# Feth-i Bülend sınıfı zırhlı korvet

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Feth-i_B%C3%BClend_s%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_z%C4%B1rhl%C4%B1_korvet
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Feth-i Bülend sınıfı zırhlı korvet, https://tr.wikipedia.org/wiki/Feth-i_B%C3%BClend_s%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_z%C4%B1rhl%C4%B1_korvet (CC-BY-SA-4.0)

***Feth-i Bülend***** sınıfı**, 1860'larda ve 1870'lerde [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1) için inşa edilmiş iki [zırhlı savaş gemisini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demir_z%C4%B1rhl%C4%B1_sava%C5%9F_gemisi) içeren bir gemi sınıfıdır. Sınıftaki ilk gemi [*Feth-i Bülend*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Feth-i_B%C3%BClend), [Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k)'ta inşa edildi ve [Haliç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hali%C3%A7)'teki [Tersane-i Amire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hali%C3%A7_Tersaneleri)'de inşa edilen ikinci gemi [*Mukaddeme-i Hayr*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mukaddeme-i_Hayr) için temel görevi gördü. Gemilerin tasarımı daha önce yine Birleşik Krallık'ta inşa edilen [''Avnillah'' sınıfına](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avnillah_s%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_z%C4%B1rhl%C4%B1_korvet) dayanıyordu. Ortadan bataryalı zırhlı korvetler *Feth-i Bülend* ve *Mukaddeme-i Hayır* ana silah olarak [kazamat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazamat)larda yer alan namludan dolma dört 222 mm [Armstrong top](https://turkipedia.org/tr/wiki/Armstrong_top) taşımaktaydı.

Her iki gemi de [1877-1878 Rus-Osmanlı Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/93_Harbi) sırasında hizmet verdi ve [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'deki Rus kuvvetlerine karşı operasyon yaptı. *Feth-i Bülend* bir Rus gemisi ile sonuçsuz bir çatışmada yer aldı. Her iki gemi de [Sohum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sohum) limanına amfibi bir saldırıyı destekledi. Savaştan sonra, her iki gemi de yedeğe alındı ve [Osmanlı-Yunan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Yunan_Sava%C5%9F%C4%B1_%281897%29)'nın başlangıcında seferber edildikleri 1897'ye kadar başka bir faaliyette bulunmadı. 1897'de savaşın başlangıcında Osmanlı filosunun geri kalanı gibi her iki gemi de kötü durumdaydı ve savaşta saldırı rolü de kullanılamadı. Savaş bittikten sonra *Feth-i Bülend* yeniden inşa edildi ancak *Mukaddeme-i Hayr* modernizasyona uygun olmayacak kadar kötü durumdaydı. *Feth-i Bülend*, [Birinci Balkan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Balkan_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında [Selanik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selanik)'te görev yaptı ve Ekim 1912'de bir Yunan [torpido botu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Torpido_botu) tarafından batırıldı. *Mukaddeme-i Hayr*, önce [eğitim gemisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C4%9Fitim_gemisi) daha sonra [kışla gemisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1%C5%9Fla_gemisi) olarak söküldüğü 1923'e kadar görevde kaldı.

## Tasarım

[Abdülaziz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClaziz), 1861 yılında tahta çıkmasının ardından 1853-1856 yılları arasında gerçekleşen [Kırım Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda ağır kayıplar veren [Osmanlı donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)nı güçlendirmek için bir gemi inşa programı başlattı. Program, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nun zayıf mali kaynakları ile sınırlı olması sebebiyle [Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k) ve [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa)'daki tersanelerden sipariş edilen birkaç [zırhlı savaş gemisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demir_z%C4%B1rhl%C4%B1_sava%C5%9F_gemisi) ile sınırlı kaldı. Donanma, 1867'de [Thames Iron Works](https://turkipedia.org/tr/wiki/Thames_Ironworks_and_Shipbuilding_Company)'e *Feth-i Bülend*in siparişini verdi. *Feth-i Bülend* sınıfının tasarımı, daha önceki aynı tersanede inşa edilen [''Avnillah'' sınıfı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avnillah_s%C4%B1n%C4%B1f%C4%B1_z%C4%B1rhl%C4%B1_korvet) tasarımına dayanıyordu. Sınıfın ikinci üyesi olan *Mukaddeme-i Hayr*, 1868'de [Tersane-i Amire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hali%C3%A7_Tersaneleri)'den sipariş edildi. 1860'larda ve 1870'lerde zırhlı gemi teknolojisindeki hızlı gelişim, silah güçlerinin artışı ve bu silahlara karşı koyacak daha modern zırh türlerinin geliştirilmesi sebebiyle bu tasarımlar hizmete girdikleri andan itibaren eskimişlerdi.

### Özellikleri

![Feth-i Bülend'in çizimi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fd/Feth-i_B%C3%BClend_%281869%29.jpg)
*Feth-i Bülend'in çizimi (public-domain)*

*Feth-i Bülend*, dikeyler arası 72,01 m uzunlukta, 11,99 m genişlikte ve 5,51 m [su çekimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Su_%C3%A7ekimi)ndeydi. Gövde demir ile inşa edilmişti ve normal yükte 2 bin 762 metrik ton [deplasman](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deplasman_%28denizcilik%29)ı vardı. Mürettebatı 16 subay ve 153 denizciden oluşuyordu.

Gemi gücünü tek [pervane](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pervane)yi çeviren yatay bileşik [buhar motorundan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhar_makinesi) alıyordu. Buhar, gemi ortasındaki tek bacayı kullanan altı adet [kömür](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6m%C3%BCr) yakıtlı kutu [kazan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazan_%28termodinamik%29) tarafından sağlanıyordu. İnşa edildiği haliyle motorun ürettiği 3 bin 250 beygir gücü (2.420 kW) gemiyi 13 deniz mili (24 km/sa) hıza ulaştırabiliyordu. 1877 yılında *Feth-i Bülend* sadece 10 deniz mili hıza ulaşabiliyordu. Yıllarca süren kötü bakım sebebiyle 1892 itibarıyla her iki geminin de hızı 8 deniz miline (15 km/sa) kadar düşmüştü. *Feth-i Bülend* sınıfı gemiler 600 ton kömür taşıyabiliyorlardı ve ilave yelken teçhizatları vardı.

*Feth-i Bülend* ve *Mukaddeme-i Hayr*, orta kısımlarında her iki yanda ikişer adet [kazamat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazamat)a monte edilmiş dört adet [namludan dolumlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C4%9F%C4%B1zdan_dolmal%C4%B1_silah) 220 mm [Armstrong top](https://turkipedia.org/tr/wiki/Armstrong_top) taşımaktaydı. Silahların konumu, her şartta iki topun doğrudan ileri veya her bir yana direkt olarak ateş etmesine izin veriyordu. Kazamatlar kalın zırh korumasına sahipti, top bataryası 222 mm'lik demir zırha sahipti. Kazamatların üst kısmında ise 150 mm'lik daha ince bir zırh vardı. Gövdede [su hattı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Su_hatt%C4%B1)nın 60 cm üstüne ve 120 cm altına uzanan tam bir [zırhlı kemer](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kemer_z%C4%B1rh%C4%B1) vardı. Su üstü kısımda zırh 222 mm, su altında ise 150 mm kalınlığındaydı.

### Değişiklikler

1882'de *Mukaddeme-i Hayr* bir çift 87 mm [Krupp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Krupp) top, iki 63,5 mm Krupp top, iki 37 mm top ve iki 25,4 mm [Nordenfelt topu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nordenfelt_topu) eklenerek biraz modernize edildi. *Feth-i Bülend*, 1890'da bir Nordenfelt topu hariç aynı silahlarla modernize edildi. *Feth-i Bülend* 1903-1907 yılları arasında [Cenova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cenova)'daki Ansaldo tersanelerinde çok daha geniş çapta modernize edildi. Gemi, Tersane-i Amire tarafından üretilen bir çift [su borulu kazan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Su_borulu_kazan)la yeniden donatıldı ve bu sayede son hızı 9 deniz miline (17 km/sa) ulaştı. Tüm silahlar tamamı Krupp tarafından üretilen yeni, hızlı ateş eden toplarla değiştirildi. Dört 15 cm SK L/40 top kazamatlara, altı 75 mm ve altı 57 mm top üst güverteye monte edildi. Gemi mürettebatı 220 kişiye çıkarıldı.

## Hizmet geçmişi

![Vesta (ortada) ile Feth-i Bülend (sol) arasındaki çatışmayı tasvir eden savaş tablosu](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0b/Naval_battle_between_%22Vesta%22_and_%22Fetkh-i_Bulend%22_at_the_Black_Sea%2C_July_11%2C_1877.jpg)
*Vesta (ortada) ile Feth-i Bülend (sol) arasındaki çatışmayı tasvir eden savaş tablosu (Rufin Sudkovsky, public-domain)*

*Feth-i Bülend* hizmete girdikten sonra, 1866-1869 [Girit İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit_%C4%B0syan%C4%B1_%281866-1869%29) sonrasında adanın yatıştırılmasına yardım etmesi için [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'e gönderildi ancak [Hobart Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hobart_Pa%C5%9Fa) komutası altındaki Osmanlı filosu, bu dönemde büyük ölçüde pasif kalmıştır. *Feth-i Bülend* ve *Mukaddeme-i Hayr*, [1877-1878 Rus-Türk Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/93_Harbi) sırasında, [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'deki [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) kuvvetlerine karşı yoğun faaliyet gösterdi. Özellikle [Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kafkasya)'daki Osmanlı ordusunu desteklemek üzere Rus kıyı pozisyonlarını birçok kez bombaladılar. Ayrıca Mayıs 1877'de [Sohum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sohum) limanına yapılan bir amfibi saldırıyı desteklediler. 23 Temmuz'da *Feth-i Bülend*, Rus silahlı vapur *Vesta*yla, her iki geminin de hafif hasar aldığı ve *Vesta*nın kaçtığı sonuçsuz bir çatışmaya girdi. Bu esnada *Mukaddeme-i Hayr*, limanın savunulmasına yardımcı olmak için [Tuna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tuna)'nın ağzındaki [Sulina](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sulina)'ya transfer edilmişti. Kasım ayında *Mukaddeme-i Hayr* ve diğer birçok [demir zırhlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Demir_z%C4%B1rhl%C4%B1_sava%C5%9F_gemisi), Rusların dış limanı mayınlama girişimine engel oldu.

Savaştan sonra her iki gemi de İstanbul'a gelerek [Haliç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hali%C3%A7)'te demirledi. 1880'lerin başında biraz modernize edildiler. Şubat 1897'de [Osmanlı-Yunan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Yunan_Sava%C5%9F%C4%B1_%281897%29)'nın başlangıcında Osmanlı filosunda yapılan bir teftiş, her iki *Feth-i Bülend* sınıfı gemi de dahil olmak üzere donanmadaki gemilerin neredeyse hiçbirinin [Yunan donanmasına](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan_Deniz_Kuvvetleri) karşı mücadeleye uygun olmadığını ortaya çıkardı. Yunanistan ile savaşın sona ermesinin ardından hükûmet bir donanma yeniden yapılanma programı başlatmaya karar verdi. *Feth-i Bülend* 1903-1907 yılları arasında [Cenova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cenova)'da Ansaldo Tersanesi tarafından yeniden inşa edildi; ancak *Mukaddeme-i Hayr* ise yeniden inşa edilmedi. *Feth-i Bülend*, 1911-1912 yıllarındaki [Trablusgarp Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trablusgarp_Sava%C5%9F%C4%B1) ve 1912'deki [Birinci Balkan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Balkan_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında [Selanik'te](https://turkipedia.org/tr/wiki/Selanik) bir koruma gemisi olarak görev yaptı. Balkan Savaşı sırasında topları, limanın savunmasını güçlendirmek için çıkarılarak karadaki mevzilere yerleştirildi. *Feth-i Bülend* 31 Ekim 1912'de bir Yunan [torpido botu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Torpido_botu) tarafından batırıldı. *Mukaddeme-i Hayr*, 1911'den itibaren [eğitim gemisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C4%9Fitim_gemisi); 1914'ten sonra ise [kışla gemisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1%C5%9Fla_gemisi) olarak ikincil rollerde kullanıldı. 1923 yılında görevden alınarak hurdaya ayrıldı.