# Gürcü-Selçuklu savaşları > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BC-Sel%C3%A7uklu_sava%C5%9Flar%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Gürcü-Selçuklu savaşları, https://tr.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCrc%C3%BC-Sel%C3%A7uklu_sava%C5%9Flar%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/King_David_IV_of_Georgia%2C_Roman_de_Troie.jpg/1280px-King_David_IV_of_Georgia%2C_Roman_de_Troie.jpg) * (Public domain Public domain false false Bu çalışma ABD'de veya yazarın yaşamının sona ermiş olmasından 100 veya daha fazla süre geçtiğinde bu duruma uygun telif yasaları olan tüm ülkelerde kamu malıdır . Ayrıca bu çalışma ABD'de neden kamu malı olduğuna dair ABD için kamu malı etiketlerini bulundurm, public-domain)* - **Çatışma:** Gürcü-Selçuklu savaşları - **Tarih:** 1048–1213 - **Yer:** Kafkasya, doğu Anadolu - **Sonuç:** Selçuklu ordusunun kesin zaferi - **Savaşan:** Büyük Selçuklu İmparatorluğu; İldenizliler; Tiflis Emirliği; Şeddâdîler; Ahlatşahlar Beyliği; Artuklu Beyliği; Saltuklu Beyliği; 25px Anadolu Selçuklu Devleti; Mengücekliler; Gürcistan Krallığı; Kıpçaklar; Alanya - **Komutan:** Alp Arslan; I. Melikşah; Nizâmülmülk; Genceli Sarang; Muhammed Tapar; II. Mahmud; Ahmed Sencer; I. Mesud; II. Kılıç Arslan; I. Gıyâseddin Keyhüsrev; II. Süleyman Şah; Şemseddin İldeniz; IV. Bagrat; II. Giorgi; IV. Davit; George of Chqondidi; ბარამი; სუმბატ ორბელი; ივანე ორბელი; I. Demetre; III. Giorgi; Ivane II Orbeli; Sargis Mkhargrdzeli; Tamar; ყუბასარი; David Soslan; II. Zakaria; İvane Mhargrdzeli; Shalva Akhaltsikheli; IV. Giorgi **Gürcü-Selçuklu savaşları**, aynı zamanda **Gürcü Haçlı Seferi** olarak da bilinir, 1048'den 1213'e kadar, [Gürcistan Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ile [Güney Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Kafkasya)'nın çoğunu işgal eden farklı [Selçuklu devletleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) arasında gerçekleşmiştir. Çatışmanın öncesinde, Gürcü [tarihyazımı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarihyaz%C4%B1m%C4%B1)nda [Büyük Türk İstilası](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_T%C3%BCrk_%C4%B0stilas%C4%B1) olarak bilinen, 11. yüzyılda Türklerin Kafkasya'ya yaptığı baskınlar yaşanmıştır. ## Arka plan 1048-1049'da [İbrahim Yınal](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0brahim_Y%C4%B1nal) komutasındaki [Selçuklu Türkleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [Bizans](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) sınır bölgesi [İberya'ya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0berya_%28thema%29) ilk akınlarını yapmışlardır. İmparator [IX. Konstantinos](https://turkipedia.org/tr/wiki/IX._Konstantinos), Bizanslıların Gürcü kralı [IV. Bagrat](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Bagrat)'a karşı mücadelesinde yardım ettiği Gürcü [dük](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCk)ü [IV. Liparit](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Liparit)'ten yardım istemiştir. Bizans tarafında savaşan Liparit, [Pasinler Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pasinler_Muharebesi)'nde esir alınmıştır. Bagrat bundan yararlanmış ve mal varlığını ele geçirmiştir. Bizans İmparatorluğu ile Gürcistan arasında yüzyıllardır süren kültürel ve dini bağları olmasına ve Selçukluların imparatorluğa ciddi bir tehdit oluşturmasına rağmen, Konstantinopolis'in Kafkasya siyaset sahnesindeki saldırganlığı bir güvensizlik ve suçlama atmosferinin oluşmasına katkıda bulunmuş ve iki Hristiyan milletin ortak tehdide karşı etkili işbirliği yapmasını engellemiştir. Kafkasya'daki Gürcü [Bagrationi Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bagrationi_Hanedan%C4%B1) [hegemonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hegemonya)sının Bagrat saltanatının temel taşı olduğu iddiasıyla, onun politikası Selçukluları ve Bizanslıları birbirine düşürme girişimi olarak anlaşılabilir.[^1] ## Selçuklu istilaları 11. yüzyılın ikinci yarısına, 1040'ların sonunda [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya) ve [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'ın çoğunu kapsayan geniş bir imparatorluk kurmayı başaran Selçuklu Türklerinin stratejik açıdan önemli istilası damgasını vurmuştur. [Selçuklular](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) Gürcistan'da ilk kez 1064 yılında Selçuklu Sultanı [Alp Arslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alp_Arslan)'ın Gürcistan'ı işgal etmesiyle ortaya çıkmıştır. Alp Arslan'ın [Mesheti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mesheti), [Cavaheti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cavaheti), [Şavşat](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eav%C5%9Fat) ve [Tao'yu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tao_%28b%C3%B6lge%29) işgal etmesi, toprakları yağmalama amaçlı bir işgaldi. Bu davetsiz misafirler, 1071'de [Malazgirt'te](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malazgirt_Meydan_Muharebesi) [Bizans](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ordusunu ezici bir yenilgiye uğratan Türk hareketi dalgasının bir parçasıydı. Selçuklu tehdidi, Gürcü ve Bizans hükûmetlerini daha yakın bir işbirliği arayışına itmiştir. Bagrat'ın kızı [Maria](https://turkipedia.org/tr/wiki/Maria_Bagrationi), ittifakı güvence altına almak için 1066 ile 1071 yılları arasında Bizans ortak imparatoru olan [VII. Mihail](https://turkipedia.org/tr/wiki/VII._Mihail) ile evlenmiştir. Gürcü prensesinin seçimi eşi benzeri görülmemiş bir durumdu ve bu, Gürcistan'da Bagrat açısından diplomatik bir başarı olarak görülüyordu.[^2] 10 Aralık 1068'de, henüz boyun eğdiremediği son Kafkas hükümdarının hareketinden memnun olmayan Alp Arslan, [Lorri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ta%C5%9Fir-Dzoraget_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Kaheti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaheti-Hereti_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) kralları ve [Tiflis emiri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis_Emirli%C4%9Fi) eşliğinde yeniden Bagrat üzerine yürüdü. [Kartli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kartli) ve [Argveti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Argveti) eyaletleri işgal edildi ve talan edildi. Bagrat'ın uzun süredir rakipleri olan [Arran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arran_%28Kafkasya%29) [Şeddâdîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eedd%C3%A2d%C3%AEler)'ine Tiflis ve Rustavi kaleleri tazminat verilmiştir. Alp Arslan Gürcistan'ı terk eder etmez Temmuz 1068'de Bagrat Kartli'yi geri aldı. Şeddâdî emiri Fazl bin Muhammed, Isani'de ([Kura'nın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kura_Nehri) sol yakasında Tiflis'in bir banliyösü) kamp kurdu ve 33.000 adamla birlikte kırsal bölgeyi kasıp kavurdu. Ancak Bagrat onu yendi ve Şaddadi birliklerini kaçmaya zorladı. Kaheti yolunda Fazl, yerel hükümdar Ağsartan tarafından esir alındı. Bagrat, [İori Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ori_Nehri) üzerindeki birkaç kaleyi teslim etme pahasına Fazl'a fidye ödedi ve ondan Tiflis'i teslim aldı ve burada yerel bir emiri vasallık şartlarına göre yeniden görevlendirdi.[^3] ### Büyük Türk İstilası ![Eristavi Kvariani, şerbuş, kaba ve tiraz giyen bir bağışçı figürü olarak. Zemo Krihi Kilisesi, Zemo-Krikhi, Racha, Kuzey Gürcistan. 11. yüzyıl, Env. 03086-75.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Donor_figure_wearing_sharbush%2C_qaba_and_tiraz._Church_of_the_Archangels%2C_Zemo-Krikhi%2C_Racha%2C_northern_Georgia%2C_Inv._No._03086-75.jpg/1280px-Donor_figure_wearing_sharbush%2C_qaba_and_tiraz._Church_of_the_Archangels%2C_Zemo-Krikhi%2C_Racha%2C_northern_Georgia%2C_Inv._No._03086-75.jpg) *Eristavi Kvariani, şerbuş, kaba ve tiraz giyen bir bağışçı figürü olarak. Zemo Krihi Kilisesi, Zemo-Krikhi, Racha, Kuzey Gürcistan. 11. yüzyıl, Env. 03086-75. (11th century artist, public-domain)* Gürcüler Alp Arslan'ın istilasından kurtulmayı başarmış olsalar da Bizans'ın [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'dan çekilmesi onların Selçuklularla daha doğrudan temas kurmasını sağlamıştır. 1070'lerde Gürcistan, Sultan [I. Melikşah](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Melik%C5%9Fah) tarafından iki kez saldırıya uğradı, ancak Gürcistan Kralı II. Giorgi [yine de zaman zaman karşı koyabildi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Partshisi_Muharebesi). 1076'da Melikşah Gürcistan'a akın etti ve birçok yerleşim yerini harabeye çevirdi; 1079/80'den itibaren Giorgi, yıllık bir haraç karşılığında değerli bir barış derecesi sağlamak için Melik-Şah'a boyun eğmesi yönünde baskı gördü. Giorgi'nin Selçuklu hükümdarlığını kabul etmesi Gürcistan'a gerçek bir barış getirmedi. Türkler, [Kura vadisinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kura_Nehri) zengin otlarından yararlanmak için Gürcistan topraklarına mevsimlik hareketlerini sürdürdüler ve Selçuklu garnizonları Gürcistan'ın güneyindeki önemli kaleleri işgal etti. Bu akınlar ve yerleşimler Gürcistan'ın ekonomik ve siyasi düzeni üzerinde yıkıcı bir etki yarattı. Ekili topraklar göçebeler için otlaklara dönüştürüldü ve köylü çiftçiler dağlarda güvenlik aramak zorunda kaldı. II. Giorgi, Bagratidlerin ilhak girişimlerine uzun süre direnen Doğu Gürcistan krallığı [Kaheti'yi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaheti-Hereti_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ele geçirmeyi amaçlayan seferinde Selçukluların askeri desteğini toplamayı başardı. Ancak Kaheti'nin kalesi [Vezhini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vezhini)'nin uzun süren kuşatmasından bıkan Giorgi, kar yağdığında kampanyayı terk etti. Selçuklu yardımcıları da kuşatmayı kaldırdı ve Kaheti'deki verimli Iori Vadisi'ni yağmaladı. Kaheti kralı I. Ağsartan, teslimiyetini beyan etmek için padişaha gitti ve sadakat göstergesi olarak [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam)'ı kabul etti, böylece Gürcü tahtının emellerine karşı Selçuklu korumasını kazandı.[^4] Giorgi'nin kararsız karakteri ve beceriksiz siyasi kararları, Selçuklu boyunduruğuyla birleşince, Gürcistan Krallığı'nı, 1088'de Gürcistan'ı vuran feci depremin ardından doruğa çıkan derin bir krize soktu. ## IV. Davit ![IV. Davit, Saint Catherine Manastırı'ndaki ikonadan detay, 12. yüzyıl.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/95/David_IV%2C_detail_from_icon_at_Saint_Catherine%27s_Monastery.jpg) *IV. Davit, Saint Catherine Manastırı'ndaki ikonadan detay, 12. yüzyıl. (Certain types of Egyptian works (official documents, stamps, works of national folklore) should use specific license tags instead of this generic tag., public-domain)* 1110'da Giorgi Chqondideli, yeğeni Theodore, Abuleti ve Ivane Orbelian liderliğindeki [Gürcüler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler), [Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) yerleşimine misilleme yaptılar ve kraliyet topraklarına eklenen [Samşvilde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sam%C5%9Fvilde) kasabasını büyük bir muharebe olmadan geri aldılar. Bu ele geçirmenin ardından Selçuklular ele geçirdikleri toprakların büyük bir bölümünü terk ederek Gürcü birliklerinin ele geçirmesine izin verdi. [Selçuklular](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) bu tür bir yenilgiyi çok ağır hissetmişler ve fethettikleri topraklardan kolay kolay vazgeçememişlerdir. Bu nedenle 1110 yılında [Samşvilde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sam%C5%9Fvilde) ve Dzerna'nın kaybedilmesi üzerine [Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultan) [Gürcistan'a](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) 100.000 kişilik bir ordu gönderdi. Davit, [Nacharmagevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nacharmagevi)'deydi. Davit bir seçimle karşı karşıyaydı: Düşmandan kaçıp bir ordu toplamak ya da onları durdurmaya çalışmak. İlk seçenek ülkenin mahvolmasına neden olur. Dahası, [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar) geri çekilmeden kral muhtemelen bir ordu bile kuramayacaktı. Daha agresif olan yolu seçti. Sonraki adımlarının tümü, risalenin önerdiği stratejik manevranın uygulanmasının parlak örnekleridir: [Selçuklu ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) hakkında bilgi alır almaz hızlı bir karar verdi. Davit 1.500 ile savaşçılar, geceleri zorunlu bir yürüyüş düzenleyerek, [Kartli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kartli) ovasına girmeden önce [Trialeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trialeti) dağlarında düşmanın yolunu kapatmayı başardılar. Sonuç olarak olaylar tam olarak risalede anlatıldığı gibi gelişti: Gürcü bariz bir manevi avantaj elde etti ve uzun bir yürüyüşten bitkin düşen Selçuklular elverişsiz bir durumda savaşmak zorunda kaldı. Sayısal üstünlüklerine rağmen Türkler, Davit'in (daha iyi bir konumda bulunan) müfrezesini yenmeyi başaramadılar ve muharebe alanını çaresizlik içinde terk ettiler. [Gürcüler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler) daha sonra düşmanın bir daha gelmeye cesaret edemeyeceğinden emin olana kadar Selçukluları uzun süre kovaladılar. Trialeti Muharebesi, [Selçuklu İmparatorluğu'nu](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) birkaç yıl boyunca [Gürcistan'a](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) karşı büyük bir askerî harekât yürütme fırsatından mahrum bıraktı ve sonraki 11 yıl boyunca, [Didgori Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Didgori_Muharebesi)'ne kadar Selçuklular Gürcistan'a karşı bir sefer düzenlemedi. 1115 yılında IV. Davit Mukhrani'de ([Şida Kartli](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eida_Kartli)) iken, Gürcü kuvvetlerine komuta eden Giorgi Chqondideli, Güney Gürcistan'daki güçlü [Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) kalelerinden biri olan [Rustavi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rustavi)'yi ele geçirdi. Artık Davit için sorunlar baş göstermeye başladı. Yirmi yılın büyük bir bölümünde savaş halinde olan nüfusunun yeniden üretken olmasına izin verilmesi gerekiyordu. Ayrıca [Selçukluların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sel%C3%A7uklu_Hanedan%C4%B1) elinden hâlâ kurtarılamayan [Tiflis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis) şehrinin yanı sıra soyluları da ona sorun çıkarmaya devam ediyordu. Davit, ulusunun ve halkının ıslahına devam etmeden önce yine bu sorunları çözmek zorunda kaldı. Bu amaçla IV. Davit, ordusunda radikal bir reform yaptı. 1118-1120'de [Kuzey Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Kafkasya)'dan 40.000 aileden oluşan bir [Kıpçak](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7aklar) kabilesini Gürcistan'a yerleştirdi. Her Gürcü ve Kıpçak ailesi bir askere at ve silah sağlamakla yükümlüydü. Kıpçaklar Gürcistan'ın farklı bölgelerine yerleşmişlerdir. Bir kısmı [Şida Kartli](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eida_Kartli) kontluğuna yerleştirildi, bir kısmına da sınır boyunda araziler verildi. [Hıristiyanlaştırıldılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanla%C5%9Fma) ve hızla [Gürcü toplumuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler) asimile oldular. Şubat 1116'da kralın emriyle [Kartli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kartli) ve [Meshi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meshiler) ordusu [Klarceti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Klarceti)'de toplandı, [IV. Davit](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Davit) aniden [Tao'daki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tao_%28b%C3%B6lge%29) Türklere saldırdı ve yok etti ("beklenmedik bir şekilde şüphelenmeyen Türklerin üzerine düştü"). 1117'de Davit, oğlu [I. Demetre](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Demetre) savaşması için [Şirvan'a](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan_%28b%C3%B6lge%29) gönderdi ve genç komutan, muharebedeki ustalığıyla halkı şaşkına çevirdi. Demetre, [Ağdaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9Fda%C5%9F) Kalesi'ni ele geçirdi ve birçok esir ve zenginlikle eve döndü. Gürcü ordusunun ilk kayda değer yenilgisi 1118'de yenilgisi oldu. [Gürcü](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan) bir asilzade [Cavaheti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cavaheti)'de Selçuklular tarafından öldürüldüğünde, Davit Nakhiduri'den Selçukluların Cavaheti'yi işgal etmesi ve Beşken Cakeli'nin öldürülmesi hikâyesini duydu. Davit soylularının geri çekilme tavsiyelerini dinlemeyi reddetti ve Rakhsi'de Selçukluları yenerek Beşken'in intikamını almayı başardı ve Nisan 1118'de [Aras](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aras)'taki Selçuklu garnizonlarını katletti. Şubat 1120'de [IV. Davit](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Davit) önce [Geguti'ye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Geguti_Saray%C4%B1), oradan da [Hopa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hopa)'ya taşınmıştır. [Selçuklular](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ne kadar uzakta olduğunu öğrenince Botora'da konakladılar. 14 Şubat'ta Davit, Selçuklulara saldırarak onları tamamen yok etti. Muharebede [Gürcüler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler) birçok rakibi ele geçirdi ve çok sayıda ganimet elde etti. Kasım 1120'de Davit'in ordusu Arşarunik ve Sevgelamej'de Selçuklulara saldırıp onları mağlup etti. 1121'de de aynısını Khunan'da yaptı. Haziran 1121'de Davit, [Kıpçaklarla](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_K%C4%B1p%C3%A7aklar%C4%B1) birlikte [Berde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berde)'de kamp kuran Selçuklulara baskın düzenledi. Tüm bu olaylarda kampın yok edilmesi, Gürcü ordusunun gizlice kampa yaklaşmayı ve sürpriz bir saldırı gerçekleştirmeyi başardığı anlamına geliyor. 1121 yılında Sultan [II. Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud_%28B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_sultan%C4%B1%29) (1118-1131) Gürcistan'a [dinî savaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Din%C3%AE_sava%C5%9F) ilan etti ve [Artuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Artuklu_Beyli%C4%9Fi) [İlgazi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0lgazi_Bey) ve [II. Tuğrul](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Tu%C4%9Frul)'un önderliğinde Müslüman devletlerden oluşan büyük bir koalisyon toplandı. Müslüman ordusunun büyüklüğü, fantastik 600.000'den ([Gautier le Chancelier](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gautier_le_Chancelier)'ın Bella Antiochena'sı, [Edessalı Mateos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edessal%C4%B1_Mateos)) 400.000'e ([Sparapet Sempad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sparapet_Sempad)'ın Kronik'i) ve modern Gürcü tahminlerinin 250.000-400.000'e kadar değişen rakamlarla hâlâ tartışma konusudur. Bütün kaynaklar Müslüman güçlerin Gürcülerin 56.000 kişilik kuvvetinden çok daha büyük bir ordu topladığı konusunda hemfikirdir. Ancak 12 Ağustos 1121'de Kral Davit, düşman ordusunu [Didgori](https://turkipedia.org/tr/wiki/Didgori_Muharebesi) sahasında bozguna uğrattı ve Gürcistan tarihindeki en büyük askeri başarı olarak kabul edilen başarıya ulaştı. Didgori'deki zafer, Gürcistan'ın büyük bir askerî güç olarak ortaya çıkışının sinyalini verdi ve bölgesel dengeyi Gürcistan'ın kültürel ve siyasi üstünlüğü lehine değiştirdi. Başarısının ardından Davit, 1122'de Selçuklu işgalinden kalan son Müslüman yerleşim bölgesi olan [Tiflis'i](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281122%29) ele geçirdi ve Gürcistan'ın başkentini oraya taşıyarak [Gürcistan'ın Altın Çağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan%27%C4%B1n_Alt%C4%B1n_%C3%87a%C4%9F%C4%B1)'nı başlattı.[^5] [Ani](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ani) şehri [Batı Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Asya)'nın önemli bir ekonomik merkeziydi. Bu dönemde şehir, 1118'de babası [Menuçehr bin Şavur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Menu%C3%A7ehr_bin_%C5%9Eavur)'un yerine geçen [Şeddâdî](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eedd%C3%A2d%C3%AEler) [Ebu'l Eşver](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebu%27l_E%C5%9Fver_%C5%9Eavur_bin_Menu%C3%A7ehr) tarafından yönetiliyordu. Ebu'l Eşver şehrin [Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyan) nüfusuna baskı yapıyor, onların dini inançlarına karşı sert davranıyordu. Vardan Bardzberdets, [Ahlat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahlat) şehrinden gümüşten yapılmış kocaman bir Nal (hilal) getirip Ermeni kilisesinin kubbesine yerleştirdiğini anlatıyor. Ayrıca Ani'yi 60.000 dinara [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars) [Emiri'ne](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emir_%28%C3%BCnvan%29) ([Selçukluydu](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)) satmaya karar verdi. Doğal olarak Ebu'l Eşver'ın bu tür eylemi Ani halkını büyük üzüntüye uğrattı. Ani halkı [Gürcistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) kralından yardım istemeye karar verdi. Ani halkının isteğini anlayışla karşılayan Davit, üç günde 60.000 atlıyı toplayarak Ani'ye yürüdü. Ermeni tarihçi [Samuel Anetsi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Samuel_Anetsi)'ye göre Ani halkı Ebu'l Eşver'a sırt çevirerek şehrin kapılarını Gürcistan Kralı Davit'e açmıştır. Davit, Ani'yi ele geçirdi ve [Meshi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meshiler) soyluları muhafız olarak bıraktı. Vardan Bazberdets'e göre kral, Ani'yi Abuleti ve oğlu Ivan'a verdi. ### Gürcülerin Şirvan'ı fethi Davit'in [Tiflis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis)'i [yeniden ele geçirmesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tiflis_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281122%29), [Gürcistan Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nı [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya)'da [Hıristiyanlığın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k) en büyük koruyucusu haline getirdi ve [Gürcüler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler) artık [Selçuklu İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun müttefiki olarak kabul edilen aynı bölgedeki Müslüman varlığını azaltmaya çalışarak kendi hakimiyetlerini savunmaya çalıştılar. Gürcü birlikleri tarafından defalarca mağlup edilen hükümdarı, Gürcü gücünden fazlasıyla bağımsız kalan ve 1120'de zorla yerine kralın damatlarından biri olan [III. Menuçehr](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Menu%C3%A7ihr)'in geçtiği [Şirvan'daki](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan_%28b%C3%B6lge%29) durum da buydu. [Güney Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Kafkasya)'daki durumdan alarma geçen Selçuklular, askeri karşılık vermeye karar verdiler. Sultan [II. Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud_%28B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_sultan%C4%B1%29), bir yıl önceki [Didgori Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Didgori_Muharebesi)'ndeki yenilgiye rağmen kısa süre sonra Gürcistan'a karşı savaşa yeniden başladı. Kasım 1122'de Şirvan'ı işgal etmeye başladı ve [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz)'i ele geçirdi ve ertesi baharda yerel başkent [Şamahı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eamah%C4%B1)'ya ulaştı. Mahmud daha sonra bölge hükümdarı III. Menuçehr'i ele geçirdi ve Gürcü kralına şöyle bir mektup gönderdi: "Sen ormanların kralısın ve asla ovalara inmezsin. Şimdi [Şirvanşah](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan%C5%9Fah)'ı aldım ve ondan Haraç talep ediyorum. İsterseniz bana uygun hediyeler gönderin; yoksa aceleyle gelip beni gör. Bu provokasyonun ardından [Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyan) hükümdar tüm birliklerini toplayarak çoğunluğu [Kıpçaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7aklar)dan oluşan 50.000 kişilik bir ordu topladı. Selçuklu sultanı, Gürcü birliklerinin geldiğini öğrendikten sonra kendisini [Şamahı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eamah%C4%B1)'ya kilitledi ve geri çekilen bir orduyu takip etmenin saygısızlık olduğunu düşünerek [IV. Davit](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Davit)'in ilerlemesini durdurmasına neden oldu. [II. Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud_%28B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_sultan%C4%B1%29) daha sonra krala, huzur içinde ayrılmasına izin vermesi halinde vasal eyaletinin kontrolünü yeniden kazanma fırsatını teklif etti, ancak hükümdar kategorik olarak reddetti ve [Arran](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arran_%28Kafkasya%29) [Atabeg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atabeg)i liderliğindeki 4.000 Selçuklu ordusunu yendikten sonra [Şirvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan_%28b%C3%B6lge%29) başkentine doğru yürüyüşüne devam etti. Selçuklu, Şamahı'yı kuşattıktan sonra kanalizasyon sistemini kullanarak şehri aceleyle terk etti. Haziran 1123'te, Selçukluların yenilgisinden bir ay sonra IV. Davit, Gülistan kasabasını ele geçirmekle başlayarak Şirvan'ı işgal etti. Kısa süre sonra kendi damadını tahttan indirdi, onu Gürcistan'a yerleştirdi ve bölgeyi doğrudan ilhak etti. Davit'in muharebeleri Gürcistan ve özellikle Şirvan için çok önemliydi. Gürcüler ile Şirvan halkının ortak mücadelesi, Şirvan'ın Selçuklu fatihlerinden bağımsızlığını garantiledi. Artık Gürcistan ile Şirvan birbirine daha da yakınlaşmıştır. Nisan 1124'te Davit, Sharvani, Ghassan ve Khozaond kalelerini ve komşu ülkelerini ele geçirdi. Davit, Ermenistan meselesini çözdükten sonra tekrar Şirvan'a döndü. 1124 sonbaharında Şirvan üzerine yürüyüp Şamahıa'yı ve Birit kalesini ve tüm Şirvan'ı ele geçiren Davit, Şirvan'ı Selçuklulardan tamamen kurtardı ve savaşçılarını kalelere ve şehirlere yerleştirdi. Davit'in tarihçisi bu yürüyüşçülerin [İngiloylar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngiloylar) ve [Kahetililer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kahetililer) olduğunu belirtiyor. ## I. Demetre ![I. Demetre, Michael Maglakeli, Matshvarişi'den, 1140. Kufi yazıyla yazılmış Arap tiraz şeritli, önü açık bir kabare giyiyor.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/05/King_Demetre_I_wearing_front-opening_qaba_with_Arabic_tiraz_bands_inscribed_in_Kufic_script%2C_first_half_of_the_12th_centuryn_Macxvarisi%2C_Svaneti%2C_northern_Georgia.jpg/1280px-thumbnail.jpg) *I. Demetre, Michael Maglakeli, Matshvarişi'den, 1140. Kufi yazıyla yazılmış Arap tiraz şeritli, önü açık bir kabare giyiyor. (12th century artist, public-domain)* Krallık, Davit'in oğlu [I. Demetre](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Demetre)'nin yönetimi altında gelişmeye devam etti. Her ne kadar hükümdarlığı, kraliyet mirasıyla ilgili yıkıcı bir aile çatışmasına tanık olsa da, Gürcistan güçlü bir orduya sahip merkezi bir güç olarak kaldı. Tahta çıktığı anda komşu Müslüman yöneticiler Gürcistan'a her taraftan saldırmaya başladı. Selçuklu sultanları [Şirvanşah](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan%C5%9Fah)ların egemenliğini yeniden kurmak için savaştılar. Şirvan'ın büyük Müslüman nüfusu Gürcistan'a karşı ayaklandı. Bu muhtemelen 1129 veya 1130'da Demetre'nin [Şirvanşahları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan_%28b%C3%B6lge%29) yeniden iktidara getirdiği ve kızı Rusudan'ın kocası II. Manuçehr'i tahta oturttuğu zaman gerçekleşti. Şirvanşahlar, Gürcü kralı talep ettiğinde ona asker sağlamak zorundaydı. 1139'da Demetre, [Arran'daki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arran_%28Kafkasya%29) [Gence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence) şehrine baskın düzenledi. Yenilen şehrin demir kapısını Gürcistan'a getirip [Kutaisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutaisi)'deki [Gelati Manastırı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelati_Manast%C4%B1r%C4%B1)'na bağışladı. Bu parlak zafere rağmen Demetre, Gence'yi yalnızca birkaç yıl elinde tutabildi.[^6][^7] Buna karşılık İldenizlilerin sultanı Gence'ye birkaç kez saldırdı ve 1143'te şehir yeniden padişahın eline geçti. [Mhitar Goş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mhitar_Go%C5%9F)'a göre, Demetre sonunda Gence'nin mülkiyetini ele geçirdi, ancak kızını sultana evlendirdiğinde, ikincisini çeyiz olarak kasabayı sundu ve padişah da burayı yönetmesi için kendi emirini atadı. Fazl'ın halefi, Ani'nin [Şeddâdî](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eedd%C3%A2d%C3%AEler) emirlerinden [Fahreddin Şeddâd](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fahreddin_%C5%9Eedd%C3%A2d), [II. İzzeddin Saltuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._%C4%B0zzeddin_Saltuk)'un kızının elini istedi, ancak Saltuk onu reddetti. Bu durum Şeddad'da Saltuk'a karşı derin bir nefret oluşmasına neden oldu. 1154 yılında bir komplo planladı ve I. Demetre ile gizli bir ittifak kurdu. Bir Gürcü ordusu pusuda beklerken, [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum) hükümdarı [Saltuklulara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saltuklu_Beyli%C4%9Fi) haraç teklif etti ve onlardan kendisini vasal olarak kabul etmelerini istedi. 1153-1154'te Emir II. İzzeddin Saltuk Ani'ye yürüdü, ancak Şaddad bunu hükümdarı Gürcistan Kralı'na bildirdi. Demetre, Ani'ye yürüdü, emiri yendi ve esir aldı. Komşu Müslüman yöneticilerin isteği üzerine Saltuk'un damatları tarafından ödenen 100.000 [dinarlık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dinar) fidye karşılığında onu serbest bıraktı ve Saltuk, Gürcülere karşı savaşmayacağına yemin ederek evine döndü.[^8] ## III. Giorgi 1156'da Ani'nin Hristiyan nüfusu emir Fahreddin Şeddâd'a karşı ayaklandı ve kasabayı kardeşi Fazl bin Mahmud'a devretti. Ancak Fazl da Ani halkını tatmin edememiş ve bu sefer kasaba, bu tekliften yararlanıp Ani'ye boyun eğdiren III. Giorgi'ya teklif edilmiş, o da Ani'den büyük miktarda ganimet almış ve Fazl dahil tüm [Şeddâdîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eedd%C3%A2d%C3%AEler) ailesini esir almıştı. 1161'de general Ivane Orbeli'yi hükümdar olarak atadı. ![1072–1174 yılları arasında Kafkasya bölgesi.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Shaddadid.gif/1280px-Shaddadid.gif) *1072–1174 yılları arasında Kafkasya bölgesi. (Armenica.org, CC-BY-SA-3.0)* Temmuz ayında [Ahlat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahlat) Şah-Ermenleri, [Erzurum Saltukluları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saltuklu_Beyli%C4%9Fi), [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars) ve Sürmari beylerinden oluşan 1161 kişilik bir Müslüman koalisyonu oluşturuldu. Müttefikler [Aras nehrinden](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aras) geçen rotayı seçtiler ve [Artuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Artuklu_Beyli%C4%9Fi) beyi Necmeddin onlara katılmak için yola çıktı. Ağustos 1161'de Ani'nin önüne geldiler ve onu kuşattılar. Gürcistan Kralı III. Giorgi onları karşılamaya geldiğinde, emir [II. İzzeddin Saltuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._%C4%B0zzeddin_Saltuk), [I. Demetre](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Demetre)'ye verdiği yemini hatırlayarak kuşatmayı kaldırdı ve muharebe alanını terk etti. Müslümanlar mağlup edildi, kılıçtan geçirildi ve birçoğu telef oldu. Kral Giorgi, esir alınan Ani halkını kurtardı ve harap olan şehre yardım etti. Daha sonra II. Saltuk'a karşı sefere çıktı ve aynı yıl 1161'de onu yenerek esir aldı; Saltuk ise Ahlat hükümdarının karısı olan kız kardeşi Şahbanu Hatun tarafından kurtarıldı. Gürcüler daha sonra Şah-Ermenistan topraklarına girerek [Van](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van)'ı yağmaladılar. Aralarında soyluların ve [II. Sökmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._S%C3%B6kmen)'in ailesinin mensuplarının da bulunduğu 9.000 kadar Müslüman esir alındı. Yenilgi haberi, [Malazgirt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malazgirt)'e vardığında efendi Necmeddin'e ulaştı, o da Ahlatşahlara katılmadan veya muharebeye katılmadan [Silvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silvan)'a geri döndü. [Ani](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ani)'nin ele geçirilmesi ve [Saltuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saltuklu_Beyli%C4%9Fi) kuvvetlerinin yenilgiye uğratılması, [Gürcü](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) kralının [Divin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divin) üzerine yürümesini sağlamıştır. Ertesi yıl Ağustos/Eylül 1162'de Divin geçici olarak ele geçirilip yağmalandı, Hristiyan olmayan halk yağmalandı ve Gürcü birlikleri ganimet yüklü olarak evlerine döndü. Kral, kasabayı yönetmesi için yerel feodal soyluların bir üyesi olan Ananiya'yı atadı. ![Erzurum hükümdarı II. İzzeddin Saltuk 540-70 H (MS 1146-1176).](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c4/Salduq_b._%60Ali_under_the_authority_ofTughril_Beg%2C_Rukh_al-Din_Abu_Talib%2C_Erzurum-Arzarum%2C_540-70_H_%28Obverse%29.jpg) *Erzurum hükümdarı II. İzzeddin Saltuk 540-70 H (MS 1146-1176). (American Numismatic Group, CC0-1.0)* [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan) hükümdarı Şemseddin İldeniz, 1163 yılı başlarında Gürcistan Krallığı'na karşı sefere çıktı. [Hemedan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hemedan)'dan yürüyen [Selçuklu Sultanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) Arslan, [Nahçıvan'da](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nah%C3%A7%C4%B1van_%C3%96zerk_Cumhuriyeti) İldeniz ile karşılaştı. Ona [Ahlat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahlat%C5%9Fahlar_Beyli%C4%9Fi) hükümdarı [II. Sökmen](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._S%C3%B6kmen), [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum) hükümdarı [II. İzzeddin Saltuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._%C4%B0zzeddin_Saltuk), Merağa hükümdarı Es-Sunkur ve daha birçokları katıldı. 50.000 kişilik bir orduyla Gürcistan üzerine yürüdüler. 1163 yılında İldeniz, Mren'e (Dvin'in kuzeyi) saldırarak içinde 4000 [Hristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyan)'ın bulunduğu kaleyi yaktı. 9 Temmuz 1163'te [Selçuklular](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [Gürcüler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler)i ağır bir yenilgiye uğrattı. Gürcülerin çok alçakça bir yenilgiye uğradığı bir muharebenin gerçekleştiği el-Krkri (Gyargyar) kalesine girdiler. [III. Giorgi](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Giorgi) kaçırıldı. Daha sonra Selçuklular Gagi kalesini ele geçirip Gagi ve [Geğarkunik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ge%C4%9Farkunik) bölgesine kadar yerle bir edip esir ve ganimet ele geçirip Ani'ye taşındılar. Nisan ayında 1164 Gürcü kasabayı boşalttı. İldeniz geldi ve Ani'yi emir Şahanşah ibn Mahmud'a verdi. [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman) yöneticiler sevinç içindeydiler ve yeni bir sefere hazırlandılar. Ancak bu kez 1166 yılının başında [Arran'a](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arran_%28Kafkasya%29) yürüyen, [Gence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gence)'ye kadar uzanan bir bölgeyi işgal eden, ülkeyi harap eden ve esirler ve ganimetlerle geri dönen [III. Giorgi](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Giorgi) tarafından önlendiler. Ani için mücadele devam etti. Dört yıl boyunca [Ani](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ani)'ye aralıksız saldırılar düzenlendi. Nüfus sefalete sürüklendi, toprak işlenmedi ve ekonomi altüst oldu. III. Giorgi ile [Şemseddin İldeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eemseddin_%C4%B0ldeniz) arasındaki savaşın sonu yok gibi görünüyordu. Ancak savaşanlar o kadar bitkin düşmüştü ki İldeniz ateşkes teklifinde bulundu. Giorgi'nin taviz vermekten başka seçeneği yoktu. İldeniz, Ani'yi eski yöneticileri olan ve onun tebaası olan [Şeddâdîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eedd%C3%A2d%C3%AEler)'e iade etti. [Şeddâdîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eedd%C3%A2d%C3%AEler) [Ani](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ani)'yi yaklaşık 10 yıl yönettiler ancak 1174 yılında Kral Giorgi, Şahanşah bin Mahmud'u esir alarak bir kez daha [Ani'yi ele geçirdi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ani_Ku%C5%9Fatmas%C4%B1_%281174%29). Ivane Orbeli, Ani'ye vali olarak atandı. ## Büyük Tamar Seleflerinin başarıları, kendi başına Gürcistan'ın ilk kadın hükümdarı olan ve liderliği altında Gürcü devletinin [Orta Çağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_%C3%87a%C4%9F)'da güç ve prestijin zirvesine ulaştığı [III. Giorgi](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Giorgi)'nin kızı Kraliçe [Tamar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tamar)'ın üzerine inşa edilmiştir. Tamar bu muhalefeti etkisiz hale getirmeyi başardı ve düşman [Selçuklu Türklerinin](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) gerilemesinin de yardımıyla enerjik bir dış politika başlattı. Tamar, güçlü bir askeri [seçkinler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Se%C3%A7kinler)e güvenerek, Tamar'ın ölümünden sonraki yirmi yıl içinde [Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) saldırıları altında yıkılana kadar [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya)'ya hakim olan bir imparatorluk kurmayı başarmıştır. Tamar gücünü pekiştirmeyi başardığında ve Davit Soslan, [Mkhargrdzeli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zakaryan-Mhargrdzeli), Toreli ve diğer soylu ailelerden güvenilir bir destek bulduktan sonra seleflerinin yayılmacı dış politikasını yeniden canlandırdı. Gürcistan'da tekrarlanan hanedan çekişmeleri, [Büyük Selçuklu İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Sel%C3%A7uklu_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun [İldenizliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ldenizliler), [Şirvanşah](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan%C5%9Fah)lar ve [Ahlatşahlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahlat%C5%9Fahlar_Beyli%C4%9Fi) gibi bölgesel haleflerinin çabalarıyla birleştiğinde, Tamar'ın büyük büyükbabası [IV. Davit](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Davit) ve babası III. Giorgi hükümdarlığı sırasında Gürcülerin elde ettiği dinamiği yavaşlatmıştı. Ancak Gürcüler, Tamar yönetimi altında, daha belirgin biçimde onun yönetiminin ikinci on yılında yeniden faaliyete geçti. 1190'ların başlarında Gürcistan hükûmeti, rakip yerel şehzadelere yardım ederek ve [Şirvan'ı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eirvan_%28b%C3%B6lge%29) haraç veren bir devlete indirgeyerek İldenizlilerin ve Şirvanşahların işlerine karışmaya başladı. İldeniz atabeg [Ebu Bekir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebu_Bekir_%28%C4%B0ldeniz%29), Gürcü ilerleyişini durdurmaya çalıştı, ancak [Şamkor Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eamkor_Muharebesi)'nde Davit Soslan'ın elinde bir yenilgiye uğradı[^9] ve başkentini 1195'te bir Gürcü himayesine kaptırdı. Ebu Bekir bir yıl sonra saltanatına devam edebilmiş olsa da, İldenizliler Gürcü akınlarını zar zor kontrol altına alabildiler.[^10][^11] Ermenistan'ın kurtuluş sorunu Gürcistan'ın dış politikasında birincil öneme sahip olmaya devam etti. Tamar'ın iki [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler) general [II. Zakaria](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Zakaria) ve [İvane Mhargrdzeli](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0vane_Mhargrdzeli) liderliğindeki orduları, [Iğdır Ovası](https://turkipedia.org/tr/wiki/I%C4%9Fd%C4%B1r_Ovas%C4%B1)'na doğru kaleleri ve şehirleri istila ederek, yerel Müslüman yöneticilerden birbiri ardına kale ve bölgeleri geri aldılar. ![1190'da Anadolu Selçuklu Devleti](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Seljuk_Sultanate_of_Rum_1190_Locator_Map.svg/1280px-Seljuk_Sultanate_of_Rum_1190_Locator_Map.svg.png) *1190'da Anadolu Selçuklu Devleti (MapMaster, CC-BY-SA-4.0)* Gürcülerin başarılarından endişe duyan [Anadolu Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti)'nin yeniden dirilen sultanı [II. Süleyman Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._S%C3%BCleyman_%C5%9Eah), vasal [emirlerini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emir_%28%C3%BCnvan%29) topladı ve Gürcistan'a doğru yürüdü, ancak kampı 1203 veya 1204'teki [Basian Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Basiani_Muharebesi)'nde Davit Soslan tarafından saldırıya uğradı ve yok edildi. Tamar tarihçisi, Basian'a doğru ilerlemeden önce ordunun kayalara oyulmuş [Vardzia](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vardzia) kasabasında nasıl toplandığını ve kraliçenin kilisenin balkonundan birliklere nasıl hitap ettiğini anlatıyor.[^12] Bu muharebedeki başarısından yararlanan Gürcüler, 1203 ile 1205 yılları arasında [Divin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divin)[^13] şehrini ele geçirerek [Ahlat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahlat) topraklarına iki kez girdiler ve [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars) emiri ([Saltukluların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saltuklu_Beyli%C4%9Fi) Erzurum'daki tebaası), [Ahlatşahlar'ı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahlat%C5%9Fahlar_Beyli%C4%9Fi), [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saltuklu_Beyli%C4%9Fi) ve [Erzincan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meng%C3%BCcekliler) emirlerini boyunduruk altına aldılar. ![II. Zakaria ve İvane Mhargrdzeli, Harichavank'ın doğu cephesinde, Ermenistan, 1201.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Ivane_and_Zakare%2C_Harichavank.jpg/1280px-Ivane_and_Zakare%2C_Harichavank.jpg) *II. Zakaria ve İvane Mhargrdzeli, Harichavank'ın doğu cephesinde, Ermenistan, 1201. (Jacgroumo, CC-BY-2.5)* 1204-1205'te [Gürcüler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler) [Van Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Van_G%C3%B6l%C3%BC)'nün kuzey bölgelerine, [Erciş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erci%C5%9F)'e ve [Malazgirt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malazgirt)'e akınlar düzenlediler. [Ahlatşahlar Beyliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahlat%C5%9Fahlar_Beyli%C4%9Fi)'nin son Sokhmenid hükümdarı veliahtsız ölmesinin ardından [Eyyûbîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eyy%C3%BBb%C3%AEler) arasında saltanatta iktidarı ele geçirmek için bir mücadele başladı. İçteki rahatsızlıklar ve dış baskılar Ahlatşahların zayıflamasına neden oldu ve artık Gürcü tehdidiyle başa çıkamaz hale geldiler. Bölgenin [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman) yöneticileri, [Hıristiyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hristiyanl%C4%B1k) Gürcistan'ın güçlenmesine uyum sağlayamadığı için [Ahlat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahlat) Sultanı, [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum) [Emiri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emir_%28%C3%BCnvan%29) Tuğrulşah'tan yardım istedi. Ortak bir orduyla Gürcistan sınırlarına doğru yürüdüler. Gürcüler, düşmanın niyetini öğrenmelerine rağmen kendilerine aşırı güvendiler, kendilerinden gelen tehlikeyi görmezden geldiler ve düşmanla savunmasız bir şekilde karşı karşıya kaldılar. [Gürcüler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler), 1205-1206'da [Ahlat'a](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahlat) yürüdüler. Ancak bu girişim de başarısızlıkla sonuçlandı. Çünkü bu seferin amacı Ahlatşahlar Beyliği'nin tamamen fethedilmesi değil, yağmalanmasıydı. Ahlatşahlara karşı yaşanan iki ezici yenilgi, Gürcistan'ın uluslararası statüsünü olumsuz etkiledi. Durumun acilen düzeltilmesi gerekiyordu. Ahlatşahlar Beyliği'nin son hükümdarı Balaban'ın 1206 yılında öldürülmesiyle eşzamanlı olarak Davit Soslan komutasındaki [Gürcistan Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1), [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars)'ı (Ahlatşahların tebaası) ve [Aras nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aras) kıyısındaki diğer kaleleri kuşattı. Kars Emiri, Ahlatşahların Sultanı'ndan yardım istedi ancak yardım bulmakta aciz kaldı. Bu yüzden Kars [emiri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emir_%28%C3%BCnvan%29) Gürcülerden ateşkes istedi ve karşılığında kaleden vazgeçti. Ivane Akhaltsikheli, Kars'ın Amirtamira'sı olarak atandı. ![1208 ve 1210-1211 yıllarında İldenizlilere karşı Gürcü seferi.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/61/Georgian_invasion_of_northern_Iran.png) *1208 ve 1210-1211 yıllarında İldenizlilere karşı Gürcü seferi. (Ercwlff, CC-BY-SA-4.0)* Gürcü ve Ermeni annallarına göre, 1210-1211'de [Zakaridler-Mkhargrdzeli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zakaryan-Mhargrdzeli) kardeşler Zakare ve Ivane, yerel Müslüman hükümdarın Ani'ye saldırısının ve şehrin Hristiyan nüfusunu katletmesinin intikamı olarak [Erdebil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdebil)'e taşınır.[^14] Büyük bir son çatışmada kardeşler, Tamar'ın mülkleri ve vasal bölgeleri boyunca sıralanan bir orduyu [Nahçıvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nah%C3%A7%C4%B1van) ve [Culfa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Culfa%2C_Azerbaycan) üzerinden [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'ın kuzeybatısındaki [Merend](https://turkipedia.org/tr/wiki/Merend), [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz) ve [Kazvin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazvin)'e doğru bir yürüyüşle yöneterek, yollarındaki birçok yerleşim yerini yağmaladılar.[^15] ## Sonuçları [IV. Giorgi](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Giorgi) Tamar'ın politikasını sürdürdü. 1210'larda komşu [Müslüman](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCsl%C3%BCman) vasal devletlerdeki isyanları bastırdı ve 1220'de [Haçlıları](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%B6rd%C3%BCnc%C3%BC_Ha%C3%A7l%C4%B1_Seferi) desteklemek için [Kudüs'e](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kud%C3%BCs) karşı geniş çaplı bir seferin hazırlıklarına başladı. Ancak [Moğolların](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) Gürcistan sınırlarına yaklaşması, Haçlı Seferi planını gerçekçi olmaktan çıkardı. İlk [Moğol seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan%27%C4%B1n_Mo%C4%9Follar_taraf%C4%B1ndan_istilas%C4%B1) 1221-1222'de Gürcü ordularını yendi. IV. Giorgi 1223'te onlarla savaşırken öldü ve kız kardeşi [Rusudan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusudan), kendisi ve kızı [Tamar'ın](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BC_Hatun) [Erzurum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erzurum)'un Selçuklu prensleri ve [Anadolu Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti) ile evlenmesiyle Moğollara karşı umutsuz bir ittifak kurdu. Eski düşmanlar artık en yakın müttefiklerdi ([Kösedağ Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6seda%C4%9F_Muharebesi)) ancak bu Moğol ilerlemesini engellemedi. ## Ayrıca bakınız - [Gürcistan askerî tarihi](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrcistan_asker%C3%AE_tarihi) - [Bizans-Gürcü savaşları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans-G%C3%BCrc%C3%BC_sava%C5%9Flar%C4%B1) [^1]: Lynda Garland & Stephen Rapp. Mary 'of Alania': Woman and Empress Between Two Worlds, pp. 94–5. In: Lynda Garland (ed., 2006), Byzantine Women: Varieties of Experience, 800–1200. Ashgate Publishing, Ltd., . [^2]: Lynda Garland with Stephen H. Rapp Jr. (2006). Mart'a-Maria 'of Alania' . An Online Encyclopedia of Roman Emperors. Retrieved on 24 Aralık 2007. [^3]: V. Minorsky, "Tiflis", p. 754. In: M. Th. Houtsma, E. van Donzel (1993), E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936. Brill, . [^4]: Lordkipanidze, Mariam Davydovna; Hewitt, George B. (1987), Georgia in the XI-XII Centuries, pp. 76–78. Ganatleba Publishers: Tiflis. [^5]: Cavahişvili, İvane (1982), k'art'veli eris istoria (The History of the Georgian Nation), vol. 2, pp. 184-187. Tiflis Devlet Üniversitesi Press. [^6]: Rayfield, Donald. Edge of Empires: A History of Georgia. Reaktion Books, 2013, s. 100. [^7]: Mikaberidze, Alexander. Historical Dictionary of Georgia. Rowman & Littlefield, 2015, s. 259. [^8]: Prof. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim: Türkiye tarihi Cilt I, AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991, p 149-150 [^9]: . [^10]: Luther, Kenneth Allin. "Atābākan-e Adārbāyĵān ", in: Encyclopædia Iranica (Online edition). Retrieved on 2006-06-26. [^11]: . [^12]: . [^13]: . [^14]: . [^15]: .