Göktürk hukuku

Göktürk Kağanlığı idaresindeki hukuki yapıya Göktürk hukuku denir.^{[1]Göktürk Devlet Yönetimi. Simit Çay Edebiyat (Akademik), 2017-12-08.[2]Ahmet Taşağıl. Eski Türk Tarihi Türklerin Kökeni, Yönetimleri ve Çin ile İlişkileri. Kronik Kitap Yayınları, 10 Nisan 2023, s. 56-57.}

Yargı ve Hukuki Cezalandırma

Göktürk Devleti'nde yüksek devlet mahkemesine "yargu" denirdi. Adliye (könilik) müessesesi mevcuttur.^{[2]Ahmet Taşağıl. Eski Türk Tarihi Türklerin Kökeni, Yönetimleri ve Çin ile İlişkileri. Kronik Kitap Yayınları, 10 Nisan 2023, s. 56-57.}

Mahkemelerin (Yarguların) vazifeleri töreyi ve örfi hukuku uygulamaktı. Göktürk devlet adamı Tonyukuk, mahkeme başkanlığı (yarganlık) görevini yapmıştır. Hükümdarlar da mahkeme başkanlığı (yarganlık) yaparlardı.^{[2]Ahmet Taşağıl. Eski Türk Tarihi Türklerin Kökeni, Yönetimleri ve Çin ile İlişkileri. Kronik Kitap Yayınları, 10 Nisan 2023, s. 56-57.[3]An etymological dictionary of pre-thirteenth-century Turkish. Oxford University Press, 1972, s. 963.}

Göktürk ülkesinde cari cezai hükümler şunlar idi:

- Zina yapan evlilerin cezası, idam.

- Adam öldürme, idam.

- Soygun yapan, bağlı at çalan, idam.

- Genç kızları aldatanlar ağır bir şekilde mal ile tazminat ödemek zorunda bırakıldıktan sonra, o kızla mutlaka evlenmesi gerekirdi.

- Adam yaralayanlar, yaranın derecesine göre mal-mülk ödemek suretiyle suçlarını tazmin ederlerdi.

- At ve koyun çalanlar on katından fazlasını ödemeye mahkum edilirdi.

- Diğer hafif suçlar 10 günü geçmemek üzere cezalandırılırdı.

- Vatana ihanet edenler, ordudan kaçanlar ölüme mahkum edilirdi. Ceza işlemleri herkese hiçbir fark gözetmeksizin aynen uygulanırdı.^{[2]Ahmet Taşağıl. Eski Türk Tarihi Türklerin Kökeni, Yönetimleri ve Çin ile İlişkileri. Kronik Kitap Yayınları, 10 Nisan 2023, s. 56-57.}

Özel Hukuk

Göktürk Devleti'nde kulluk ve kölelik sistemi bulunmamaktadır.^{[2]Ahmet Taşağıl. Eski Türk Tarihi Türklerin Kökeni, Yönetimleri ve Çin ile İlişkileri. Kronik Kitap Yayınları, 10 Nisan 2023, s. 56-57.}

Göktürk hukuk sistemine göre insanların hepsi hürdür.^{[2]Ahmet Taşağıl. Eski Türk Tarihi Türklerin Kökeni, Yönetimleri ve Çin ile İlişkileri. Kronik Kitap Yayınları, 10 Nisan 2023, s. 56-57.}

Kadınların da toplumda önemli yerleri vardır.^{[2]Ahmet Taşağıl. Eski Türk Tarihi Türklerin Kökeni, Yönetimleri ve Çin ile İlişkileri. Kronik Kitap Yayınları, 10 Nisan 2023, s. 56-57.}

Devlet yönetiminde kadınlar da (hatunlar da) söz sahibidir.^{[2]Ahmet Taşağıl. Eski Türk Tarihi Türklerin Kökeni, Yönetimleri ve Çin ile İlişkileri. Kronik Kitap Yayınları, 10 Nisan 2023, s. 56-57.}

Ölen babaların, amcaların, erkek kardeşlerin eşleriyle evlenme (leviratüs) sistemi vardır.^{[4]Chou Shu 50, s. 908 vd.}

Dışarıdan evlenme (egzogami) sistemi vardır.^{[4]Chou Shu 50, s. 908 vd.}

Göktürk vatandaşlarının vergileri at ve koyun idi.^{[5]Chou Shu 50, s. 909-910; Suei Shu 84, s. 1864-1 865}

Altın uçlu oklar balmumuna sürülür ve mühür (tamga) şeklinde kullanılırdı.^{[5]Chou Shu 50, s. 909-910; Suei Shu 84, s. 1864-1 865}

Özel mülkiyet sistemi mevcuttur. Göktürk Devleti'nde herkes bir parça toprağa sahiptir.^{[6]Suei Shu 85, s. 1 867 vd}

Kız çocuklarına önem verilir, kızın miras hakkı çeyiz olarak koca evine giderdi.^{[6]Suei Shu 85, s. 1 867 vd}

Selamlama ise Göktürk yazıtlarında baş eğme ve diz çökme şeklinde yapılır.^{[7]Kafesoğlu, s. 280}