# Güney Türkistan > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_T%C3%BCrkistan > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Güney Türkistan, https://tr.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCney_T%C3%BCrkistan (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/61/AfghanTurkestan.png) * (Agaceri, CC0-1.0)* Ülke bilgi kutusu |adı =Güney Türkistan Güney Türkistan Türk Özerk DOSTON XOLDAROV |resmî\_adı = |kendi\_dilindeki\_adı = [''Türkmence:''](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmence)*Günorta Türkistani* |bayrak\_resmi = Flag\_of\_South\_Turkistan.svg |bayrak\_altyazısı = Güney Türkistan Bayrağı|küçükresim|Türk dünyası ofisi tarafından hazırlanmış Güney Türkistan bayrağı.[^1] |bayrak\_maddesi = |bayrak2\_resmi = |arma\_resmi = |arma\_altyazısı = |arma\_maddesi = |slogan = |millî\_marş = |millî\_marş\_dosyası = |harita\_resmi =Areas\_of\_Afghanistan\_inhabited\_by\_Turkic\_speaking\_people\_(orthographic\_projection\_with\_inset).svg |harita\_altyazısı = |harita2\_resmi = |harita2\_altyazısı = |tür = Bölge |bağlı\_olduğu\_devlet = |başkent = |sürgündeki\_başkent =17.03.1998 |resmî\_diller = |yaygın\_diller = [Özbekçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbek%C3%A7e) [Türkmence](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmence) [Peştuca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pe%C5%9Ftuca) [Tacikçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tacik%C3%A7e) |resmî\_din = |demonim = [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkistan) |yönetim\_biçimi = |yönetici\_unvanı = |yönetici1 = |yönetici1\_dönemi = |yönetici2 = |yönetici2\_dönemi = |yönetici15 = |yönetici15\_dönemi = |temsilci\_unvanı = |temsilci1 = |temsilci1\_dönemi = |temsilci2 = |temsilci2\_dönemi = |temsilci5 = |temsilci5\_dönemi = |vekil\_unvanı = |vekil1 = |vekil1\_dönemi = |vekil2 = |vekil2\_dönemi = |vekil15 = |vekil15\_dönemi = |yasama\_organı = |meclis1 = |meclis1\_türü = |meclis2 = |meclis2\_türü = |dönem = |olay\_öncesi = |olay\_öncesi\_tarihi = |kuruluş\_olayı = |kuruluş\_günü = |kuruluş\_yılı = |olay1 = |olay1\_tarihi =1850 |olay2 = [Türkistan Eyaleti'nin yıkılışı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkistan_Eyaleti_%28Afganistan%29) |olay2\_tarihi = 1946 |olay20 =XOLDAROV |olay20\_tarihi =NEMATJON O‘G‘LI |yıkılış\_olayı = |yıkılış\_günü = |yıkılış\_yılı = |olay\_sonrası = |olay\_sonrası\_tarihi = |sürgün\_başlangıç\_tarihi = |sürgün\_sonlanış\_tarihi = |istatistik\_yılı1 = |yüzölçümü\_istatistiği1 = |nüfus\_istatistiği1 = |istatistik\_yılı5 = |yüzölçümü\_istatistiği5 = |nüfus\_istatistiği5 = |para\_birimi = |para\_birimi\_kodu = |para\_birimi\_simgesi = |para\_birimi\_simgesi\_maddesi = |ö1 = |ö1\_bayrağı = |ö1\_resmi = |ö2 = |ö2\_bayrağı = |ö2\_resmi = |ö21 = |ö21\_bayrağı = |ö21\_resmi = |a1 = |a1\_bayrağı = |a1\_resmi = |a2 = |a2\_bayrağı = |a2\_resmi = |a21 = |a21\_bayrağı = |a21\_resmi = |günümüzdeki\_durumu = |dipnot\_a = |dipnot\_h = |dipnotlar = |harita\_boyutu=262px|harita\_açıklaması=|harita\_başlığı=|Doston=DOSTON|17.03.1998=17.03.1998 ![Türkistan Eyaleti, 1929](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Afghan_Turkestan_Province%2C_1929.png/1280px-Afghan_Turkestan_Province%2C_1929.png) *Türkistan Eyaleti, 1929 (Koopinator, CC-BY-SA-4.0)* **Güney Türkistan** ya da **Afganistan Türkistanı***',**** Kuzey ***[***Afganistan***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganistan)***'da, ***[***Türkmenistan***](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenistan)***, ***[***Özbekistan***](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbekistan)*** ve ***[***Tacikistan***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tacikistan)*** sınırında bulunan bir bölgedir.*** 19.yüzyılda [Afganistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganistan_Emirli%C4%9Fi) Emiri [Abdurrahman Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdurrahman_Han) tarafından kaldırılana kadar merkezi [Mezar-ı Şerif](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mez%C3%A2r-%C4%B1_%C5%9Eer%C3%AEf) olan [Türkistan Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkistan_Eyaleti_%28Afganistan%29) adında bir vilayet vardı. Şu an Afganistan'ın [Belh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belh_%28il%29), [Kunduz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kunduz_%28il%29), [Cüzcan](https://turkipedia.org/tr/wiki/C%C3%BCzcan_%28il%29), [Sar-ı Pol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar-i_Pol_%28il%29) ve [Faryab](https://turkipedia.org/tr/wiki/Faryab_%28il%29)'ın vilayetlerini kapsıyordu. 1890'da [Kataghan-Badakhshan Eyaleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kataghan-Badakhshan_Eyaleti), Türkistan Eyaletinden ayrıldı.[^2] [Kokcha nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kokcha_nehri)nin kuzeydoğudaki [Ceyhun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceyhun) nehri ile güneybatıdaki [Herat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Herat_%28il%29) vilayetine kadar tüm Güney Türkistan toprakları yaklaşık uzunluğunda idi. Rus sınırını idi. Yaklaşık veya eski [Afganistan Krallığı'nın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganistan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) kabaca dokuzda ikisini oluşturmaktaydı. ## Coğrafya Bölge nehir vadileri dışında tarımsal açıdan fakirdir, güneye doğru engebeli ve dağlıktır, ancak [Karakum Çölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karakum_%C3%87%C3%B6l%C3%BC)'ne doğru inişli çıkışlı atıklara ve mera alanlarına dönüşür. Eyalet doğuda Kunduz, [Hulm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hulm), [Belh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belh) ve Akça hanlıklarını ve batıda Saripul, [Şibargan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eibirgan), [Andhoy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Andhoy) (şehir) ve Meymene'nın dört hanı veya Chahar Vilayeti'ni ("dört bölge") içeriyordu.[^3] ## Nüfus Güney Türkistan'da Özbek, Kazak, Karakalpak, Kırgız, Kızılbaş, Türkmen ve Afşar Türkleri yaşamaktadır.[^4] Halkın büyük bir kısmı [Tacik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tacikler),[Özbek](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbekler) [ve Türkmenlerden](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler); küçük bir kısmı da [Tacik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tacikler), [Peştun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pe%C5%9Ftunlar) ve [Hazaralar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hazaralar)dan oluşmaktadır.[^5] Afganistan’da yapılmış olan nüfus sayımlarında Türkmenlerin yaşadığı bazı köy ve kasabalar nüfusa dahil edilmemiştir ve Türkmen kadınlarının neredeyse hiçbiri nüfusa kayıtlı değildir. Afganistan Türkmenlerinin sayısı 600.000 ila 3 milyon arasında bir sayı olduğu tahmin edilmektedir.[^6][^7] ## Tarih Antik Balkh veya [Baktriya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baktriya), [Baktriya-Margiyana Arkeoloji Bölgesi'nin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baktriya-Margiyana_Arkeoloji_B%C3%B6lgesi) ayrılmaz bir parçasıydı ve [Hint-İranlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hint-%C4%B0ranl%C4%B1lar) tarafından işgal edildi. MÖ 5. yüzyılda, [Ahameniş İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahameni%C5%9F_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun bir eyaleti oldu ve daha sonra [Seleukos İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seleukos_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)nun bir parçası oldu. Yaklaşık 250 MÖ [Diodotos](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Diodotos) (Theodotus), [Seleukos İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seleukos_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) yönetimindeki [Baktriya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baktriya) valisi bağımsızlığını ilan etti ve MÖ 126 civarında göçebe hareketlere yenik düşen Greko-Baktri hanedanlarının tarihini başlattı. Bundan sonra Bamian'daki devasa heykellerde ve Haibak'ın kayalara oyulmuş tepelerinde izlerini bırakan bir [Budizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Budizm) dönemi geldi. Bölge, [Cengiz Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han) tarafından harap edildi ve o zamandan beri refahını hiçbir zaman tam olarak geri kazanamadı. Yaklaşık bir yüzyıl boyunca [Delhi imparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Delhi_Sultanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)na aitti ve ardından [Özbeklerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbekistan) eline geçti. 18. yüzyılda [Ahmed Şah Dürrânî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_%C5%9Eah_D%C3%BCrr%C3%A2n%C3%AE)'nin egemenliğinin bir parçasını oluşturdu ve böylece oğlu [Timur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timur)'un altında kaldı. Ancak [Timur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Timur)'un oğullarının kardeş öldürme savaşları altında ayrı hanlıklar çeşitli Özbek şeflerinin bağımsız yönetimi altına girdi. 19. yüzyılın başında [Buhara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara)'ya aittiler; ancak [Emir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emir_%28%C3%BCnvan%29) Dost Mahommed yönetiminde [Afganlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afganlar) 1850'de [Belh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belh) ve Taşkurgan'ı, 1855'te Akça ve dört batı hanı ve 1859'da Kunduz'u kurtardı. [Andhoy](https://turkipedia.org/tr/wiki/Andhoy), [Şibirgan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eibirgan), [Saripul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar-i_Pol_%28%C5%9Fehir%29) ve [Meymene](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meymene) üzerindeki egemenlik, 1873 İngiliz-Rus anlaşmasıyla Afgan iddiası lehine çözülene kadar [Buhara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara) ve [Kabil](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2bil) arasında ihtilaf halindeydi. [Abdurrahman Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdurrahman_Han)'ın güçlü yönetimi altında bu dış bölgeler [Kabil](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2bil)'e sıkı sıkıya kaynaklanmıştı; ancak [Habibullah Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Habibullah_Han)'ın katılımından sonra bağlar bir kez daha gevşedi. 19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın sonlarında, birçok etnik Peştun ya gönüllü ya da istemeyerek Güney Türkistan'a yerleşti. 1890'da Kataghan ve Badakhshan bölgesi Güney Türkistandan ayrıldı ve Kataghan-Badakhshan Eyaleti haline getirildi. Eyalet idaresi, [Kabil](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%A2bil)'deki Kuzey Bürosuna atandı.[^8] Güney Türkistan'ı Afganistan'dan almak amacıyla 2022 yılında [Güney Türkistan Hareketi](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_T%C3%BCrkistan_Hareketi) adı verilen bir silahlı grup kuruldu.[^9] [^1]: Türk Dünyası Ofisi. [^2]: Angus Hamilton. Afghanistan. W. Heinemann, 1906. Pg 247 [^3]: Holdich, Thomas Hungerford, s. 319. [^4]: www.asilkan.org :::: TÜRK DÜNYASI. 12 Ocak 2013. [^5]: USA Today - Pashtuns say they're being brutalized 2002 Mayıs 12 [^6]: DTEV. 5 Eylül 2012. [^7]: Afghanistan - Non-Muslims. 3 Kasım 2016. [^8]: Fayz Muḥammad Katib. Siraj al-tawarıkh. V. III. Afghanistan Digital Library. [^9]: Infographic: Anti-Taliban Groups in Afghanistan. Islamic World News.