# Gürcüce > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCce > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Gürcüce, https://tr.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCce (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Kartuli_Georgian_Sample3.svg/1280px-Kartuli_Georgian_Sample3.svg.png) * (Respublika Narodnaya, CC-BY-SA-4.0)* ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Kartvelian_languages.svg/1280px-Kartvelian_languages.svg.png) * (ArnoldPlaton , based on File:Early Georgian States Colchis And Iberia.svg and this map, CC-BY-SA-3.0)* - **Dilin adı:** Gürcüce - **Kendi dilindeki adı:** ქართული ენა - **Telaffuz:** Kartuli ena - **Ülkeler (ülke):** Gürcistan; Rusya; Amerika Birleşik Devletleri; İsrail; Ukrayna; Türkiye; İran - **Bölge:** Kafkasya - **Etnisite:** Gürcüler - **Kişi sayısı:** 4 milyondan fazla - **Tarih:** 2002 - **Aile rengi:** Kafkas - **Aile:** Güney Kafkas (Kartveli) dilleri; Gürcü-Zan dilleri; Gürcü - **Alfabe:** Gürcü Alfabesi - **Ulus:** Gürcistan - **İso:** ka; kat - **İso2b:** geo - **İso2t:** kat **Gürcüce** (Gürcüce: ქართული ენა / *Kartuli ena*), bir [Kafkas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya) halkı olan [Gürcüler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler)in konuştuğu dil. [Gürcistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan)'ın resmî ve öğretim dilidir. Modern Gürcüce, [Kartli diyalekti](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCcenin_leh%C3%A7eleri) (Doğu Gürcücesi) temelinde gelişmiş ve 5. yüzyıldan ([Eski Gürcüce](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_G%C3%BCrc%C3%BCce)) itibaren Gürcü edebiyatının tek dili olmuştur. Gürcistan'da yaşayan 3,9 milyon kişinin (nüfusun yüzde 83'ü) ana dilidir. Ayrıca yurt dışında, [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye), [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran), [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan), [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya), [ABD](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amerika_Birle%C5%9Fik_Devletleri) ve [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa)'da 500.000 kişi Gürcüce konuşur. Gürcüce, [Gürcüler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler)in etnografik gruplarının, diğer [Kartveli dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Kafkas_dilleri) olan [Svanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Svanca), [Megrelce](https://turkipedia.org/tr/wiki/Megrelce) ve [Lazca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lazca) konuşan halkın da edebiyat dilidir. Öte yandan Gürcistan Yahudilerinin konuştuğu ve [Gruzinik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gruzinik) veya [Kivruli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gruzinik) olarak adlandırılan dili de Gürcistan'da 20.000 kişi ve ayrıca başka yerlerde 65.000 kişi ([İsrail](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0srail)'de 60.000 kişi) konuşmaktadır. ## Sınıflandırma Gürcüce [Kartveli dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Kafkas_dilleri)nin en yaygın dilidir. Kartveli dilleri ise Gürcüce ile birlikte [Svanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Svanca) (Gürcistan'ın kuzeybatı kesiminde, [Svaneti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Svaneti)'de konuşulur), [Megrelce](https://turkipedia.org/tr/wiki/Megrelce) (Gürcistan'ın batı kesiminde, [Samegrelo](https://turkipedia.org/tr/wiki/Megrelya) ve [Abhazya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abhazya)'da konuşulur) ve [Lazca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lazca)dan (çoğunluğu [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)’de olmak üzere [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz) kıyısında konuşulur) oluşur. ### Soy ağacı [Glottolog](https://turkipedia.org/tr/wiki/Glottolog), Gürcüceyi bağlı olduğu Güney Kafkas dilleri içerisinde şu şekilde sınıflandırmıştır:[^1] ## Diyalektler Gürcüce’nin başlıca [diyalektleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCcenin_leh%C3%A7eleri) şunlardır: İmereti diyalekti, Raça-Leçhum diyalekti, Guria diyalekti, [Acara diyalekti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Acara_leh%C3%A7esi), İmerhev diyalekti (Türkiye’de konuşulur), Kartli diyalekti, Kaheti diyalekti, İngilo diyalekti ([Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)’da konuşulur), Tuş diyalekti, Hevsur diyalekti, Mohev diyalekti, Pşav diyalekti, Mtiul diyalekti, Fereydan diyalekti (İran’da konuşulur), Meshet diyalekti. ## Tarih Gürcü dilinin tarihi geleneksel olarak aşağıdaki dönemlere ayrılmıştır: - Erken [Eski Gürcüce](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_G%C3%BCrc%C3%BCce): 5.–7. yüzyıllar - Klasik Eski Gürcüce : 9.–11. yüzyıllar - Orta Gürcüce : 11./12.–17./18. yüzyıllar - Modern Gürcüce : 17./18. yüzyıl–günümüz Gürcüceye en eski referanslar, bir Roma dilbilgisi uzmanı olan Marcus Cornelius Fronto'nun MS 2. yüzyıldan kalma yazılarında bulunur. Dilin ilk doğrudan buluntuları, 5. yüzyıla tarihlenen yazıtlar ve palimpsestler ve günümüze kadar ulaşan en eski edebi eser, [İakob Tsurtaveli](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0akob_Tsurtaveli)'nin 5. yüzyılda kaleme aldığı [Kutsal Kraliçe Şuşanik'in Şehadeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eu%C5%9Fanik%E2%80%99in_%C5%9Eehadeti)'dir. Gürcüce'nin yazı dili olarak ortaya çıkışı, 4. yüzyılın ortalarında Gürcistan'ın Hristiyanlaşmasının sonucu gibi görünüyor ve bu da Gürcücenin daha önce edebi dil olarak kullanılan [Aramice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aramice) ile yer değiştirmesine yol açtı. 11. yüzyılda Eski Gürcüce, Orta Gürcüceye dönüşmüştür. Bu dönemin en ünlü eseri, 12. yüzyılda [Şota Rustaveli](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eota_Rustaveli) tarafından yazılan [Kaplan Postlu Şövalye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaplan_Postlu_%C5%9E%C3%B6valye) destansı şiiridir. 1629'da Nikoloz Çolokaşvili, Gürcüce yazılmış (kısmen) ilk basılı kitapları, [Alphabetum Ibericum sive Georgianum cum Oratione](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alphabetum_Ibericum_sive_Georgianum_cum_Oratione)'yi ve [Dittionario giorgiano e italiano](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dittionario_giorgiano_e_italiano)'yu yazdı. Bunlar, batılı Katolik misyonerlerin [evanjelik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Evanjelizm) amaçlarla Gürcüce öğrenmelerine yardımcı olmayı amaçlıyordu. ## Yazı sistemi ![Mtavruli ve Latin transkripsiyonu ile birlikte bir yol işareti](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c4/Road_Sign_in_Latin_and_Georgian.jpg) *Mtavruli ve Latin transkripsiyonu ile birlikte bir yol işareti (Levani Lagvilava, CC-BY-SA-2.0)* !["Mşrali hidi" (kuru köprü) Tiflis’te Gürcüce (Mtavruli) ve İtalyanca iki dilli bir inşaat tabelası.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/Mshrali_khidi_signboard.JPG) *"Mşrali hidi" (kuru köprü) Tiflis’te Gürcüce (Mtavruli) ve İtalyanca iki dilli bir inşaat tabelası. (Rastrelli F, public-domain)* Gürcüce, tarihi boyunca, genelde [Gürcü alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BC_alfabesi) olarak bilinen değişik yazı sistemleriyle yazılmıştır. Bugünkü alfabe olan *mhedruli* ("askerî") asıl yazı sistemi olmuştur. Diğer yazı biçimleri daha çok tarihsel belgelerde kalmıştır. *Mhedruli*, 33 harften oluşur. Bu alfabenin, Gürcüce'nin bütün seslerini karşıladığı söylenebilir. 11. yüzyıl tarihçisi Leonti Mroveli, Gürcü alfabesini İÖ 3. yüzyılda, [Kafkas İberyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0berya_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) (Kartli olarak da bilinir) kralı Parnavaz'ın geliştirdiğini yazar. Bu alfabe, İS 4-5. yüzyıllarda yeniden elden geçirilmiş, sonraki yüzyıllarda ise değişikliklere uğrayarak bugünkü biçimini almıştır. Birbirinden farklı üç Gürcü alfabesi vardır. Bu alfabeler *asomtavruli* (büyük harfler), *nushuri* (küçük harfler) ve *mhedruli*’dir. Ayrıca dinsel metinlerde kullanılan ve hutsuri (dinsel) denen bir yazı biçimi daha vardır. ## Sayılar 1-10: **ერთი** (Erti), **ორი** (Ori), **სამი** (Sami), **ოთხი** (Otkhi), **ხუთი** (Khuti), **ექვსი** (Ekvsi), **შვიდი** (Şvidi), **რვა** (Rva), **ცხრა** (Tskhra), **ათი** (Ati) 11-20: **თერთმეტი** (Tertmet'i), **თორმეტი** (Tormet'i), **ცამეტი** (Tsamet'i), **თოთხმეტი** (Totkhmet'i), **თხუთმეტი** (Tkhutmet'i), **თექვსმეტი** (Tekvsmet'i), **ჩვიდმეტი** (Çvidmet'i), **თვრამეტი** (Tvramet'i), **ცხრამეტი** (Tskhramet'i), **ოცი** (Otsi) 20 ve üzeri: 20 - **ოცი** (Otsi) 30 - **ოცდაათი** (Otsdaati) 40 - **ორმოცი** (Ormotsi) 50 - **ორმოცდაათი** (Ormotsdaati) 60 - **სამოცი** (Samotsi) 70 - **სამოცდაათი** (Samotsdaati) 80 - **ოთხმოცი** (Otkhmotsi) 90 - **ოთხმოცდაათი** (Otkhmotsdaati) 100 - **ასი** (Asi) 1000 - **ათასი** (Atasi) ## Birden fazla sessizle başlayan sözcükler Gürcüce adlar ve sıfatlar iki veya daha fazla sessizle başlayabilir. In - İki sessizle başlayan sözcükler: - **წყ**ალი, (***ts'q****ali*), "su" - **სწ**ორი, (***sts***'ori*), "doğru"* - **რძ**ე, (***rdz****e*), "süt" - **თმ**ა, (***tm****a*), "saç" - **მთ**ა, (***mt****a*), "dağ" - **ცხ**ენი, (***tsx****eni*), "at" - Üç sessizle başlayan pek çok sözcük vardır: - **თქვ**ენ, (***tkv****en*), "siz (çoğul)" - **მწვ**ანე, (***mts'v****ane*), "yeşil" - **ცხვ**ირი, (***tsxv****iri*), "burun" - **ტკბ**ილი, (***t'k'b****ili*), "tatlı" - **მტკ**ივნეული, (***mt'k****'ivneuli*), "sancılı" - **ჩრდ**ილოეთი, (***çrd****iloeti*), "kuzey" - Gürcüce'de dört sessizle başlayan sözcük de vardır. - **მკვლ**ელი, (***mk'vl****eli*), "katil" - **მკვდ**არი, (***mk'vd****ari*), "ölü" - **მთვრ**ალი, (***mtvr****ali*), "sarhoş" - Gürcüce'de beş sessizle başlayan sözcük de vardır. - **წვრთნ**ა (**ts'vrtn**a), "idman" ## Metin örneği [İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nsan_Haklar%C4%B1_Evrensel_Bildirisi)'nin Gürcüce 1. maddesi: Alıntı|ყველა ადამიანი იბადება თავისუფალი და თანასწორი თავისი ღირსებითა და უფლებებით. მათ მინიჭებული აქვთ გონება და სინდისი და ერთმანეთის მიმართ უნდა იქცეოდნენ ძმობის სულისკვეთებით. - **Latinizasyon**: transl|ka|italic=no|q'vela adamiani ibadeba tavisupali da tanasts'ori tavisi ghirsebita da uplebebit. mat minich'ebuli akvt goneba da sindisi da ertmanetis mimart unda iktseodnen dzmobis sulisk'vetebit. - **Tercümesi**: Bütün insanlar özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdanla donatılmışlardır, birbirlerine kardeşlik anlayışıyla davranmalıdırlar.[^2] ## Gürcüceye başka dillerin etkisi Gürcü dili, sözlü geleneğinde olduğu gibi yazılı geleneği boyunca da çeşitli dillerden sözcük almıştır. En çok sözcük aldığı dillerin başında, tarihsel etkileşim sırasına göre, [Eski Yunanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Grek%C3%A7e), [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a), [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a) ve [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)dir. Bu ilk üç dilden geçen sözcükler daha çok yazı dilinde yer alırken, [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e) kökenli sözcükler, özellikte Osmanlı etkisinde kalan Güneybatı Gürcistan bölgelerine konuşma diline girmiştir. Burada Arap, Fars ve Türk dillerinden Gürcü yazı diline geçen sözcükler örnek olarak verilmiştir. - **ბაღი** *baği* \< Türk. *bağ* - **გემი** *gemi* \< Türk. *gemi* - **უსტაბაში** *usṭabaši* \< Türk. ustabaşı - **ოლქი** *olki* \< Türk. ülke - **იალქანი** *ialkani* \< Türk. *yelken* - **უთო** *uto* \< Türk. *ütü* - **ბაქლავა** *baklava* \< Türk. *baklava* - **ქოფაკი** *kopak'i* \< Türk. *köpek* - **ყაბალახი** *q'abalaxi* \< Türk. *kalpak* - **ყუთი** *q'uti* \< Türk. *kutu* - **ოთახი** *otaxi* \< Türk. *oda* \< Eski Türk. *otağ (Çadır)* - **ოჯახი** *ocaxi* \< Türk. *ocak (aile)* - **ბაღჩა** *bağça* \< Türk. *bahçe* \< Fars. **باغچه** *bâğça* - **ბურღული** *burğuli* \< Türk. *bulgur* \< Fars. **برغل** *burğul* - **ისპანახი** *isp'anaxi* \< Türk. *ıspanak* \< Fars. **إسپناخ** *ispanâx* - **კალა** *k'ala* \< Türk. *kalay* \< Fars. **قلاعى** *kalâ'i* - **კალამი** *k'alami* \< Türk. *kalem* \< Arap. **قلم** *kalam* - **ლალი** *lali* \< Türk. *lal* \< Arap. **لعل** *la'l*, ayrıca Gürcüce'de **ჭიაფერი** *ç'iaperi* sözcüğü de kullanılır. - **საათი** *saat'i* \< Türk. *saat* \< Arap. **ساعة** *sâ'at* - **საბაბი** *sababi* \< Türk. *sebep* \< Arap. **سبب** *sabab* - **სიმი** *simi* \< Türk. *sim* \< Fars. **سيم** *sîm* - **სინი** *sini* \< Türk. *sini* \< Fars. **سينى** *sînî* - **სურა** *sura* \< Türk. *sürahi* \< Arap. **صراح** *surâh* - **ტახტი** *t'axt'i* \< Türk. *taht* \< Fars. **تخت** *taxt* - **ფანჯარა** *pancara* \< Türk. *pencere* \< Fars. **پنجره** *pancara* - **ფინჯანი** *pincani* \< Türk. *fincan* \< Fars. **فنجان** *fincân* - **ფირუზი** *piruzi* \< Türk. *firuze* \< Fars. **فيروز** *fîrûza* - **ქამარი** *kamari* \< Türk. *kemer* \< Fars. **كمر** *kamar* - **ქაფქირი** *kapkiri* \< Türk. *kevgir* \< Fars. **كفگير** *kafgîr* - **ხანჯალი** *xancali* \< Türk. *hançer* \< Fars. **حنجر** *hancar* - **ხორთუმი** *xortumi* \< Türk. *hortum* \< Fars. **خرتوم** *xurtûm* - **ჯავშანი** *cavşani* \< Türk. *cevşen* \< Arap. **جوشن** *cavşan* - **ჩანთა** *çanta* \< Türk. *çanta* - **დარდი** *dardi* \< Türk. *dert* \< Fars. **درد** *dard* - **ადათი** *adati* \< Türk. *adet, gelenek, görenek* \< Arap. **عادة** *â'dat*, resmî Gürcüce'de İngilizce **tradition** sözcüğünden alıntı olan **ტრადიცია** *t'raditsia* kullanılır. ## Dış bağlantılar - [''Yabancı Kelimeler Sözlüğü'' (Gürcüce)](http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=index&d=3) - [''Açıklamalı Gürcüce Sözlük'' (Gürcüce)](http://ena.ge/explanatory-online) - [''Gürcücenin Güney Diyalektlerinde Türkçe Kelimeler'' (Gürcüce)](http://www.bsu.edu.ge/science/upload/vardo_chokharadze_disertacia.pdf) [^1]: Glottolog 4.1 - Georgic. glottolog.org. [^2]: About Georgia: Georgian Alphabet.