# Göktürkçe

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrk%C3%A7e
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Göktürkçe, https://tr.wikipedia.org/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrk%C3%A7e (CC-BY-SA-4.0)

- **Dilin adı:** Göktürkçe
- **Ülkeler:** Göktürk Kağanlığı
- **Kişi sayısı:** eski dil
- **Sıra:** İlk 100 içerisinde değil.
- **Resmi:** Göktürk Kağanlığı
- **Alfabesi:** Göktürk alfabesi (Orhun Alfabesi)
- **Aile:** Türk dilleri; Şaz Türkçesi; Sibirya Türk dilleri; Güney Sibirya Türkçesi
- **Aile rengi:** altay
- **Dönem:** 5.-8. yüzyıl
- **Alfabe:** Eski Türk alfabesi

**Göktürkçe, Göktürk Türkçesi, Köktürk Türkçesi** veya **Köktürkçe**, [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)nin bilinen ve yazılı metinleri ele geçirilebilen en eski dönemine verilen isimdir. [Eski Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk%C3%A7e) adlı dönemin ilk kısmını oluşturur. Devamında [Eski Uygur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_Uygur_T%C3%BCrk%C3%A7esi) dönemi yaşanmıştır.

## Adlandırma

GökTürkçe, genel olarak [Orhun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orhun_Yaz%C4%B1tlar%C4%B1) ve [Yenisey Yazıtları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yenisey_Yaz%C4%B1tlar%C4%B1)'nın yazıldığı dil için kullanılmaktadır.

## Tarih

GökTürkçe, 552-744 yılları arasında [Moğolistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folistan)'da yaşayan [Göktürkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler)'in ([Tukyular](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler)) yazdığı alfabedir. GökTürkçe yazılı belgeler [2. Göktürk Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6kt%C3%BCrkler) döneminden kaldığından GökTürkçe kağanlığın resmî alfabesi hâlinde olmuştur. Kısacası, bu dönem, [Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)’nın hüküm sürdüğü dönemin sonuna kadar süren evreyi kapsar. Göktürkçenin en dikkat çeken özellikleri, kelime başlarındaki /t/ ve /k/ seslerinin henüz ötümlüleşmemiş; kelime içindeki /d/ sesinin ise sızıcılaşmamış olmasıdır.[^1][^2] Bu dönemde Türkçedeki asli uzunlukların belirtileri hâlâ gözlemlenebilir durumdadır.[^3]

## Söz varlığı

[Eski Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk%C3%A7e)nin bu alt döneminin söz varlığı, bilim dünyasınca bulunan eserlerden tespit edilmiştir. Tespit edilen metinlerin söz varlığının büyük çoğunluğu Türkçe kökenli sözleri içermekle birlikte[^4] Türk dilleri araştırmacısı [Mehmet Ölmez](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_%C3%96lmez)'e göre yaklaşık %20'si Göktürklere komşu kültürlerden alıntılanmıştır.[^5] Ölmez alıntı kelimelerin başta [Çince](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87in_dilleri) olmak üzere [Soğdca](https://turkipedia.org/tr/wiki/So%C4%9Fdca), [Moğolca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Fol_dilleri) ve [Tibetçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tibet_dilleri) gibi dillerden geldiği sonucuna ulaşmıştır.[^6] Göktürkçe, ardılı Eski Uygurcaya kıyasla çok daha az sayıda Soğdca sözcük içermekte, ancak daha fazla Çince kökenli kelime ihtiva etmektedir. Bu Eski Uygurların [Maniheizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Maniheizm)i benimsemesine bağlanmıştır.[^7]

## Yazı

Göktürkçe denilen dönem, [Orhun alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk_yaz%C4%B1s%C4%B1) ile kayda alınmıştır. Bu alfabede 38 harf vardır. Bunlardan dördü ünlü, otuz dördü de ünsüzdür. Beş tane de harf bileşiği vardır: lt, ny, nç, nt, ng. Göktürkçede harfler birbirlerine bitişik yazılmamışlardır; kelimeler, aralarına üst üste iki nokta (:) konularak ayrılmıştır. Sözcük başında ve içinde de ünlüler yazılmamıştır. Buna karşılık sözcük sonundaki ünlüler daima belirtilmiştir.

[Orhun alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk_yaz%C4%B1s%C4%B1)nin kökeni konusunda değişik görüşler ileri sunulmuştur. Kimi [Türkolog](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkoloji) ve dil bilimciler bu alfabenin [Run](https://turkipedia.org/tr/wiki/Runik_yaz%C4%B1) harflerinden ya da [Asur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asurca), [Likya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Likya), [Hitit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hititler) alfabelerinden türetildiği görüşünü savunmuşlardır. Bazı diğer bilim adamları da Türk damgalarından doğduğu görüşünü benimsemişlerdir.[^8] Göktürk Yazıtları'ndaki harfleri çözmeyi başaran bilim insanı, [Danimarka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Danimarka)lı dilbilimci [Vilhelm Thomsen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vilhelm_Thomsen)'dir.

## Eserler

- [Yenisey Yazıtları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yenisey_Yaz%C4%B1tlar%C4%B1)
- [Elegeş Yazıtları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Elege%C5%9F_Yaz%C4%B1tlar%C4%B1)
- [Çoyr Yazıtı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87oyr_Yaz%C4%B1t%C4%B1)
- [Ongin Yazıtı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ongin_Yaz%C4%B1t%C4%B1)
- [Tonyukuk Yazıtı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk_Yaz%C4%B1t%C4%B1)
- [Kül Tigin Yazıtı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCl_Tigin_Yaz%C4%B1t%C4%B1)
- [Bilge Kağan Yazıtı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilge_Ka%C4%9Fan_Yaz%C4%B1t%C4%B1)
- [Bömbögör Yazıtı](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%B6mb%C3%B6g%C3%B6r_Yaz%C4%B1t%C4%B1)
- [Taryat Yazıtları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taryat_Yaz%C4%B1tlar%C4%B1)

## Ayrıca bakınız

- [Göktürk Kağanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ka%C4%9Fanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)
- [Orhun alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_T%C3%BCrk_yaz%C4%B1s%C4%B1)
- [Bilge Kağan Yazıtı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilge_Ka%C4%9Fan_Yaz%C4%B1t%C4%B1)
- [Kül Tigin Yazıtı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%BCl_Tigin_Yaz%C4%B1t%C4%B1)
- [Tonyukuk Yazıtı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tonyukuk_Yaz%C4%B1t%C4%B1)

## Dış bağlantılar

- [Göktürkçe Alfabe Deneme Sayfası](http://www.turkbitig.com/)
- [Göktürkçe ve Göktürk Yazısı](http://www.gokturkce.net)
- [Göktürkçe Öğreniyorum - Görüntülü Dersler](http://www.gokturkceogreniyorum.com)
- [Göktürkçe Ses ve Şekil Bilgisi](https://simitcay.com/2021/01/03/gokturkce/)
- [Orhun Yazıtları](https://abs.cu.edu.tr/Dokumanlar/2015/TES202/654196593_orhun_yazitlari.pdf)

[^1]: Göktürk Dönemi Türk Dili. 3 Ocak 2021. <https://simitcay.com/2021/01/03/gokturkce/>
[^2]: Hunutlu, Ümit. Türkçede “K- > G- ve T- > D- ” Değişimleri ve Aykırılıkları Üzerine Düşünceler. 30 Eylül 2018, s. 161-186. <https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunitaed/467755>
[^3]: Başdaş, Cahit. Türkiye Türkçesinde Asli Uzunluk Belirtileri. 1 Ocak 2006, s. 19-30. <https://dergipark.org.tr/tr/pub/belleten/568076>
[^4]: Yilmaz, Metin. Orhun yazıtlarının söz varlığı ile Çuvaşçanın söz varlığının fonetik açısından karşılaştırılması. 2011, s. 65-83. <https://app.trdizin.gov.tr/makale/TVRFME9ESXdNQT09/orhun-yazitlarinin-soz-varligi-ile-cuvascanin-soz-varliginin-fonetik-acisindan-karsilastirilmasi>
[^5]: Olmez, Mehmet. Foreign Elements in Old Turkic Inscriptions (3) // Eski Türk Yazıtlarında Yabancı Öğeler (3). Türk Dilleri Araştırmaları, 9: 59-65, 1 Ocak 1999. <https://www.academia.edu/44434916>
[^6]: Olmez, Mehmet. Foreign Elements in Old Turkic Inscriptions (3) // Eski Türk Yazıtlarında Yabancı Öğeler (3). Türk Dilleri Araştırmaları, 9: 59-65, 1 Ocak 1999. <https://www.academia.edu/44434916>
[^7]: Ayazlı, Özlem. Soğdca Bazı Sözcüklerin Eski Uygurcadaki İmlası / Orthography of Some Sogdian Words in Old Uyghur Turkic. International Journal of Old Uyghur Studies, 1 Ocak 2020. <https://www.academia.edu/44156705>
[^8]: Göktürk Dönemi Türk Dili. 3 Ocak 2021. <https://simitcay.com/2021/01/03/gokturkce/>
