# Fuzûlî > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuz%C3%BBl%C3%AE > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Fuzûlî, https://tr.wikipedia.org/wiki/Fuz%C3%BBl%C3%AE (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f2/Fuz%C3%BBl%C3%AE.jpg) * (Aşık Çelebi, public-domain)* - **Adı:** Fuzûlî; فضولی - **Takma adı:** Fuzûlî - **Doğum adı:** Mehmed b. Süleyman - **Doğum tarihi:** 1480 veya 1494 - **Ölüm tarihi:** 1556 - **Ölüm yeri:** Kerbela, Osmanlı İmparatorluğu - **Meslek:** Şair - **Dil:** Azerbaycan Türkçesi, Farsça ve Arapça - **Dönem:** 16. yüzyıl - **Akım:** Divan edebiyatı - **Önemli eser:** Hadikatü's-Süada, Su Kasidesi - **Etkiledikleri:** Azerbaycan edebiyatı, Türk Edebiyatı - **Çocuklar:** Fazlî **Fuzûlî** (y. 1480 veya 1494 - 1556, [Kerbela](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kerbela) ya da [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)), [Azerbaycan Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice),[^1][^2][^3] [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a)[^4] ve [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a)[^5] eser veren [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) dönemi [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_halklar%C4%B1) [divan şâiridir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan_%C5%9Fairi). Asıl adı **Mehmed bin Süleyman**'dır. [Oğuzlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuzlar)'ın [Bayat boyu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bayat_boyu)na mensuptur.[^6][^7] [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a) ve [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) eserleri de bulunmakla birlikte [Azerbaycan Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice)nin en önemli lirik şairi olarak kabul görmüştür.[^8][^9] Mehmed Fuzûlî [Alevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik) Müslümanların [Yedi Ulu Ozan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yedi_Ulu_Ozan)larından birisidir.[^10] ![Fuzuli Azerbaycan Portresi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/92/Portrait_of_Azerbaijani_poet_Fuzuli_by_Azimzade.jpg) *Fuzuli Azerbaycan Portresi (Azim Azimzade, public-domain)* ## Hayatı Ailesi göçebe hayatı bırakıp günümüzdeki Irak bölgesine yerleşmiş olan Oğuzların Bayat boyundandır. Fuzûlî'nin her ne kadar kesin olmasa da 1483 yılında [Akkoyunlular](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akkoyunlular) zamanında şimdiki [Irak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak)'ta [Kerbela](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kerbela) veya [Necef](https://turkipedia.org/tr/wiki/Necef)'te veya [Kerkük ili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kerk%C3%BCk_%28il%29)ne bağlı [Kale](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kale%2C_Kerk%C3%BCk) semtinde doğduğu tahmin edilir.[^11] Fuzûlî iyi bir eğitim almak için ilk önce Hillah şehrinde [müftü](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCft%C3%BC) olan babasından ve daha sonra Rahmetullah adındaki bir öğretmenden eğitim görmüştür.[^12] Daha sonraki öğrenimi hakkında kesin bir bilgi olmamakla birlikte; eserlerinden İslamî bilimler ve dil alanında çok iyi bir eğitim aldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca [Su Kasidesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Su_Kasidesi)'nin 2. beytinde;"Âb-gûndur günbed-i devvâr rengi bilmezem","Ya muhît olmuş gözümden günbed-i devvâre su"diyerek astronomi bilgisinin de iyi olduğunu ortaya koymuştur. Türkçe Divanı'nın önsözünde şöyle demiştir: Anadili olan [Azerbaycan Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice),[^13] [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a)[^14] ve [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a)[^15] divan şiirlerini yazmıştır. Eserlerinde kullandığı dil dönemindeki divan şairlerine göre daha sade, anlaşılır bir Azerbaycan Türkçesi'dir. Halk deyişlerinden bolca yararlanmıştır. [Fazlî Çelebi Fuzûlî-zâde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fazl%C3%AE) isimli oğlu vardı.[^16] Bedensel zevklerden ziyade tasavvufî bir aşk, [Ehl-i Beyt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ehl-i_beyt)'e duyulan özlem, ayrılık acısı şiirlerinin konusunu teşkil etmiştir. Duygu ve düşüncelerini çok içten ve lirik bir şekilde ifade etmeyi kolayca başarmıştır. Bu açıdan bakıldığında Türk şiirinde karşılaştırılabileceği tek şair [Yunus Emre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunus_Emre)'dir. "[Leylâ ile Mecnun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Leyl%C3%A2_ile_Mecnun_%28Fuz%C3%BBl%C3%AE%29)" mesnevîsi aynı konuda yazılmış (Arapça ve Farsça dâhil) en iyi mesnevîlerden biridir. İran şiirinden [Hâfız](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%A2f%C4%B1z-%C4%B1_%C5%9Eir%C3%A2z%C3%AE), Türk şiirinden ise [Nesimî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nes%C3%AEm%C3%AE) ve [Nevai](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_%C5%9E%C3%AEr_Neva%C3%AE) çizgisini en başarılı şekilde kemâle erdirmiştir. Kendisinden sonra gelen bütün divan şairlerini etkilemiştir. Onun, Kerbela'da 1556 yılında içinde yaygın olan salgın bir hastalık sonucunda, veba veya koleradan öldüğü tahmin edilir. Nefsini yüceltmemek, kibir ve gurur yapmamak için şiirlerinde "boş, gereksiz, yersiz" anlamına gelen "fuzuli* mahlasını kullanmıştır.* ### Şiirlerinin konusu ![Leylâ ile Mecnun](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/80/Story_of_Mejnun_-_in_wilderness.jpg) *Leylâ ile Mecnun (public-domain)* ![Fuzûlî'nin "Divan" adlı eserinde yer alan bir şiirinden görünüm.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/19/Fuzuli_Divan.jpg) *Fuzûlî'nin "Divan" adlı eserinde yer alan bir şiirinden görünüm. (Şentürk, Ahmet Atilla. Osmanlı Şiiri Antolojisi . p. 279. ISBN 975-08-0163-6 ., public-domain)* [Irak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak)'ta [Hilla](https://turkipedia.org/tr/wiki/El-Hille) Bölgesinde yaşamıştır.[^17] Hayatı yoksulluk, bahtsızlık ve ilgisizlik içinde geçmiştir. Bu durum onu derinden etkilemiş ve bu yalnızlık duygusu sanatının ilham kaynağı olmuştur. Yaşadığı atmosferi şiirine yansıtmıştır. Kendisi çölde yaşamış; çöl kimsesizlik, hasret ve hüzün demektir. Fuzuli bu unsurları şiirinde yoğurmuştur. Fuzuli şiirlerinde Tek Varlık görüşünü en fazla işleyen şairdir. Onda "Visal" (Allah'a kavuşma) isteği kuvvetlidir. Ama vuslat yoktur. Tasavvuf onda yaşı ve sanatı ilerledikçe koyulaşmıştır. Divan edebiyatında ilah-i aşkı en fazla işleyen şairdir. Bu durum ondaki ideal aşkı gösterir. Fuzuli derdi, ıstırabı seven bir kişidir. Nitekim şu beyiti bunu açıkça gösterir. "Aşk derdiyle hoşem el çek ilacımdan tabib Kılma derman kim helakım zehri dermanındadır." Fuzuli derin ve samimi bir aşk şairidir. Ölüm, toplum, yoksulluk, felsefe, tabiat temalarını hep bu aşk etrafında yazmıştır. Çağdaşlarına göre sade bir dili vardır. Arapça, Farsça ve Türkçeyi çok iyi bilen şairin gücü; bu üç dilden aldığı kelimeleri kullanıp, bunlarla düşünmesiyle ortaya çıkmıştır. Bu yönüyle Divan Edebiyatı'nın en büyük şairlerinden sayılmaktadır. Ayrıca [Yedi Ulu Ozan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yedi_Ulu_Ozan)'dan biri kabul edilir. ## Seçkin eserleri Azerbaycan Türkçesi,[^18][^19] Arapça ve Farsça olmak üzere üç dilde de eser veren Fuzuli'nin eserlerini şu şekilde sıralanabilir ### Azerbaycan Türkçesinde manzum eserleri - [Divan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuzuli%27nin_Azerbaycan_t%C3%BCrkcesindeki_divan%C4%B1), - [Beng ü Bade](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beng_%C3%BC_Bade) (بنگ و باده; *Beng ü Bâde*); 444 beyitlik Türkçe mesnevi, 1956 - [Leylâ ile Mecnun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Leyl%C3%A2_ile_Mecnun_%28Fuz%C3%BBl%C3%AE%29) (داستانِ ليلى و مجنون; *Dâstân-ı Leylî vü Mecnûn*); 3 bin 96 beyitlik mesnevi. Bir örnek; "Arayiş-i sohbet eyle saki Ver bade mürüvvet eyle saki Bir cam ile kıl dimağımuz ter Lutf eyle bir iltifat göster"[^20] - Risale-i Muammeyat (رسالهٔ معميات; *Risâle-i Muammeyât*); - Kırk Hadis, - [Su kasidesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Su_Kasidesi) - Ali Divanı - [Şikâyetnâme](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eik%C3%A2yetn%C3%A2me) (شکايت نامه; *Şikâyetnâme*) kafiyeli nesir türündedir; [I. Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman)'nin [Bağdat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Fdat)'ı fethinden sonra (1534) padişaha [kaside](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaside)ler ([Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a): قصيدة, çoğul qasā'id, قــصــائـد; [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a): قصیده) sunmuştur. Padişah tarafından beğenilen kasideler karşılığında 9 akçelik maaşla ödüllendirilmiştir. Maaşını alamayınca *Şikâyetnâme****yi yazmıştır. ***[***Şikâyetnâme***](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eik%C3%A2yetn%C3%A2me)*** Fuzuli'nin en önemli eserlerinden biridir.*** Şikâyetnâmesinde Fuzuli şöyle der: Alıntı|*Selam verdim rüşvet değildir diye almadılar. Hüküm gösterdim faydasızdır diye mültefit olmadılar*[^21] ### Gazel türünde vermiş olduğu latif eserler *Beni candan usandırdı, cefadan yâr usanmaz mı?* *Felekler yandı ahımdan, murâdım şemi yanmaz mı?* *Kamu bimarına cânân devayı dert eder ihsan,* *Niçin kılmaz bana derman beni bîmar sanmaz mı?*[^22] ### Azerbaycan Türkçesinde mensur eserleri - [Hadikatü's-Süeda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hadikat%C3%BC%27s-S%C3%BCada) (حديقة السعداء; *Hadîkat üs-Süedâ*); Kerbela olayını anlatan düzyazı, 1837 - Mektuplar ### Farsça manzum eserleri - [Divan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a_Divan) - [Enis'ül-Kalb](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enis%27%C3%BCl-Kalb) (انیس القلب; *Anîs ol-qalb*); - [Heft Cam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Heft_Cam) (sâkinâme) (هﻔﺖ جام; *Haft Jâm*); tasavvuf içerikli, 327 beyitlik Farsça mesnevi - [Resale-e Muammeyat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Resale-e_Muammeyat) (رسال ﻤﻌﻤيات; *Resâle-e Muammeyât*); - [Sehhat o Maraz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sehhat_o_Maraz) (صحت و مﺮض; *Sehhat o Ma'ruz*) ### Farsça mensur eserleri - [Rind ü Zahid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rind_%C3%BC_Zahid) (رند و زاهد; *Rend va Zâhed*); - Risale-i Muamma ### Basımları - [Hadikatü's-Süeda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hadikat%C3%BC%27s-S%C3%BCada) (1837, Kerbela olayını anlatan düzyazı) - [Türkçe Divan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan_edebiyat%C4%B1) (1838, 1958) - [Sıhhat u Maraz](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1hhat_u_Maraz) (1940, tıp bilgileri) - [Enis'ül-Kalb](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enis%27%C3%BCl-Kalb) (1944) - [Fuzuli'nin Mektupları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuzuli%27nin_Mektuplar%C4%B1) (1948) - [Terceme-i Hadis-i Erbain](https://turkipedia.org/tr/wiki/Terceme-i_Hadis-i_Erbain) (1951) - [Rind ü Zahid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rind_%C3%BC_Zahid) (1956) - [Arapça Divan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a_Divan) (1958) - [Matlau'l İtikad](https://turkipedia.org/tr/wiki/Matlau%27l_%C4%B0tikad) (1962) - [Sâki-nâme](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%A2k%C3%AEn%C3%A2me) (tasavvuf içerikli mesnevisidir) - [Su kasidesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Su_Kasidesi) ## Ayrıca bakınız - [Rind](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rind) - [Hurufilik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hur%C3%BBfilik) - [Azeri yazarlar listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azeri_yazarlar_listesi) - [Fuzuli'nin azerice divanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuzuli%27nin_Azerbaycan_t%C3%BCrkcesindeki_divan%C4%B1) ## Dış bağlantılar - [Hayatı ve Gazellerinden Seçmeler](https://web.archive.org/web/20090220141810/http://math.umn.edu/~ata/divan/fuzuli1.html) - [Fuzûlî: Yaşamı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Şiir Örnekleri](http://simitcay.com/2013/03/22/fuzuli/) [^1]: Peter Rollberg. The modern encyclopedia of Russian and Soviet literature (including Non-Russian and Emigre literatures) / Edited by Harry B. Weber. — Academic International Press, 1987. — Sayfa 76. In Mesopotamia Fuzuli was in intimate contact with three cultures — Turkic, Arabic, and Persian. Besides his native Azeri, he learned Arabic and Persian at an early age and acquired a through command of the literatures in all three languages, an accomplishment in wich the cosmopolitan literary and scholarly circles of Hilla played an important role. [^2]: Charles van der Leeuw. Azerbaijan: A Quest for Identity. — Palgrave Macmillan, 2000. — 85. sayfa — ISBN 9780312219031 Nevertheless, Fizuli has left us one of the finest divans in Azeri literature (he wrote with equal ease in Azeri, Arabic and Persian), as well as the oldest preserved piece of prose in Azeri, The Book of Plants, a contemplative poem The Rise of Religion and an epic (the first to be written in Azeri) that told the tale of Leyla and Majnun. [^3]: FOŻŪLĪ, MOḤAMMAD. Iranica FOŻŪLĪ, MOḤAMMAD, b. Solaymān (ca. 885—936/1480-1556), widely regarded as the greatest lyric poet in Azerbayjani Turkish, who also wrote extensively in Arabic and Persian… Fożūlī’s fame, however, rests above all on two of his Turkish works, the Dīvān (containing several panegyrics, robāʿīs, and three hundred ḡazals; numerous editions, including A. Gölpınarlı, İstanbul, 1948, 2nd ed., 1961) and especially his Laylā wa Majnūn [^4]: Charles van der Leeuw. Azerbaijan: A Quest for Identity. — Palgrave Macmillan, 2000. — 85. sayfa — ISBN 9780312219031 Nevertheless, Fizuli has left us one of the finest divans in Azeri literature (he wrote with equal ease in Azeri, Arabic and Persian), as well as the oldest preserved piece of prose in Azeri, The Book of Plants, a contemplative poem The Rise of Religion and an epic (the first to be written in Azeri) that told the tale of Leyla and Majnun. [^5]: FOŻŪLĪ, MOḤAMMAD. Iranica FOŻŪLĪ, MOḤAMMAD, b. Solaymān (ca. 885—936/1480-1556), widely regarded as the greatest lyric poet in Azerbayjani Turkish, who also wrote extensively in Arabic and Persian… Fożūlī’s fame, however, rests above all on two of his Turkish works, the Dīvān (containing several panegyrics, robāʿīs, and three hundred ḡazals; numerous editions, including A. Gölpınarlı, İstanbul, 1948, 2nd ed., 1961) and especially his Laylā wa Majnūn [^6]: Fuzuli with Examles of his Work in English and Azeri Turkish. [^7]: Burril, Kathleen R. F.. The Quatrains of Nesimi, Fourteenth-century Turkic Hurufi. De Gruyter Mouton, 1 Ocak 1972. [^8]: FOŻŪLĪ, MOḤAMMAD. Iranica FOŻŪLĪ, MOḤAMMAD, b. Solaymān (ca. 885—936/1480-1556), widely regarded as the greatest lyric poet in Azerbayjani Turkish, who also wrote extensively in Arabic and Persian… Fożūlī’s fame, however, rests above all on two of his Turkish works, the Dīvān (containing several panegyrics, robāʿīs, and three hundred ḡazals; numerous editions, including A. Gölpınarlı, İstanbul, 1948, 2nd ed., 1961) and especially his Laylā wa Majnūn [^9]: Rollberg, Peter. The modern encyclopedia of Russian and Soviet literature (including Non-Russian and Emigre literatures). Academic International Press, 1987, s. 76. [^10]: Procházka-Eisl, Gisela. The Alevis. Oxford Research Encyclopedia of Religion, 5 Nisan 2016. [^11]: FOŻŪLĪ, MOḤAMMAD. Iranica FOŻŪLĪ, MOḤAMMAD, b. Solaymān (ca. 885—936/1480-1556), widely regarded as the greatest lyric poet in Azerbayjani Turkish, who also wrote extensively in Arabic and Persian… Fożūlī’s fame, however, rests above all on two of his Turkish works, the Dīvān (containing several panegyrics, robāʿīs, and three hundred ḡazals; numerous editions, including A. Gölpınarlı, İstanbul, 1948, 2nd ed., 1961) and especially his Laylā wa Majnūn [^12]: Şentürk 281 [^13]: Peter Rollberg. The modern encyclopedia of Russian and Soviet literature (including Non-Russian and Emigre literatures) / Edited by Harry B. Weber. — Academic International Press, 1987. — Sayfa 76. In Mesopotamia Fuzuli was in intimate contact with three cultures — Turkic, Arabic, and Persian. Besides his native Azeri, he learned Arabic and Persian at an early age and acquired a through command of the literatures in all three languages, an accomplishment in wich the cosmopolitan literary and scholarly circles of Hilla played an important role. [^14]: Charles van der Leeuw. Azerbaijan: A Quest for Identity. — Palgrave Macmillan, 2000. — 85. sayfa — ISBN 9780312219031 Nevertheless, Fizuli has left us one of the finest divans in Azeri literature (he wrote with equal ease in Azeri, Arabic and Persian), as well as the oldest preserved piece of prose in Azeri, The Book of Plants, a contemplative poem The Rise of Religion and an epic (the first to be written in Azeri) that told the tale of Leyla and Majnun. [^15]: FOŻŪLĪ, MOḤAMMAD. Iranica FOŻŪLĪ, MOḤAMMAD, b. Solaymān (ca. 885—936/1480-1556), widely regarded as the greatest lyric poet in Azerbayjani Turkish, who also wrote extensively in Arabic and Persian… Fożūlī’s fame, however, rests above all on two of his Turkish works, the Dīvān (containing several panegyrics, robāʿīs, and three hundred ḡazals; numerous editions, including A. Gölpınarlı, İstanbul, 1948, 2nd ed., 1961) and especially his Laylā wa Majnūn [^16]: Hess, Michael R. (2015). "Fazli". In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Stewart, Devin J. (eds.). Encyclopaedia of Islam, THREE. Brill Online. doi:10.1163/1573-3912_ei3_COM_27073. ISSN 1873-9830. [^17]: Arşivlenmiş kopya. [^18]: Poetry Protal: Fuzuli Muhammed Suleyman Oglu. [^19]: Karaalioğlu, Seyit Kemal. Türk edebiyatçılar sözlüğü. İnkılâp ve Aka Kitabevleri, 1974, s. 155. [^20]: Leylâ ile Mecnun 216 [^21]: Kudret 189 [^22]: Fuzûli - Gazel (Beni Candan Usandırdı).