Firuz Bey

Firuz Bey ya da Feriz Beg ( 1495–1515), 15. ve 16. yüzyıl Osmanlı askerî subayı, İşkodra Sancağı ve Bosna Sancağı Sancakbeyiydi.

Kökeni

Feriz Beg, İslam’a geçmiş ve Osmanlı’nın Balkanlar’daki erken fetihlerinde önemli rol oynamış tanınmış bir Bizans ailesi olan Mihaloğlu ailesine mensuptu.

Kariyeri

Bosna

1495’ten 1496’ya kadar Feriz, Bosna Sancağı’nın sancakbeyiydi. Önceki sancakbeyi Yahya Paşa, Bosna’daki saltanatı sırasında (1494–95) Saraybosna’da bir cami inşa ettirmiş ancak camiye su getirmemişti. Bir efsaneye göre halefi Firuz Bey’den Sedrenik’ten Yahya Paşa Camii’ne su getirmesini istemişti. Firuz Bey bunu yaptı ve ayrıca selefi onuruna bir çeşme de inşa ettirdi.^{[1]Naučno društvo Bosne i Hercegovine: Odjeljenje istorisko-filoloških nauka. 1960.}

İşkodra

Feriz Beg, 1496’dan 1502’ye kadar İşkodra Sancağı’nın Sancakbeyi makamını yürüttü. Komşu Zeta Prensliği’ni kontrol eden Đurađ Crnojević, Osmanlı karşıtı bir koalisyon kurma niyetiyle diğer Hristiyan feodal devletlerle sık sık yazışıyordu. Kardeşi Stefan 1496’da onu Osmanlılara ihanet edince, Đurađ, Osmanlı İmparatorluğu’nun ve Firuz Bey’in süzerenliğini kabul etmeyi, Zeta’da vali olarak kalmasına izin verilirse teklif etti. Firuz Bey bu teklifi reddetti ve Đurađ’ı ya Osmanlı karşıtı faaliyetlerini açıklamak üzere İşkodra’ya gelmeye ya da Zeta’dan kaçmaya davet etti. Firuz Bey 1496’da güçlü kuvvetlerle Zeta’ya saldırınca Đurağ Venedik’e kaçmak zorunda kaldı. 1497’de Firuz Bey Grbalj’ı ele geçirdi ve Zeta’yı fiilî askerî kontrolü altına aldı; her ne kadar hâlâ Stefan Crnojević tarafından yönetilen Zeta’nın bir parçası olsa da. 1499’da Firuz Bey, Stefan’ın Venedik’le bağlantılarından şüphelenince Zeta’yı resmen İşkodra Sancağı topraklarına kattı. Firuz Bey, Stefan Crnojević’i Skadar’a davet etti ve orada hapsetti. Stefan’ın muhtemelen hapiste öldüğü düşünülür çünkü tarihî kaynaklarda bir daha adı geçmez. 1499’da Firuz Bey, Durazzo çevresindeki topraklara akınlar düzenledi. Bölge zayıf savunuluyordu ve Firuz Bey daha fazla kuvvet getirse halk teslim olabilirdi. Aynı yıl Firuz Bey, İsa Paşa’ya katılarak Dalmaçya iç kesimlerine akın yaptı. 1501’de Firuz Bey Durazzo’yu ele geçirdi. Osmanlı–Venedik Savaşı (1499–1503)’ndan sonra Firuz Bey, Cattaro bölgesi için Osmanlı temsilcisi oldu.

Bosna

İskender Paşa’nın Kasım 1504’teki ölümünden sonra Firuz Bey yeniden Bosna Sancağı’nın Sancakbeyi oldu. Saraybosna şehrinin adının ilk zikri, Firuz Bey tarafından yazılmış 1507 tarihli bir mektupta geçmiştir. 1509’da Saraybosna’da bir hamam ve etrafında vakıf olarak birkaç dükkân inşa ettirdi. Ayrıca 1515’ten önce bir mekteb (ilkokul) ve medrese inşa ettirdi. Bu, Saraybosna’daki en eski medrese ve Bosna’daki en eskilerden biriydi. 1528’de bu medresenin mahallesi, Firuz Beg Medresesi Mahallesi adıyla bir mahala haline geldi.

Mirası

1945’e kadar Saraybosna’daki bir sokak Feriz Beg adını taşıyordu. Bosna-Hersek 1992’de Yugoslavya’dan ayrıldıktan sonra bir sokak yeniden Firuz Bey adını aldı.^{[2]List of streets of Sarajevo on Sarajevo.ba portal (Glasinačka # Firuz-begova).} Medresesi 17. yüzyıl sonunda Savoylu Eugene’in ordusu tarafından yıkıldı. Hamamı 1810’a kadar faaliyet gösterdi; o tarihte Osmanlı yetkilileri çatısının kötü durumu nedeniyle kapattı. Bina yavaş yavaş bozuldu ve Birinci Dünya Savaşı’ndan hemen önce neredeyse tamamen yıkıldı. Bu hamamın yeri ve kalıntıları 2008’den beri Bosna-Hersek Ulusal Anıtı olarak tanımlanmıştır.^{[3]Decision of the Commission to Preserve National Monuments of Bosnia and Herzegovina, 1 April 2008.}

Açıklamalar

“Firuz Bey” ve “Feriz Bey” olarak bilinir. Boşnakçada ayrıca Firuz Mihajlović olarak da anılır.