# Filibeli Ahmed Hilmi

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Filibeli_Ahmed_Hilmi
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Filibeli Ahmed Hilmi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Filibeli_Ahmed_Hilmi (CC-BY-SA-4.0)

- **Color:** B0C4DE
- **Doğum tarihi:** 1865, Filibe
- **Ölüm tarihi:** İstanbul
- **Milliyet:** Türk
- **Takma isim:** Şeyh Mihrüddin Arusi, Coşkun Kalender, Kalender Geda ve Özdemir; | okul/gelenek = Sufi metafiziği
- **İlgilendikleri:** Tarih, Felsefe, Metafizik, Tasavvuf
- **Önemli eser:** A'mâk-ı Hayâl, Tarih-i İslam

**Ahmed Hilmi**, **Filibeli Ahmed Hilmi** veya **Şehbenderzâde Ahmed Hilmi** (1865, [Filibe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filibe) - 16 Ekim 1914, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)) tanınmış [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) yazar, [mutasavvıf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mutasavv%C4%B1f) ve [filozof](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filozof). [Vahdet-i vücud](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sufi_metafizi%C4%9Fi) inancının sadık takipçilerinden olan Ahmed Hilmi, çağdaşı [materyalist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Materyalizm) düşünürleri yoğun biçimde tenkit etmiş ve anti-materyalist eserler kaleme almıştır.

## Biyografi

[Filibe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filibe) doğumlu olan Ahmed Hilmi bu nedenle *Filibeli Ahmed Hilmi* olarak anılmıştır. Babasının görevi (şehbender/konsolos) nedeniyle de Şehbenderzade olarak anılır. İlk eğitimini Filibe'nin müftüsünden alan Ahmed Hilmi, daha sonra ailesiyle birlikte İzmir'e taşınmıştır. Eğitimini [Galatasaray Lisesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Galatasaray_Lisesi)'nde tamamladıktan sonra [Düyûn-ı Umûmiyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%BCy%C3%BBn-%C4%B1_Um%C3%BBmiye)'de çalışmaya başlamış, [Beyrut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beyrut)'a atanmıştır. Siyasi bir mesele nedeniyle [Beyrut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beyrut)'tan [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r)'a kaçmış, 1901'de tekrar [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a dönmüş fakat [Fizan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fizan)'a sürülmüştür. Tasavvufa olan ilgisi büyümüş, özellikle [Vahdet-i vücud](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sufi_metafizi%C4%9Fi) düşüncesine inanmaya başlamıştır. Tasavvufi yönü fikirlerini büyük oranda etkilemiştir.

[Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Me%C5%9Frutiyet)in ilanıyla 1908'de [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a dönmüştür. Burada *İttihat-ı İslam* adlı bir haftalık gazete çıkarmaya başlamış fakat bu gazete uzun soluklu olmamış ve sonunda başka gazetelerde yazmaya başlamıştır. 1910'da *Hikmet* isimli bir haftalık gazete yayımlamaya başlamış, yine aynı yıl *Hikmet Matbaa-yi İslâmiyesi****ni kurmuştur.***

[İttihat ve Terakki Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ttihat_ve_Terakki)'ni eleştirmeye başlamıştır. Düşünceleri dönemde cemiyetin karşıtı olan görüşlerle de uyuşmadığı için birçok düşman kazanmıştır. Eleştirilerini ve görüşlerini en çok *Hikmet* gazetesinde yayımlamış, gazeteyi günlük çıkartmaya başlamıştır. Düşünceleri nedeniyle *Hikmet* gazetesi matbaası ile birlikte yasaklanıp kapatılmış, kendisi de [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa)'ya sürgüne gönderilmiştir. Fakat daha sonra sürgünden dönünce *Hikmet* gazetesini tekrar yayımlamaya başlamıştır. Yine de gazetesinin ömrü, yayımladığı fikirleri nedeniyle uzun olmamıştır.

Ekim 1914'te bakır zehirlenmesinden dolayı ölmüştür neden zehirlendiği bilinememektedir. [Masonluk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Masonluk)la ve [siyonizm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Siyonizm)le mücadele eden ilk kişilerdendir. Dolayısıyla ölümünden bir süre sonra ısrarla karşı çıktığı ve düşmanı olduğu [masonlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Masonluk)ca zehirlendiği iddiası ortaya atılmıştır.

## Çalışmaları

*Hikmet* gazetesi Ahmed Hilmi'nin düşünceleri açısından çok önemlidir. Bunun dışında Ahmed Hilmi'nin en ünlü eseri [A'mâk-ı Hayâl](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%27m%C3%A2k-%C4%B1_Hay%C3%A2l) (Hayalin Derinlikleri) isimli romanıdır. Eserde [Vahdet-i vücud](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sufi_metafizi%C4%9Fi) inancı manevi hikâyelerin yardımıyla anlatılmaktadır. Bunların dışında *Coşkun Kalender* isimli bir mizah gazetesi de çıkarmıştır. Yazarlığının yanı sıra [Dârü'l-Fünûn](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2r%C3%BClf%C3%BCn%C3%BBn)'da felsefe öğretmenliği yapmıştır. Felsefi incelemelerini ve düşüncelerini kaleme aldığı eser, "Allah'ı İnkâr Etmek Mümkün Mü?" adlı kitabıdır.

Yazılarında Şeyh Mihrüddin Arusi, Coşkun Kalender, Kalender Geda ve Özdemir imzalarını da kullanmıştır.

**Romanları ve Oyunları:**

- [A'mâk-ı Hayâl](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%27m%C3%A2k-%C4%B1_Hay%C3%A2l) (1910)
- Öksüz Turgut (1910)

- Vay Kız Bekçiyi Seviyor (1910)
- İstibdadın Vahşetleri yahut Bir Fedainin Ölümü (1910)
- Türk Ruhu Nasıl Yapılıyor (?)[^1]

**Beşeri Bilimler Eserleri:**

- Sünusiler ve On Üçüncü Asrın En Büyük Mütefekkiri(1909)
- Müslümanlar Dinlerini (1910)
- Tarih-i İslam (2 cilt, 1910–1911)
- İlm-i Ahval-i Ruh (1911)
- Allah’ı İnkâr Mümkün müdür? (*Huzur-ı Fende Mesalik-i Küfür)* (1911)
- Yirminci Asırda Âlem-i İslam ve Avrupa (1911)
- İki Gavs-ı Enam: Abdülkadir ve Abdüsselam (1913)
- Türk Ruhu Nasıl Yapılıyor (1913)
- Darülfünun Talebelerine Konferans: Hangi Felsefe Yolunu Seçmeliyiz? (1913)
- Akvam-ı Cihan (1913)
- Beşeriyetin Ebedî Önderi Peygamberimiz (1913)
- Akıl ve Fen Karşısında Maddecilik (1914)
- Muhalefetin İflası (1914)
- Cihad-ı Ekber (1914?)
- İslam İnancının Temel İlkeleri (1914)

## Onun Anısına Hazırlanmış Bazı Kitaplar

- Şehbenderzâde Filibeli Ahmet Hilmi ve Spiritüalizm; Zekerriya Uludağ (Akçağ Basım)
- [Aşk Defterleri](http://en.calameo.com/read/0002983840f71d86e8b44), Beyaz Arif Akbaş (Yalnızgöz Yayınları)
- Şehbenderzâde Filibeli Ahmet Hilmi'de Türklük Tasavvuru, R.U.Uçar (Ötüken Yayınları)

#### Genel

- İslam Ansiklopedisi, Şehbenderzade Ahmed Hilmi.

[^1]: Hilmi, Filibeli Ahmet. Öksüz Turgut. Palet Yayınları.