Gazi Çelebi

Gazi Çelebi, Pervâneoğulları Beyliği'nin son beyidir. Sinop'taki Pervâne Medresesi'nin kitabesine göre Mühezzebüddin Mesud Bey'in oğludur.^{[1]Anthony Bryer and Richard Winfield, The Byzantine Monuments and Topography of the Pontos, vol. 1, (Washington D.C.: Dumbarton Oaks, 1985) 73.} Babasının 1300 yılında ölmesinin ardından beyliğin başına geçmiş ve 1322 yılına kadar hüküm sürmüştür. Ceneviz kaynaklarında adı Zalabi olarak geçer.

Biyografi

Bey olduktan sonra ilk işi fidye karşılığı babasını kaçıran ve Sinop'ta koloni kuran Cenevizlileri şehirden kovmak olmuştur. Daha sonra mütemadiyen Ceneviz gemilerine saldırmıştır. Trabzon İmparatoru II. Aleksios ile anlaşarak 1313 yılında Kırım'daki Ceneviz limanı Kefe'ye baskın gerçekleştirdi ve Ceneviz donanmasını yenilgiye uğrattı.^{[2]Zachariadou, E.. Sinoplu Gazi Çelebi. 1 Haziran 2001, s. 221-224.} 1314'te tekrar Kefe'ye baskın düzenlemiş ve 4 Ceneviz gemisini ele geçirmiştir.

1315 yılında Rum piskoposunu Sinop'tan kovmuştur. Bu durum muhtemelen Trabzon ile ilişkilerin kötüleşmesi nedeniyle olmuştur.^{[3]Shukurov, R.. Velikie Komniny i Vostok (1204-1461). Aleteĭi︠a︡, 2001.} 1319 yılında yılında Trabzon'a saldırarak şehri ateşe verdi.^{[4]Kayapınar, Prof Dr Ayşe. İslam Tarihi ve Medeniyeti - 11: Anadolu Beylikleri. 30 Ekim 2018.} 1322'de Sinop'a yapılan bir Ceneviz saldırısını geri püskürttü ve Ceneviz donanmasının kaptanını esir aldı.^{[4]Kayapınar, Prof Dr Ayşe. İslam Tarihi ve Medeniyeti - 11: Anadolu Beylikleri. 30 Ekim 2018.}

1313'ün başında Gazi Çelebi'nin en az 8 kadırgası vardı.^{[5]Karpov, Sergej Pavlovič. Istorija Trapezundskoj imperii. Aletejja, 2007.} Bu sayı çağdaş beyliklere oranla oldukça fazlaydı. Bir örnek vermek gerekirse deniz akınlarıyla ünlü olan Umur Bey ilk kadırgasını ancak 20 yıl sonra inşa edebilmiştir.^{[2]Zachariadou, E.. Sinoplu Gazi Çelebi. 1 Haziran 2001, s. 221-224.}

Gazi Çelebi'nin oğlu yoktu. El-Umari'ye göre hayatının son yıllarında toprakların güvenliğini sağlamak için Candaroğulları egemenliğini kabul etmeye karar verdi.^{[6]Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Anadolu beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu devletleri. Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1969.[7]E. J. Brill's first Encyclopaedia of Islam: 1913-1936 f ed. by M. Th. Houtsma, A. J. Wensinck, H. A. R. Gibb... [et al.]. E. J. Brill, 1993.} 1322 yılında bir av sırasında başını ağaca çarparak öldü.^{[4]Kayapınar, Prof Dr Ayşe. İslam Tarihi ve Medeniyeti - 11: Anadolu Beylikleri. 30 Ekim 2018.} Ölümünün ardından kızı bir süre beyliği idare etti ve beylik Candaroğulları'nın eline geçti.

İbn Battuta 1332 ya da 1334'te Sinop'u ziyaret ettiği sıralarda^{[8]Ross E. Dunn, The Adventures of Ibn Battuta: A Muslim Traveler of the 14th Century (Berkeley: University of California Press, 1986), 162.} şehir Candaroğulları Beyi İbrahim Bey tarafından yönetiliyordu. Ancak İbn Battuta'nın anlattıklarına göre Gazi Çelebi'nın hatırası hala yaşıyordu ve kendisi yarı efsanevi bir figür haline gelmişti.^{[2]Zachariadou, E.. Sinoplu Gazi Çelebi. 1 Haziran 2001, s. 221-224.} Şehir sakinlerinin anlatılarına göre Gazi Çelebi, savaş sırasında eline bir mızrak alıp suyun altından yüzerek gizlice düşman gemilerinin gövdelerini deliyordu. Gazi Çelebi, Sinop limanına baskın yapan birkaç Ceneviz gemisini bu şekilde batırmış ve tüm mürettebatı esir almıştır.^{[9]Ibn Battutah, The Travels of Ibn Battuta, trans. Sir Hamilton Alexander Rosskeen Gibb, vol. 2 (Cambridge, 1962), 466-7}

Mezarı Sinop'ta Pervane Medresesi'ndedir.