# Firdevsî-i Rûmî

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Firdevs%C3%AE-i_R%C3%BBm%C3%AE
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Firdevsî-i Rûmî, https://tr.wikipedia.org/wiki/Firdevs%C3%AE-i_R%C3%BBm%C3%AE (CC-BY-SA-4.0)

**Firdevsî** (d. 1453- muhtemelen [Edincik, Bandırma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edincik%2C_Band%C4%B1rma) - ölüm yılı bilinmiyor) [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nde yaşamış bir şair ve çok yönlü bir Alevi-Bektaşi tarikatına mensup Türkmen kökenli bir araştırmacı ve tarihçi yazardı. En meşhur eseri [Süleymanname](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleymanname)'dir, ayrıca [Hacı Bektaş Veli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Bekta%C5%9F-%C4%B1_Veli)'nin hayatı hakkındaki efsaneleri içeren [Velayet-nâme-i Hacı Bektâş Velî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Bekta%C5%9F_Vil%C3%A2yet%C3%A2mesi)'nin derleyicisidir. Firdevsî "uzun" lakabıyla ([Osmanlıca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca) فردوسی طویل - **Firdevsî-i Tavîl** ve اوزون فردوسی - **Uzun Firdevsî**), “İlyas Firdevsî Çelebi” adıyla ve [İranlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ranl%C4%B1lar) [Firdevsî-i Tûsî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Firdevs%C3%AE)’den ayırt etmek için "**Firdevsî-i Rumi**" ve “**Firdevsî-i Horasanî**” lakaplarıyla anılırdı. Asıl adı **Şerafeddin b. Hızır** veya **Şerafeddin Musa**’dır, [mahlas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mahlas) olarak kullandığı Firdevsî-i Rumi ile en iyi bilinir. Çoğu tarih ve edebiyat üzerine olan 40 civarında eser yazmıştır.

## Çocukluk ve gençliği

Firdevsî'nin aile hikâyesi Süleyman-name'de yazılıdır. Soyu [III. Alaeddin Keykubad](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Al%C3%A2eddin_Keykubad) dönemine kadar uzanır. Firdevsî'nin babası Hacı Genek Bey'e, [İstanbul'un fethi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul%27un_Fethi)nde gösterdiği yararlığın karşılığı olarak [Edincik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edincik%2C_Band%C4%B1rma) [zeamet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeamet) verilmiştir. Firdevsî'nin çocukluğu Edincik'te geçmiştir. Eğitimi [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa)'da yapmış, genç yaşta [din](https://turkipedia.org/tr/wiki/Din)î rivayetler, [felsefe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Felsefe), [şiir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiir), [tıp](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C4%B1p) gibi pek çok konuya ilgi göstermiştir. Şair [Melihî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Melih%C3%AE)'den [edebiyat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edebiyat) eğitimi, Abdullah İlahi'den de [tasavvuf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tasavvuf) eğitimi almıştır.

## Yazarlığı

Firdevsî çeşitli konular hakkında yazılmış kitapların yazarıdır, bunların sadece bir kısmı günümüze kalmıştır. En meşhur eseri [Süleymanname](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleymanname)'dir. Ansiklopedik bir eser olan Süleymanname, [tarih](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarih), [şecere](https://turkipedia.org/tr/wiki/Soya%C4%9Fac%C4%B1), felsefe, [geometri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Geometri), tıp gibi bilimlerin yanı sıra [Süleyman](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleyman)'la ilgili öykü ve anekdotları da içermektedir.

Firdevsî 1472'de [Fars](https://turkipedia.org/tr/wiki/Farslar) şairi Firdevsî-i Tûsi'nin [Şehnâme](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehn%C3%A2me)'sini Türkçeye çevirdi ve bunu [Fatih Sultan Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed)'e sundu. Sultan, Şehnâme'nin yeterince bilinen bir eser olduğunu söyleyerek şaire Süleyman hakkında bir kitap yazmasını önerdi.

Firdevsî, Fatih Sultan Mehmed, [II. Bayezid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Bayezid) ve [Yavuz Sultan Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim) dönemlerinde bu sultanların kendisinden istediği çok sayıda eseri yazmış veya çevirmiştir. Çok boyutlu bir kişi olması sayesinde hemen her konuda eser yazmıştır. Horasan Erenlerinden olup [Alevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik) Türkmen kültürü ile ilgili [*Dâsitân-ı Ceng-i Âheng-i Efrâsiyâb-ı Türk*](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2sit%C3%A2n-%C4%B1_Ceng-i_%C3%82heng-i_Efr%C3%A2siy%C3%A2b-%C4%B1_T%C3%BCrk) ve [*Hacı Bektaş Velâyetnâme*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Bekta%C5%9F_Vil%C3%A2yet%C3%A2mesi)*'yi d*erlemiş, [*Barak Baba Risalesi*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Barak_Baba_Risalesi)*'ni* yorumlamış, böylece osmanlı türkçesinde [Bektaşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik)-[Alevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik) kültürlerini kaynaştırmıştır.

[Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a) ve [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a)yı çok iyi bilmesine rağmen eserlerinde [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk%C3%A7e)yi tercih etmiş ve ustaca kullanmıştır. Osmanlı yerine Türk demiş, tarihsel olayları ve insanları millet merkezli (Türkçü) bir çizgide sunmuştur. *"*[*Dâsitân-ı Ceng-i Aheng-i Efrâsiyâb-ı Türk*](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2sit%C3%A2n-%C4%B1_Ceng-i_Aheng-i_Efr%C3%A2siy%C3%A2b-%C4%B1_T%C3%BCrk)*”*, Türk toplumuna ait bir destan olarak kaleme almıştır. Firdevsî'nin bazı eserleri, adaşı olan İranlı Firdevsî'nin eserlerine tepki şeklinde olmuştur. Nitekim *Kutb-nâme*, Firdevsî-i Tusî’nin [*Şehnâme*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eehn%C3%A2me) 'sini taklit ederek yazılmıştır.

Firdevsî eserlerini yazarken kullandığı kaynakların doğruluğuna özen göstermiştir. Kendi ifadesi ile "hikâyeleri sahih, makaleleri sarih ve rivayetlerinin melih olduğu" kanaatindedir. Yazılarında da güvenilir kaynaklardan yararlandığını tekrar tekrar belirtir. Bulabidiği bütün kitapları satın almış ve zengin bir kütüphane oluşturmuştur. Uzun seyahatlerinde bu kitapların bir kısmını atlarla taşıtmış, kullandığı kaynakları daha kolay kullanabilmek için saraydan özel kâtipler istihdam edip onları özetletmiştir. Temin edemediği bazı kitaplara ulaşabilmek için kendisini bir kere [Niksar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Niksar)'a, bir kere de [Hicaz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hicaz)'a memur tayin ettirmiştir.

Firdevsî, Süleyman-nâme'yi [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nda ve [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu)'da yazılı kaynakları araştırarak hazırlamıştır. Eserin bitiminde ödül vereceğine vadeden Sultan Mehmed'e ilk 6 cildi sunmuş, ancak bunun ardından eseri yazmaya devam etmiştir. Sultan II. Bayezid de eserin bir kopyasını istemiş ve çalışmasına devam etmesini istemiştir. Süleymanname'nin ilk 82'i cildi Osmanlı Kütüphanesi'ne teslim edilmiştir. Firdevsî hayatının 40 yılını Süleymanname'yi yazmaya ayırmıştır, bu sürenin büyük bir bölümünü Balıkesir'de geçirmiştir.

Tarihî eserleri, İslâmiyet öncesi Türk tarihini işleyen [*Süleymannâme*](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCleymann%C3%A2me) ve özellikle onun 42. cildini oluşturan [*Dâsitân-ı Ceng-i Aheng-i Efrâsiyâb-ı Türk*](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2sit%C3%A2n-%C4%B1_Ceng-i_Aheng-i_Efr%C3%A2siy%C3%A2b-%C4%B1_T%C3%BCrk), [Hacı Bektaş Veli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Bekta%C5%9F-%C4%B1_Veli)'nin hayatını anlatırken aynı zamanda Selçuklu tarihinin olaylarına da değinen [*Menâkıb-ı Hünkâr Hacı Bektâş-ı Velî Velâyet-nâme*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Bekta%C5%9F_Vil%C3%A2yet%C3%A2mesi) ve Osmanlı tarihinin, özellikle II. Bayezid döneminde [Ege Adaları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ege_Adalar%C4%B1)'nın fethinden bahseden [*Kutb-nâme*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutb-n%C3%A2me) (diğer adıyla *Kıssa nâme-i Midilli*)'dir.

## Bilinen eserleri

- *Süleymân-nâme-i Kebîr*
- *Da’vet-nâme*
- *Firâset-nâme*
- *Münazâra-i Seyf ü Kalem*
- *Pend-nâme-i Eflâtun*
- *Silâhşôr-nâme* (*Müsellah-nâme*)
- *Satranç-nâme-i Kebîr*
- *Hayât u Memât* veya *Hayât-nâme*
- *Tuhfetü’l-Hâdî*, *Hakâyık-nâme* veya *Hadîkatü’l-Hakâyık*
- *Hakîkat-nâme*
- *Kutb-nâme* veya *Kıssa-i Cezîre-i Midilli*
- *Süleymân-nâme vü Belkıs-nâme*
- *Teşhîsü’l-İnsân*
- *Vilâyet-nâme*
- *Hadîs-i Ahsen*
- *Tecnîsât-ı Süleymân* veya *Tecnîsât*
- *Tâli’-i Mevlûd-ı Kebîr*
- *Kur’ân-ı Kerîm’den Tefe’üle Dâir Risâle* (*Hazâ el-Kitâbü Fâlü Kur’ân-ı Azîm*)
- *Terceme-i Câmeşûy-nâme*
- *Terceme-i Hadîs-i Erbaîn*