# Gagavuzca > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Gagavuzca > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Gagavuzca, https://tr.wikipedia.org/wiki/Gagavuzca (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Gagauz.svg/1280px-Gagauz.svg.png) * (Muhafiz-e-Pakistan, CC-BY-SA-4.0)* ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/Harta_etnica_a_Republicii_Moldova_-_2004.jpg/1280px-Harta_etnica_a_Republicii_Moldova_-_2004.jpg) * (Colinspancev at Vladislav Cantea, CC-BY-SA-3.0)* - **Dilin adı:** Gagavuzca - **Kendi dilindeki adı:** Gagauzça, Gagauz dili - **Ülkeler:** Moldova, Rusya, Ukrayna, Yunanistan, Bulgaristan - **Kişi sayısı:** Toplam konuşan sayısı: 148.720; Moldova'daki konuşan sayısı: 115.000 - **Tarih:** 2014 - **Aile rengi:** Altay - **Aile:** Türk dilleri; Şaz Türkçesi; Oğuz dilleri; Batı Oğuz grubu - **Ulus:** Moldova; Gagavuz Yeri Özerk Bölgesi - **Azınlık:** Ukrayna - **Kurum:** - - **İso:** gag - **Wikidili:** gag **Gagavuzca** veya **Gagauzca**, çoğunluğu [Moldova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moldova)'daki [Gagavuz Yeri Özerk Bölgesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gagavuzya)'nde yaşayan [Gagavuzlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gagavuzlar)ın konuştuğu [Batı Oğuz grubuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_O%C4%9Fuz_dilleri) bağlı bir [Türk dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri)dir. Gagavuzca, [Balkan Gagavuzcası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_Gagavuzcas%C4%B1)ndan bir dereceye kadar farklı bir dildir.[^1] Kimi Türkologlar ise Gagavuzcayı ayrı bir dil veya lehçe saymayarak [Türkiye Türkçesinin Rumeli ağızlarına](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumeli_a%C4%9F%C4%B1zlar%C4%B1) dahil etmişlerdir.[^2] Yaklaşık 300.000 kişi tarafından konuşulur. Başta [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e) olmak üzere diğer [Oğuz dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_dil_grubu) ile [karşılıklı anlaşılabilirliğe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kar%C5%9F%C4%B1l%C4%B1kl%C4%B1_anla%C5%9F%C4%B1labilirlik) sahiptir. Gagavuzca yazı dili olarak 1957'de standartlaştırılmış olmasına rağmen, okullarda kullanımı 1959 yılına kadar başlamamıştır.[^3] Gagavuzca, Balkan Gagavuz Türkçesinden türemiş bir dildir; Balkan dilbilimi, dil temasının sonuçlarını bozulma olarak değil, normal olarak gören ilk alan olmuştur.[^4] "Gagavuz dili" terimi ve kişinin kendi dilini "Gagavuzca" olarak tanımlaması, ulusal öz farkındalığın yaratılmasıyla eş zamanlı olarak veya hatta sonrasında yerleşmiştir.[^5] 1986 yılında yaklaşık 150.000 Gagavuz, Moldova'da yaşamaktaydı. Bu topluluk, [Komrat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Komrat), [Çadır-Lunga](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ad%C4%B1r_Lunga) ve [Valkaneş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Valkane%C5%9F) ilçelerindeki yerleşimlerde yoğunlaşmıştı.[^6] Moldova'da yaşayan Gagavuz çoğunluğun yanı sıra, Bulgaristan'da da dört şehirde Gagavuz toplulukları bulunmaktadır.[^7] ## Alfabe Eskiden Gagavuzca, [Yunan alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunan_alfabesi) ile yazılmış, ancak 1957'de SSCB'nin Moldova'yı [Ruslaştırma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusla%C5%9Ft%C4%B1rma)k amacıyla [Kiril alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kiril_alfabesi)ni zorunlu kılmasıyla Gagavuzcada da Yunan alfabesi kullanımı kalkmıştır. Moldova'nın bağımsızlığı ve Gagavuzlara özerklik verilmesinden sonra Gagavuz otoriteleri Türkiye'deki [Türk alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_alfabesi) üzerine biçimlendirilmiş bir yazı sistemi oluşturulmuştur. Moldova'nın geneli için 1993 yılında [Moldova parlamentosu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moldova_Cumhuriyeti_Parlamentosu) Latin bazlı alfabenin resmî kullanımını onaylamıştır. Bu alfabe günümüzde hâlâ kullanılmaktadır. [Türk alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_alfabesi)nden farklı olarak [Gagavuz alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gagavuz_alfabesi)nde (Türkçedeki açık e sesi yerine) "Ää" harfi, "Êê" ve "Ţţ" harfleri bulunur. Gagavuzca'da yazı dili Türkiye'de halk arasında konuşulan Türkçenin yazıya dökülmüş biçimine benzetilebilir. "Ğ" harfinin yerine birçok sözcükte ünlü harfler çift yazılarak "Ğ" sesi kazandırılır. ### Harfler - [**Ä**](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%84): [Tatarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarca)da, Gagavuzcada ve [Türkmence](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmence)de kullanılır. Kısa, kapalı, gırtlaktan gelen ve sert bir *E* harfidir. Normal *E* harfine göre daha kısa ve serttir. Ayrıca *A* ve *E* arası bir ses olarak öngörülür ([**Æ**](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%86)). Ses ve harf karşılığı olarak [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a)da ve [Almanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanca)da da bulunur. Türkçede normal e sesinden tam olarak ayırt edilebilmesi günümüzde çok zordur. İnce bir harf olduğu halde kalın uyumludur. Bu harfi içeren sözcüklerin aslında Büyük Ünlü Uyumuna uymadığı hâlde kulağı tırmalamıyor olması bu nedenledir. Örneğin: *İncä*. Kimi latin alfabelerinde, özellikle el yazılarında [**Э**](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C6%8E)[**ə**](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C6%8F) biçiminde de kullanılır. - [**Ê**](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%8A): Uzatılarak okunan ince bir e sesidir ([**Ë**](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%8B)). Gagavuz alfabesinde bu harf sık kullanılır. [Kürtçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCrt%C3%A7e) ve [Zazaca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zazaca) sözcüklerde yine yoğun olarak rastlanır. Türkçede yalnızca birkaç sözcük mevcut olduğu için kullanımı öngörülmemiştir. Örneğin: *Çalêr* (Çalgıcı, Müzisyen). - [**Ț**](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C8%9A): Gagavuzcada kullanılan bir harftir. Türkçede kullanılmaz. Ts ([**ʦ**](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C8%9A): [**T**](https://turkipedia.org/tr/wiki/T)+[**S**](https://turkipedia.org/tr/wiki/S)) veya olarak da seslendirilir. [Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca)da ve Slav dillerinde, ayrıca, Kiril alfabesini kullanan pek çok dilde *Ç* harfinin türevi olan sert bir *T* bir sesidir (Kiril [**Ц**](https://turkipedia.org/tr/wiki/%D0%A6), *Tse*). Bu harfin ses değerini en iyi gösteren sözcüklerden birisi Gagavuzcadaki *Soţial* şeklinde yazılan (Sosyal, "Sotsyal" gibi okunur) sözcüğüdür. Gagavuzcada ve diğer Türk dillerinde Slav kökenli sözcüklerde yer alır (Örneğin: *Prezentaţiya, Redakţiya*). Ancak öz Moğolca sözcüklerde de sık sık kullanılır. Örneğin: Moğolcadaki *Ţag* sözcüğü (Çağ, “Tsag” okunur), *Ţeţeg* (Çiçek, “Tsetseg” gibi okunur). - [**Ḑ**](https://turkipedia.org/tr/wiki/%E1%B8%90): Gagavuzların da kullandığı Moldova alfabesinde (ve birebir aynı olan Rumen alfabesinde) resmî olmayan harfler arasındadır. Bu dillerdeki eski metinlerde birebir Noktalı *D* biçimiyle rastlanır. Ses olarak [Abhazca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abhazca)da, [Macarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macarca)da ve [Bulgarca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bulgarca)da yer alır. Türkçede bulunmayan sert bir *D* harfidir. DZ ([**ʣ**](https://turkipedia.org/tr/wiki/%E1%B8%90): [**D**](https://turkipedia.org/tr/wiki/D)+[**Z**](https://turkipedia.org/tr/wiki/Z)) olarak da seslendirilir. [Slav dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Slav_dilleri)nde, ayrıca Kiril alfabesini kullanan kimi dillerde J harfinin türevi olan bir sestir (Kiril [**Ӡ**](https://turkipedia.org/tr/wiki/%D3%A0), *Dze*). Günümüzde ise genelde bu harfin arkasından gelen bir *Z* ile birlikte kullanılır. Örneğin Macarcadaki *Bodza* (Boḑa: Mürver Meyvesi) veya Moldovacadaki *Ḑână* (Dzana, Çağdaş Rumencede Zână: Peri)[^8] gibi. ## Söz varlığı **Soram** = Sonra **Lääzım** = Lâzım **Birliindä** = Birliğinde **Büük** = Büyük Çoğul ad yapımlarında çoğul eki Türkçedeki gibi **ler** - **lar**dır. Ancak sözcüğün son harfi **n** ise, çoğul ekindeki **l** harfi düşürülüp, sondaki **n** sesi yinelenir. **Günnerindä** = Günlerinde **Onnar** = Onlar **Hayvannar** = Hayvanlar Gagavuzcanın söz dizimi kimi ifadelerde [Rumence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumence) ile benzerlik göstermektedir: Mutlu oldum, **ani** seni gördüm. - Mi-a făcut plăcere **că** v-am văzut.[^9] ## Dış bağlantılar - [Gagavuzca Bir web Sitesi](http://anasozu.com/) - [Gagavuzca bir web sitesi](http://yalanji.web-box.ru/) - [Gagavuzca etimolojik sözlük](http://etymological.fw.hu/) - [Gagavuzca](https://turkdilleri.com/turk-dilleri/gagavuzca) ## Ayrıca bakınız - [Ortak Türkçe Alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ortak_T%C3%BCrk_alfabesi) [^1]: Language Family Trees: Altaic, Turkic, Southern, Turkish. SIL International, 2009. [^2]: Nuri Yüce, Türk Dili ve Lehçeleri, MEB İslam Ansiklopedisi, c. 12/2, s. 470. [^3]: Menz, Astrid. Evidentials: Turkic, Iranian and Neighbouring Languages. Mouton de Gruyter, 2000, s. 103. [^4]: Friedman, Victor A.. The Balkan Languages and Balkan Linguistics. Annual Review of Anthropology, 2011, s. 275-291. [^5]: Kvilinkova, E. N.. The Gagauz Language Through the Prism of Gagauz Ethnic Identity. Anthropology & Archeology of Eurasia, 2013, s. 74-94. [^6]: Varsahr, A. M.. To the research of the gene pool of the Gagauz population of Moldavia. Anthropologischer Anzeiger, 2001, s. 11-17. [^7]: Chinn, Jeff. Territorial Autonomy in Gagauzia. Nationalities Papers: The Journal of Nationalism and Ethnicity, 1998, s. 87-101. [^8]: Definition of Romanian Word - ZÂNĂ [^9]: Dr. Todur Angheli (2011), Romınca-Gagauzca Lafetmäk Kiyadı