# Güney Azerice

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Azerice
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Güney Azerice, https://tr.wikipedia.org/wiki/G%C3%BCney_Azerice (CC-BY-SA-4.0)

- **Dilin adı:** Güney Azerice
- **Kendi dilindeki adı:** آذربایجان دیلی‎, آذربایجانجا
- **Bölge:** Güney Azerbaycan
- **Etnisite:** Güney Azerbaycanlılar
- **Kişi sayısı:** 13,813,750-21,985,000
- **Tarih:** 2016-2026
- **Aile rengi:** Altay
- **Aile:** Türk dilleri; Şaz Türkçesi; Oğuz dil grubu; Orta/Batı Oğuz kolu; Azerice
- **Alfabe:** Arap alfabesi (çoğunlukla); Latin alfabesi
- **İso:** azb; azb

**Güney Azerice**, **Güney Azerbaycanca**, **Güney Azerbaycan Türkçesi** veya **İran Türkçesi** (آذربایجان دیلی‎, *Azərbaycan dili*; آذربایجانجا‎, *Azərbaycanca;* تۆرکجه, *Türkcə*), [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri)nin [Oğuz koluna](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_dil_grubu) bağlı, ağırlıklı olarak [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'ın [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Azerbaycan) bölgesinde yaşayan [Güney Azerbaycanlılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran_Azerileri) tarafından kullanılan bir [değişke](https://turkipedia.org/tr/wiki/De%C4%9Fi%C5%9Fke).[^1] Değişke, [Azerbaycanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice) [makrodil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makrodil)inin bir üyesi olarak ele alınır.[^2] İran'da konuşurları tarafından Türkçe olarak adlandırılır.

[Azerbaycan Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)'nde kullanılan ve standart Azericenin ([Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC) ağzı) temel aldığı [Kuzey Azerice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Azerice) ile Güney Azerice arasında çeşitli farklar mevcuttur. Güney Azerice için [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz)'de konuşulan lehçe norm oluşturmaktadır.[^3] Azericenin kuzey ve güney lehçeleri arasındaki farklar dilbilgisel, sessel veya anlamsal olabilir. Ayrıca Güney Azerice, [Fars-Arap alfabesini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars_alfabesi) baz alan [bir yazı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap_harfli_Azeri_alfabesi) ile yazılmaktadır.

Güney Azerice, "tükenme tehlikesi altında olmayan " grubunda sınıflandırılmıştır.[^4]

## Sınıflandırma

[*Glottolog*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Glottolog)***a göre Güney Azerbaycanca, ***[***Kuzey Azerbaycanca***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Azerice)*** ile birlikte "Modern Azerbaycanca" (*****Modern Azeric*****) grubunda yer alır ve bu grup İran'da konuşulmuş ölü ***[***Salçukça***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sal%C3%A7uk%C3%A7a)***yla Orta Oğuz dilleri içerisinde sınıflandırılır. Bu bağlamda ***[***Oğuz***](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_dil_grubu)***, dolayısıyla da ***[***Şaz Türkçesi***](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eaz_T%C3%BCrk%C3%A7esi)*** ve ***[***Türkî dillerin***](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri)*** içerisinde bulunur.***[^5]*** Azerbaycanca ve ilgili değişkeleri ***[***Batı Oğuz dilleri***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_O%C4%9Fuz_dilleri)*** altında sınıflandıran kaynaklar da mevcuttur.***[^6]

*Glottolog*; Güney Azerbaycanca lehçelerini [Afşar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Af%C5%9Farca), [Aynallu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aynallu), [Baharlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baharl%C4%B1_oyma%C4%9F%C4%B1), [Bayat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayat_boyu), [Dergez](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dergez), [Gelugah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelugah), [Kars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kars_%28il%29), [Kerkük](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kerk%C3%BCk), [Lütfabad](https://turkipedia.org/tr/wiki/L%C3%BCtfabad), [Mukaddem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mukaddem%2C_Urmiye), [Nafar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nafar%2C_Kocur), [Pişagçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pi%C5%9Fag%C3%A7i), [Kaçar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C3%A7arlar_%28halk%29), [Karagözlü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karag%C3%B6zl%C3%BC_oyma%C4%9F%C4%B1), [Şahseven](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eahsevenler), [Sungur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sungur_%C5%9Fehristan%C4%B1), [Tebriz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tebriz) ve [Zencan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zencan_%28il%29) olarak belirtir.[^7]

## Coğrafi dağılım ve nüfus

[*Ethnologue*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ethnologue)***a göre dünyada toplam 16.913.280 Güney Azerice (Güney Azerbaycancası) konuşuru bulunmakta olup, bu bireylerin (2010 verilerine göre) yaklaşık 15,5 milyonu İran'da yaşamaktadır. Etnik açıdan İran Azerbaycanlı nüfusu ise yaklaşık 19 milyon kişidir. Güney Azerbaycanlıları ***[***Farsça***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a)*** da kullanmaktadır. Güney Azerice İran'ın kuzeybatı bölgelerinde ***[***Ermeni***](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran_Ermenileri)*** ve ***[***Farslar***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Farslar)*** tarafından ikinci dil olarak kullanımı da bildirilmiştir.***[^8]

## Dilbilgisi

Güney Azerice, Farsçadan ödünçleme [son ek](https://turkipedia.org/tr/wiki/Son_ek)ler de ihtiva eder. Bu son ekler arasında -*baz* (uğraş belirtici; örn. *gumarbaz*), ‑*saz* (yapıcı, tamir edici; örn. *sahatsaz*), ‑*dar* (sahipleştirici; örn. *puldar*) gibi örnekler yer alır. [Ön ek](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96n_ek) olarak yerli ‑*sIz* ve ‑*lI* son ekleri ile aynı işlevde kullanılan *ba*‑ (ismi sıfatlaştırır; örn. *baədəb*) ve *bi*- (olumsuzluk eki; örn. *bisavad*) yapılarını da içerir.[^9]

## Fonoloji

### Ünlüler

Tebriz'de konuşulan Azerice ağzında 9 ünlü tespit edilmiştir. Bu ağızda Türkçedekine benzer bir [ünlü uyumu](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_%C3%BCnl%C3%BC_uyumu) vardır. Örneğin Yardım:IPA|\[diʃ-lær\] (diş-ler) ve Yardım:IPA|\[ɑlmɑ-lɑr\] (elma-lar) örneklerinde yer aldığı üzere Türkçeye paralel -ler/-lar [çoğul ekleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87o%C4%9Ful) kelime kökünde kalın veya ince ünlülerin bulunmasına göre şekil almaktadır. Buna karşın diğer Azeri ağızları ve Türkçede gözlemlenmeyen, [açık hece](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C3%A7%C4%B1k_hece)lerde [yuvarlak ünlü uyumunun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yuvarlak_%C3%BCnl%C3%BC) var olmaması ve eklerin \[e\] sesine dönüşmesi Tebriz ağzında tespit edilmiştir. Örneğin normalde Yardım:IPA|\[ɑɣɯz\] (ağız), Yardım:IPA|\[ɑɣz-ɯn\] (ağzın) olarak çekimlenirken, bu değişkede Yardım:IPA|\[ɑɣɯz\] (ağız), Yardım:IPA|\[ɑɣz-e\] (ağze) olarak çekimlenmektedir.[^10]

Bir ünlü ve bir ünsüzden oluşan hecelerin silinmesi ve önce gelen ünlünün uzatılması Tebriz Azericesinin bir özelliğidir. Örneğin "Geliyorum" anlamına gelen Yardım:IPA|\[ɟ͡ʝæliɾæm\] ifadesi bu ağızda Yardım:IPA|\[ɟ͡ʝæːɾæm\]'e dönüşür. Türkiye Türkçesinde yer alan [Halil](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halil) isminin Tebriz muadili olan Yardım:IPA|\[xælil\] kelimesi de Yardım:IPA|\[xæːl\] olarak telaffuz edilir.[^11]

## Yazı

Güney Azericenin yazımı için belirlenmiş bir standart bulunmamakla birlikte, değişke genellikle basılı kaynaklarda [Fars-Arap harfli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars_alfabesi) bir yazı sistemi ile kullanılmaktadır. Buna karşın [Latin harflerini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latin_alfabesi) esas alan [İngiliz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngiliz_alfabesi), [Kuzey Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azeri_alfabesi) veya [Türk alfabeleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_alfabesi) bilgisayar merkezli iletişimde (örneğin mesajlaşmada) kullanılır.[^12]

## Metin örneği

Aşağıda, [Ezop](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ezop)'un [Kuzey Rüzgarı ile Güneş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_R%C3%BCzgar%C4%B1_ile_G%C3%BCne%C5%9F) öyküsünün ([Ezop Masalları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ezop_Masallar%C4%B1) PE 46) fonetik transkripsiyonu ve Arap harfli Azerice çevirisi verilmiştir.[^13]

[^1]: Azerbaijani, South. <https://www.ethnologue.com/language/azb>
[^2]: Ethnologue. 10 Mart 2015. <https://www.ethnologue.com/language/azb>
[^3]: Mokari, Payam Ghaffarvand. Azerbaijani. Ağustos 2017, s. 207-212. <https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-international-phonetic-association/article/azerbaijani/EC9EF0910D4B8B6C24937E5C49F59A82/core-reader>
[^4]: Glottolog 4.3 - South Azerbaijani. <https://glottolog.org/resource/languoid/id/sout2697>
[^5]: Glottolog 4.3 - South Azerbaijani. <https://glottolog.org/resource/languoid/id/sout2697>
[^6]: Johanson, Lars. The Turkic Languages. Routledge, 29 Nisan 2015. <https://books.google.de/books?id=Z7i5CAAAQBAJ&pg=PA82&dq=differentiation+of+west+oghuz+languages&hl=tr&sa=X&ved=2ahUKEwjN3pCZ1-jqAhXS-aQKHZAZDUMQ6AEwAHoECAQQAg#v=onepage&q=differentiation%20of%20west%20oghuz%20languages&f=false>
[^7]: Glottolog 4.3 - South Azerbaijani. <https://glottolog.org/resource/languoid/id/sout2697>
[^8]: Ethnologue. 10 Mart 2015. <https://www.ethnologue.com/language/azb>
[^9]: AfBo: A world-wide survey of affix borrowing -. <https://afbo.info/pairs/108>
[^10]: Tabrizi Azeri. Yaz 2015. <https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/44146444/Tabrizi_Azeri.pdf?1459100489=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DThe_Sound_System_of_Tabrizi_Azeri.pdf&Expires=1604955366&Signature=I~GxheHMXdgxJFscNLMahu8QVfCT1U9QO66UEE3vAUTTJtlzwF4XgPnuOiOJ-wTkprPJa0EINN9qFo~0UTpLO1xVy6idNEfda-PCNfbasDNpGK4txtLozSTaDL3Oa~cSinVub42uncmYfTbUeikb9XDiascViNoLLVjHkhAGCFk88-aBn2pbOAAjhLYbs7Pts7ouzG58M0jMmd3lBkCtelMcSWKxVIgmsN1MI4p1EhLaMWL0lQnlDrvY7M13votq81WgPIE0ToqYxxqm5XQUs7FGRNwfHk27juFgNHHD4L47-Mqxl0lS99JKSXdSB1VMn08Cs4E5V5UFJzdDFrOzDQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA>
[^11]: Tabrizi Azeri. Yaz 2015. <https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/44146444/Tabrizi_Azeri.pdf?1459100489=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DThe_Sound_System_of_Tabrizi_Azeri.pdf&Expires=1604955366&Signature=I~GxheHMXdgxJFscNLMahu8QVfCT1U9QO66UEE3vAUTTJtlzwF4XgPnuOiOJ-wTkprPJa0EINN9qFo~0UTpLO1xVy6idNEfda-PCNfbasDNpGK4txtLozSTaDL3Oa~cSinVub42uncmYfTbUeikb9XDiascViNoLLVjHkhAGCFk88-aBn2pbOAAjhLYbs7Pts7ouzG58M0jMmd3lBkCtelMcSWKxVIgmsN1MI4p1EhLaMWL0lQnlDrvY7M13votq81WgPIE0ToqYxxqm5XQUs7FGRNwfHk27juFgNHHD4L47-Mqxl0lS99JKSXdSB1VMn08Cs4E5V5UFJzdDFrOzDQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA>
[^12]: Tabrizi Azeri. Yaz 2015. <https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/44146444/Tabrizi_Azeri.pdf?1459100489=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DThe_Sound_System_of_Tabrizi_Azeri.pdf&Expires=1604955366&Signature=I~GxheHMXdgxJFscNLMahu8QVfCT1U9QO66UEE3vAUTTJtlzwF4XgPnuOiOJ-wTkprPJa0EINN9qFo~0UTpLO1xVy6idNEfda-PCNfbasDNpGK4txtLozSTaDL3Oa~cSinVub42uncmYfTbUeikb9XDiascViNoLLVjHkhAGCFk88-aBn2pbOAAjhLYbs7Pts7ouzG58M0jMmd3lBkCtelMcSWKxVIgmsN1MI4p1EhLaMWL0lQnlDrvY7M13votq81WgPIE0ToqYxxqm5XQUs7FGRNwfHk27juFgNHHD4L47-Mqxl0lS99JKSXdSB1VMn08Cs4E5V5UFJzdDFrOzDQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA>
[^13]: Mokari, Payam Ghaffarvand. Azerbaijani. Ağustos 2017, s. 207-212. <https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-international-phonetic-association/article/azerbaijani/EC9EF0910D4B8B6C24937E5C49F59A82/core-reader>
