# Gürcistan Vilayeti
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_Vilayeti
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Gürcistan Vilayeti, https://tr.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCrcistan_Vilayeti (CC-BY-SA-4.0)
*Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı ve 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterindeki hane reisleri adları üzerinden hazırlanmış Gürcistan Vilayeti'nin etnik haritası. Kırmızı renk Gürcü, mavi renk Ermeni, yaşil renk Müslüman/Osmanlı nüfusunu, içi beyaz yerleşim yeri işareti ise, boşalmış köyleri göstermektedir. (Mjora M, CC-BY-SA-4.0)*
**Gürcistan Vilayeti**, [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin 16. yüzyılda Gürcülerden ele geçirdiği topraklara erken dönemde yaptığı [tahrir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mufassal_defter)lerde verdiği isimdir. Nitekim Osmanlı Devleti'nin Gürcülerden ele geçirdiği topraklar 1574 ve 1595 tarihli tahrir defterlerinde "Gürcistan Vilayeti'nin mufassal defteri" anlamında [*Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Defter-i_Mufassal-i_Vilayet-i_G%C3%BCrcistan) (دفتر مفصل ولایت كورجستان) kayda geçirilmiştir.[^1][^2][^3] Bununla birlikte tahrir defterlerinin tutulduğu dönemden önce Gürcülerden ele geçirilen veya Osmanlı Devleti'nin sınrındaki Gürcü topraklarına da "Gürcistan Vilayeti" dendiği [İbrahim Peçevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Pe%C3%A7ev%C3%AE)'nin tarihinden de anlaşılmaktadır.\[İbrahim Efendi Peçevî (haz. Bekir Sıtkı Baykal), ''Peçevi Tarihi'', 2 Cilt'', Ankara, 1981, I. Cilt, s. 127, 130.](https://archive.org/details/pecevi-ibrahim-efendi-pecevi-tarihi/Peçevi%20İbrahim%20Eefendi%20Peçevi%20Tarihi%201/)\ Sonraki dönemde Gürcistan Vilayeti yerine [Çıldır Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87%C4%B1ld%C4%B1r_%28eyalet%29) adı kullanılmıştır. Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği topraklar uzun tarih dilimi boyunca "[Osmanlı Gürcistanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_G%C3%BCrcistan%C4%B1)", "Türk Gürcistanı", "Müslüman Gürcistan" şeklinde de adlandırılmıştır.[^4]
Osmanlı Devleti'nin Gürcülerden ele geçirdiği topraklar erken Orta Çağ'da geniş anlamıyla [Mesheti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mesheti) adını taşıyordu. Bu toprakların bugün Türkiye sınırları içinde kalan kısmı [Tao-Klarceti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tao-Klarceti) olarak adlandırılmaktadır. Tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan bu bölge erken Orta Çağ'da [Gürcü Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) sınırları içinde kalıyordu. 1071 yılında [Malazgirt Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malazgirt_Meydan_Muharebesi)'ında [Bizans](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ı yenen [Büyük Selçuklular](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [Kveli Kalesi Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kveli_Kalesi_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda Gürcü kralı [II. Giorgi](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Giorgi)'yi de ağır yenilgiye uğratıp Mesheti bölgesini ele geçirdiler. 1121 yılında [Didgori Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Didgori_Muharebesi)'yla bölgeden [Büyük Selçuklular](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) çıkarılınca, Mesheti bölgesini yeniden Gürcülerin denetimine girdi. Bu bölgeye daha sonra, birleşik Gürcü Krallığı dağılmaya başlaması üzerine bağımsız devlete dönüşen [Samtshe-Saatabago](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samtshe_Prensli%C4%9Fi) (1268-1625) hakim oldu. Osmanlı Devleti 16. yüzyılda [Samtshe-Saatabago](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samtshe_Prensli%C4%9Fi) topraklarını aşama aşama ele geçirdi[^5] ve bu toprakların [tahrir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tahrir)ini Gürcistan Vilayeti adı altında gerçekleştirdi.
*Birleşik Gürcü Krallığı'nın parçalanması sürecinde Samtshe-Saatabago eski Mesheti toprakları üzerinde bağımsız devlete dönüştü ve bu topraklar Osmanlı Devleti'nin eline geçince de Karadeniz kıyısı hariç Gürcistan Vilayeti olarak adlandırıldı. (Goran tek-en, CC-BY-SA-4.0)*
Gürcistan Vilayeti adı altında 1574 yılında gerçekleştirilen ilk tahrirlerden biri, *Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan* adını taşımaktadır. Bu tahrir defteri 2017 yılında, *1574 Yılı Gürcistan Vilayeti Büyük Defteri* adıyla Türkolog Nodar Şengelia tarafından Osmanlıca ve Gürcüce yayımlandı. Bu deftere göre Gürcistan Vilayeti, Tortum, Oltu, Ardahan-i Büzürg ve Ardanuç livalarından oluşuyordu.[^6][^7] Aynı tarihlerde [Ardahan-i Küçük](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6le) ile Kars livalarının da Gürcistan Vilayeti adı altında yazıldığı, tımar icmal defterinden anlaşılmaktadır.[^8]
Gürcistan Vilayeti adı altında bir başka tahrir ise, yaklaşık yirmi yıl sonra, 1595 yılında gerçekleştirildi. Bu [mufassal defter](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mufassal_defter) daha erken tarihte, 1941-1958 arasında, Türkolog [Sergi Cikia](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sergi_Cikia) tarafından üç cilt olarak yayımlanmıştır. 1595 tarihli deftere göre Gürcistan Vilayeti, [Ahasihe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C4%B1ska_Sanca%C4%9F%C4%B1) (اخسخه ; Gürcüce: Ahaltsihe), [Hertvis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hertvisi) (خرتوس ; Gürcüce: Hertvisi), [Ahalkalak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C4%B1lkelek) (اخلكلك ; Gürcüce: Ahalkalaki), [Çıldır](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87%C4%B1ld%C4%B1r) (چلدر ; Gürcüce: Çrdili), [Poshev](https://turkipedia.org/tr/wiki/Posof) (پوسخو ; Gürcüce: Potshovi), [Bedre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bedre_%28liva%29) (بدره ; Gürcüce: Petre), [Penek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Penek%2C_%C5%9Eenkaya) (پنك ; Gürcüce: Panaki) ve [Ardahan-i Büzürg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ardahan) (اردهان بزرك ; Gürcüce: Didi Artaani) olmak üzere sekiz [liva](https://turkipedia.org/tr/wiki/Liva)dan oluşuyordu. Livalar ise nahiyeleri ve köyleri kapsıyordu.[^9][^10][^11]
[Ahısha livası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C4%B1ska_Sanca%C4%9F%C4%B1), Kuzay, Güney, [Ude](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ude), [Azğur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atskuri), [Kvabliyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kvabliani), [Oshe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Odzrhe), [Altunkala](https://turkipedia.org/tr/wiki/Okros_Kalesi), [Çeçerek](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C3%A7araki) ve [Aspinza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aspindza) nahiyelerinden oluşuyordu. [Hertvis livası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hertvisi) Hertvis, Meşe-Cavahet ve Buzmaret olmak üzere üç nahiyeden ibaretti. [Ahalkalak livası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ah%C4%B1lkelek_Sanca%C4%9F%C4%B1)na Akşehir, Tümeg ve Niyaliskur nahiyeleri bağlıydı. Canbaz, Kenarbel ve Kurd Kalası nahiyeleri Çıldır livasını oluşturuyordu. [Poshov livası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Posof) Güney ve Kuzay nahiyelerini kapsıyordu. [Bedre livası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bedre_%28liva%29)na ise, Bedre ve Kaşvet nahiyeleri bağlıydı. Ardahan-i Büzürg livası Güney, Kuzay ve Meşe nahiyelerini, Penek livası da [Penek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Penek%2C_%C5%9Eenkaya), [Kamhis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kamhis) ve [Panaskerd](https://turkipedia.org/tr/wiki/Panaskert) nahiyelerini kapsıyordu.[^12]
[^1]: Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი : ტექსტი: წიგნი I), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, I. Cilt (1947.
[^2]: Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: თარგმანი: წიგნი II), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, II. Cilt (1941).
[^3]: Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი : გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958).
[^4]: Joseph Pitton de Tournefort, Relation d'un voyage du Levant, Lyon, 1717, 3 cilt, III. Cilt: s. 129
[^5]: Tao-Klarceti: Tarih ve Kültür Araştırmaları, (Editöler) Buba Kudava ve Goça Saitidze; Türkçeye çevirenler: Hasan Çelik ve Kevser Ruhi; Tiflis, 2018, s. 177-183, ISBN 9789941963629.
[^6]: 1574 Yılı Gürcistan Vilayeti Büyük Defteri (1574 წლის გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი), (Yayıma hazırlayan) Nodar Şengelia, Tiflis, 2017 ISBN 9789941923838.
[^7]: "Gürcistan’da Osmanlı Mufassal Defteri Yayımlandı".
[^8]: Yücel Öztürk, "527 numaralı Küçük Ardahan ve Kars livaları timar icmal defteri", 1992 Yükseklisans tezi
[^9]: Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი : ტექსტი: წიგნი I), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, I. Cilt (1947.
[^10]: Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: თარგმანი: წიგნი II), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, II. Cilt (1941).
[^11]: Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი : გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958).
[^12]: Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (Osmanlıca ve Gürcüce), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt.