# Fikriye Hanım
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Fikriye_Han%C4%B1m
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Fikriye Hanım, https://tr.wikipedia.org/wiki/Fikriye_Han%C4%B1m (CC-BY-SA-4.0)
* (public-domain)*
- **Doğum adı:** Zeynep Fikriye
- **Doğum tarihi:** 1887
- **Doğum yeri:** Yenişehr-i Fener, Yunanistan, Osmanlı İmparatorluğu
- **Ölüm yeri:** Ankara, Türkiye
- **Ölüm sebebi:** Vurulma veya kendini vurma
- **Milliyet:** Türk
- **Vatandaşlık:** Türkiye
- **Partner:** Mustafa Kemal
- **Çocuklar:** Abdurrahim Tuncak (üvey)
- **Ebeveynler:** Memduh Hayrettin Bey; Vasfiye Hanım
- **Akrabalar:** Ali Enver Özdinçer (abisi); Emine Melehat ve Jülide (kız kardeşler); Abbas Hayri Özdinçer (yeğeni); Ragıp Bey (amcası); Ruhiye Hanım (kuzeni); Zübeyde Hanım (yengesi); Makbule Atadan (üvey kuzeni)
*Zeynep Fikriye (NA, public-domain)*
**Fikriye Hanım** ya da ölümünden sonra nüfus kayıtlarına geçen adıyla **Zeynep Fikriye Özdinçer**[^1] (1887, [Yenişehr-i Fener](https://turkipedia.org/tr/wiki/Larisa) - 31 Mayıs 1924, [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)), [Mustafa Kemal Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) ile ilişkisi ve [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)'da [Millî Mücadele](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1) karargâhındaki hizmetleri ile bilinen tarihî kişiliktir.
Kasım 1920'den itibaren [Kuvâ-yi Milliye Hareketi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuv%C3%A2-yi_Milliye) içinde yer aldı. Millî Mücadele'nin karargâhı olan [Direksiyon Binası'nın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atat%C3%BCrk_Konutu_ve_Demiryollar%C4%B1_M%C3%BCzesi) ve karargâhın daha sonra taşındığı [Çankaya Köşkü](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ankaya_K%C3%B6%C5%9Fk%C3%BC)'nün genel düzeninden sorumlu idi. Mustafa Kemal Atatürk'ün üvey babası tarafından hısmıdır. "*Çankaya'nın ilk hanımefendisi"* olarak bilinir.
Mustafa Kemal'e aşkı, yaşamı ve ölümündeki gizemler araştırmalara ve kurgu eserlere konu olmuştur.
## Yaşamı
Yaşamı hakkında tarihçilerin üzerinde uzlaştığı kesin bilgiler azdır. Doğum tarihi kimi kaynaklarda 1887,[^2][^3] kimi kaynaklarda 1897 olarak belirtilir.[^4] Ali Enver adlı ağabeyi, Emine Melahat adında bir ablası ve Jülide adında bir kız kardeşi vardır.
[Türkiye Cumhuriyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün üvey babası Ragıp Bey tarafından hısmı idi. Babası Memduh Hayrettin Bey (Ragıp Bey'in ağabeyi), annesi Vasfiye Hanım'dır.
[Teselya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Yunan_Sava%C5%9F%C4%B1_%281897%29)'ndan sonra ailesi ile [Selânik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selanik)'e göç etti. Mustafa Kemal'i ilk defa sekiz yaşında iken tanıdı. Büyük hayranlık beslediği Mustafa Kemal'e âşık oldu ancak Mustafa Kemal'in imparatorluğun farklı yerlerinde görev alması nedeniyle ilişkileri sürekli kesintiye uğradı.
Fikriye Hanım, Batı kültürü ile yetişti, Fransızca ve Rumca öğrendi. Özel derslerle [piyano](https://turkipedia.org/tr/wiki/Piyano), annesi Vasfiye Hanım'dan ise [ut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ut) çalmayı öğrendi.[^5]
[Balkan Savaşları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_Sava%C5%9Flar%C4%B1)'nda Selânik'in de işgale uğraması üzerine ailesi ile [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a göç ettiler. Mustafa Kemal'in annesi [Zübeyde Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Z%C3%BCbeyde_Han%C4%B1m) ise [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında Selânik'i terk ederek kızı [Makbule](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makbule_Atadan) ve üvey kızı Ruhiye ile birlikte İstanbul'a geldi ve Mustafa Kemal'in kiraladığı [Akaretler'deki 76 numaralı eve](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akaretler_Mustafa_Kemal_M%C3%BCzesi) yerleşene kadar bir süre Fikriye'nin ailesinin Akbıyık'taki evlerine konuk oldu.[^6]
Fikriye Hanım, İstanbul'da yaşarken aile üyelerini birer birer kaybetti. Anne ve babasını kaybettikten sonra kız kardeşi Jülide ile birlikte [Heybeliada](https://turkipedia.org/tr/wiki/Heybeliada)'da yaşadı. Kardeşi Jülide'yi de veremden kaybettikten sonra arkadaşı Memduha Hanım'ın [Sultanahmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sultan_Ahmet%2C_Fatih)'teki evinde yaşadı.[^7]
Fikriye Hanım; Mustafa Kemal'in İstanbul'da kiraladığı ve annesi [Zübeyde Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Z%C3%BCbeyde_Han%C4%B1m), kardeşi [Makbule Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makbule_Atadan) ile manevi oğlu [Abdürrahim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdurrahim_Tuncak)'in yaşadıkları Akaretler'deki eve sıklıkla gidip ev işlerinde yardımcı oldu.[^8] 1918'de Mustafa Kemal'in [Suriye cephesinden](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suriye-Filistin_Cephesi) dönüşünden sonra kiraladığı [Şişli'deki eve](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atat%C3%BCrk_M%C3%BCzesi_%28%C4%B0stanbul%29) de sıklıkla giderek evin çekip çevrilmesinde yardımcı oldu.
### Millî Mücadele yılları
Anadolu'nun işgaline karşı Millî Mücadele'yi başlatan Mustafa Kemal ve arkadaşları hakkında İstanbul hükûmetinin 11 Nisan'da çıkardığı [idam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96l%C3%BCm_cezas%C4%B1) kararı üzerine İstanbul'dan ayrılarak [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)'ya, Mustafa Kemal'in yanına gitmek istedi. Ankara'dan izin verilmesi üzerine [Karadeniz Ereğli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz_Ere%C4%9Fli)si'nden vapura binerek 13 Kasım 1920'de [İnebolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0nebolu)'ya vardı.[^9] Mustafa Kemal'in arkadaşlarından Mithat Bey'le birlikte kara yoluyla [Kastamonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kastamonu) üzerinden Ankara'ya vardı.[^10]
Ankara'da Millî Mücadele'nin karargâhı olarak kullanılan ve "*Direksiyon Binası*" olarak adlandırılan konuta yerleşen Fikriye Hanım; Mustafa Kemal ve yaverlerinin yaşadığı bu evin genel düzeni sağlama ve mutfağın idaresi görevlerini üstlendi. Bir buçuk yıl Direksiyon Binası'nda, ardından karargâhın taşındığı [Çankaya'daki bağ evinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ankaya_K%C3%B6%C5%9Fk%C3%BC) yaşadı.
Fikriye Hanım ile Mustafa Kemal'in evli olmadıkları hâlde aynı çatı altında kalmaları yadırganan bir durumdu. Dedikoduları önlemek için Mustafa Kemal Paşa ile sessizce ve gizlice evlendikleri, nikâhlarını dönemin Şeriye ve Evkaf Vekili [Mustafa Fehmi Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Fehmi_Ger%C3%A7eker)'in kıydığı bilgisi çeşitli kaynaklarda yer alan ancak tarihçilerin üzerinde uzlaşma sağlamadıkları bir konudur.[^11][^12]
### Münih'e gönderilmesi
Kurtuluş Savaşı'nın Batı Anadolu'da devam ettiği sırada kendisine [verem t](https://turkipedia.org/tr/wiki/Verem)eşhisi konuldu.[^13] Sanatoryumda tedavi görmesi için 1922 sonbaharında Mustafa Kemal Paşa'nın isteği ile [Münih](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCnih)'e gönderildi.
### Türkiye'ye dönüşü ve ölümü
Mustafa Kemal Paşa'nın [Latife Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latife_U%C5%9F%C5%9Fak%C3%AE)'la evlendiğini öğrenince Mart 1923'te İstanbul'a geri döndü ve Ankara'ya geçmek istedi. [Doktor Adnan Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adnan_Ad%C4%B1var)'in 6 Mart 1923 tarihli telgrafıyla Fikriye Hanım'ın Ankara'ya gelme isteği iletildiğinde cevaben Mustafa Kemal, kendisinin izni olmadıkça Fikriye Hanım'ın Ankara'ya gelmesine engel olunmasının uygun olacağını bildirdi.
Mustafa Kemal'in eşi Latife Hanım ile Anadolu gezisinde olduğu sırada Fikriye Hanım kısa bir süre İstanbul'daki bir akrabasının evinde kaldı. Sonra [Gelibolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolu)'ya geçerek Vali Mecit Bey'in evinde bir yıl kadar misafir oldu.[^14] Mayıs 1924'te Gelibolu'dan İstanbul'a, oradan da Ankara'ya geçti. Çankaya Köşkü'nde Latife Hanım ile tanıştı, üç gün köşkte kaldıktan sonra İstanbul'a dönmek üzere ayrıldı, Karaoğlan Otel'e yerleşti.[^15]
21 Mayıs 1924'te faytonla son kez Çankaya Köşkü'ne geldi; köşkün önünde silahla yaralandı. Kaldırıldığı Memleket Hastanesinde 30 Mayıs 1924'te öldü.
Ölümünün nasıl gerçekleştiği, intihar mı cinayet mi olduğu konuları çok tartışılmış;[^16] araştırmacıların uzlaştığı bir bilgi ortaya konmamıştır.
[Salih Bozok](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salih_Bozok)'un notlarına göre Fikriye Hanım'ın cenazesi Atatürk'ün arzusuyla hastaneden alınarak kimsenin haberi olmadan [Cebeci](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cebeci%2C_%C3%87ankaya) istikametinde bulunan eski mezarlığa defnedilmiştir ancak mezarının kesin yeri bilinmemektedir.[^17][^18]
## Ölümü ile ilgili iddialar
21 Mayıs 1924 günü Fikriye Hanım faytonla Çankaya Köşkü'nden ayrılırken kimi rivayetlere göre tabancayla intihar etmeye kalkıştı, kimi rivayetlere göre tabancayla öldürülmek istendi ve kaldırıldığı hastanede öldü.
[Kılıç Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ali_K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7), bu olay hakkında "*Fayton köşkten ayrılarak yakında bulunan Fuat Bulca'nın köşkü hizasına geldiğinde, Fikriye Hanım, belki de Gazi'ye yahut Latife Hanım'a yöneltmek için çantasında taşıdığı tabancasını çekerek kalbi hizasına ateş eder."* derken, Fikriye'nin yeğeni Abbas Hayri Özdinçer şöyle demiştir: *"Bize anlatıldığına göre halamı faytonu içinde sırtından vurulmuş olarak buluyorlar \[...\] dava açma tehdidine karşı hâkim aynen şöyle diyor: 'Bu tabir şevkalar hakkınızda hayırlı olmayacak neticeler doğurabilir*.'"
Bu olayın [Atatürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) ile [Latife Hanım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latife_U%C5%9F%C5%9Fak%C3%AE)'ın evliliğini etkilediği ve boşanmada önemli payı olduğu da düşünülmektedir.[^19]
## Mezar yeri ile ilgili iddialar
Nereye gömüldüğü kesin olarak bilinmemektedir. Araştırmacı [Eriş Ülger](https://turkipedia.org/tr/wiki/S._Eri%C5%9F_%C3%9Clger), [Atatürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'ün yaveri [Salih Bozok](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salih_Bozok)'un anılarına dayanarak mezar yerinin [Kuğulu Park](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ku%C4%9Fulu_Park)'ta olduğunu söylemektedir. *Fikriye Hanım* kitabının yazarı [Fatih Bayhan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fatih_Bayhan) ise Fikriye Hanım'ın Ankara'nın [Ulus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulus%2C_Alt%C4%B1nda%C4%9F) semtindeki -bugün üzerinde bankaların bulunduğu- eski mezarlıkta yatmakta olduğunu belirtmiştir. [Can Dündar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Can_D%C3%BCndar) ise [Ankara Etnografya Müzesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_Etnografya_M%C3%BCzesi)'nde [Mustafa Kemal Atatürk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk)'ün at üzerinde dev bir heykelinin yükseldiği yere defnedildiğini yazmıştır.[^20]
## Hakkındaki eserler
**Kitaplar**
- [Şemsi Belli](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eemsi_Belli), *Fikriye*, Bilgi Yayınevi, Ankara, 1995.
- [Hıfzı Topuz](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C4%B1fz%C4%B1_Topuz), "Gazi ve Fikriye" (roman), Remzi Kitabevi, İstanbul, 2003.
- [İsmet Bozdağ](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0smet_Bozda%C4%9F), *Atatürk'ün başyaveri Salih Bozok anlatıyor: Latife ve Fikriye iki aşk arasında Atatürk*, Truva Yayınları, İstanbul, 2005.
- [Oğuz Akay](https://turkipedia.org/tr/wiki/O%C4%9Fuz_Okay), *Gazi Fikriye İle Neden Evlenmedi Latife İle Neden Evlendi*, Truva Yayınları, İstanbul, 2005.
- Halil İbrahim Özcan, *Çankaya'nın Duvaksız Gelini Fikriye* (roman), Nokta Yayınları, İstanbul, 2007.
- Fatih Bayhan, *Fikriye Hanım*, Pegasus Yayınları (roman), İstanbul, 2008.
- Nesrin Aydemir, *İki Aşk Arasında Atatürk*, Nokta Yayınları, İstanbul, 2008.
- Hüseyin Movit, *Atatürk'ün Gizli Aşkı Fikriye*, Truva Yayınları, 2009.
- Oğuz Akay, *Beni iki kadın çok sevdi: Mustafa Kemal'in yaşamında iz bırakan iki kadın*, Alfa Yayınları, 2010.
- Oğuz Akay, *Gel Gitme Kadın*, Alfa Yayınları, 2011.
- Eriş Ülger, *Ümid-i Aşkım Fikriye*, Bilgi Yayınevi, 2015.
- Melike İlgün, *Fikriye ile Latife- Kemal'e Eren Kadınlar*, Artemis Yayınları, 2016.
**Tiyatro eserleri**
- Sedat Demirsoy, *Fikriye (Direksiyon Villası)*, tek perdelik oyun. 2021
- Şeniz Kurultay Gürakan, *Fikriye ve Latife - Kuruluşun ve Kurtuluşun Hafızası*, iki perdelik oyun.
- [Dilruba Saatçi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dilruba_Saat%C3%A7i), *Fikriye ve Latife – Mustafa Kemal'i Sevdim, tek perdelik oyun, 2004.*
## Popüler kültürde yeri
- [Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'nı konu alan, 1994 yapımı [Kurtuluş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kurtulu%C5%9F_%28dizi%29) dizisinde [Aşkın Nur Yengi](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Fk%C4%B1n_Nur_Yengi) tarafından canlandırılmıştır.
- 1998 yapımı olan [Cumhuriyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cumhuriyet_%28film%29) filminde [Hülya Aksular](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BClya_Aksular) tarafından canlandırılmıştır.
- 2010 yılı yapım olan [*Veda*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Veda_%28film%29) filminde [Özge Özpirinçci](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zge_%C3%96zpirin%C3%A7ci) canlandırmıştır.
## Dış bağlantılar
- [Fikriye Hanım](http://www.biyografi.net/kisiayrinti.asp?kisiid=1793)
- [Fikriye Hanım'ın eşyaları TCDD'ye bağışlandı](http://arsiv.sabah.com.tr/2006/11/02/gun96.html)
- ['Halamın mezarı nerede?'](http://arsiv.sabah.com.tr/2001/11/22/o11.html)
- ['Fikriye'nin sırrı' - Can Dündar](https://web.archive.org/web/20070916070918/http://www.candundar.com.tr/index.php?Did=459)
- [Fikriye Hanımın sır ölümü](http://www.yeniasya.com.tr/2006/11/06/yazarlar/lsalihoglu.htm)
- [Mustafa Kemal Paşa'yla evlenmeye gidiyorum](http://yenisafak.com.tr/gundem/?t=01.04.2008&c=1&i=108580)
[^1]: Fikriye Hanım'ın ölümüyle ilgili dosya düştü. 13 Nisan 2014.
[^2]: Karabağlı, Hülya. Atatürk’ün Fikriye Hanım’a yazdığı şiir: Ümmid-i aşkım saracak seni, cefakâr teninden.
[^3]: Kurt, Süleyman. Cepheden Fikriye'ye. 28 Ağustos 2011.
[^4]: Sarıkaya, Makbule. Fikriye Hanım (1897-1924). 8 Şubat 2021.
[^5]: Yalçuk, Sena. Fikriye Hanım ve Atatürk: Vatan Meseleleri Arasında Silinmiş Bir Aşk - Tarih. 4 Ağustos 2022.
[^6]: Çoban, İbrahim. Atatürk’ün Kız Kardeşi Makbule Atadan Hanımefendi’nin Hayatı. 30 Aralık 2022, s. 18-40.
[^7]: Çankaya Köşkü’nün İlk Hanımefendisi Fikriye Hanım/ Atatürk'ün Emir Çavuşu Ali Metin anlatıyor. Mustafakemalim.com sitesi, 20 Ekim 2020.
[^8]: Yalçuk, Sena. Fikriye Hanım ve Atatürk: Vatan Meseleleri Arasında Silinmiş Bir Aşk - Tarih. 4 Ağustos 2022.
[^9]: Zonguldak'tan Ankara'ya gönderilen 767 nolu telgraf!. 30 Mart 2022.
[^10]: 'Mustafa Kemal ile evlenmeye gidiyorum'. 11 Mart 2008.
[^11]: Kurt, Süleyman. Cepheden Fikriye'ye. 28 Ağustos 2011.
[^12]: Topuz, Hıfzı. Gazi ve Fikriye. Remzi Kitabevi, Ocak 2002, s. 154-180.
[^13]: Sarıkaya, Makbule. Fikriye Hanım (1897-1924). 8 Şubat 2021.
[^14]: Sarıkaya, Makbule. Fikriye Hanım (1897-1924). 8 Şubat 2021.
[^15]: Fikriye Atatürk'ten çocuk mu aldırdı?. 5 Mart 2008.
[^16]: Ardıç, Engin. Fikriye nasıldı?. 10 Ocak 2013.
[^17]: Fikriye Hanım'ın mezarı Çankaya'da. 18 Temmuz 2006.
[^18]: Fikriye Hanım’ın Defnedildiği Mezarlık. 22 Şubat 2019.
[^19]: Çalışlar, İpek. Latife Hanım. Doğan Kitap, Ağustos 2006, s. 277-287.
[^20]: Dündar, Can. Fikriye!..., Gölgedekiler. İmge Kitabevi, Haziran 1995, s. 43.