# Fes (başlık) > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Fes_(ba%C5%9Fl%C4%B1k) > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Fes (başlık), https://tr.wikipedia.org/wiki/Fes_%28ba%C5%9Fl%C4%B1k%29 (CC-BY-SA-4.0) ![Keçeden yapılma, kara püsküllü al bir fes](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Fez.jpg/1280px-Fez.jpg) *Keçeden yapılma, kara püsküllü al bir fes (Édouard Hue ( User:EdouardHue ), CC-BY-SA-3.0)* **Fes**, tepesi düz, genellikle al, püsküllü, silindirik başlık. İsmini başlıca üretim merkezi olan [Fas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fas)'ın [Fes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fes%2C_Fas) şehrinden alır. Başta [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) olmak üzere birçok [Müslüman ülkede](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam_d%C3%BCnyas%C4%B1) kullanılagelmiştir.[^1] Yaygın olarak kullanılan al rengini [kızılcık](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1lc%C4%B1k) boyasından alır. Bununla birlikte hemen hemen her renkte ve desende fes üretilmektedir. ## Tarihçe ![Pierre Peytier'in teftiş esnasındaki Yunan askerlerini betimlediği bir eseri (1830)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4a/Peytier_-_Members_of_the_Greek_regular_army_at_parade%2C_1830.jpg) *Pierre Peytier'in teftiş esnasındaki Yunan askerlerini betimlediği bir eseri (1830) (Pierre Peytier, public-domain)* ![David Ben-Gurion ve Yitzhak Ben-Zvi](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/David_Ben-Gurion_and_Yitzhak_Ben_Zvi_as_law_students_in_Turkey_D683-118.jpg/1280px-David_Ben-Gurion_and_Yitzhak_Ben_Zvi_as_law_students_in_Turkey_D683-118.jpg) *David Ben-Gurion ve Yitzhak Ben-Zvi (לשכת העיתונות הממשלתית, public-domain)* ![13. SS Waffen Dağ Tümeni "Handschar"a bağlı Boşnak askerler](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f7/Bundesarchiv_Bild_146-1973-116-11%2C_Waffen-SS%2C_13._Gebirgs-Div._%22Handschar%22.jpg) *13. SS Waffen Dağ Tümeni "Handschar"a bağlı Boşnak askerler (CC-BY-SA-3.0-DE)* ![Mason Shrine (veya "Shriners") cemiyetinin üyeleri Los Angeles'ta dans ediyor (1925)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Shriners%2C_1925.jpg/1280px-Shriners%2C_1925.jpg) *Mason Shrine (veya "Shriners") cemiyetinin üyeleri Los Angeles'ta dans ediyor (1925) (Los Angeles Times, CC-BY-4.0)* Sultan [II. Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud) döneminde Osmanlı sarayında [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa)lı gibi giyinme modası baş gösterdi. Daha sonra bu moda ilim adamlarına ve halka yayıldı ancak Avrupa usulü şapkaların namaz kılarken zorluk çıkarmaları, [sipersiz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wikt%3Asiper) bir şapka kullanımını gerekli kıldı. [Serasker](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serasker) ve [Kaptan-ı Derya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya) [Koca Hüsrev Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Koca_H%C3%BCsrev_Pa%C5%9Fa)'nın Akdeniz seferinden dönüşünde Fas'tan getirdiği feslerin [kalyon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalyon)cu askerlerine giydirilmesiyle benimsenen fes, [Sultan Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud)'un fermanı üzerine imparatorluğun resmi şapkası oldu. 1840'lardan itibaren süvari ve topçu hariç, Osmanlı askerlerinin üniformasının bir parçası haline geldi. [Arnavut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavutlar) askerleri beyaz fes takıyorlardı. ![Abdülmecid Efendi ve kızı Dürrüşehvar Sultan](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/ba/Halife_Abd%C3%BClmecid_Efendi_ve_k%C4%B1z%C4%B1_D%C3%BCrr%C3%BC%C5%9Fehvar_Sultan.jpg) *Abdülmecid Efendi ve kızı Dürrüşehvar Sultan (public-domain)* 1829'dan 1925'e kadar kullanılan fesi [Tanzimat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat) döneminde İstanbul'da sivil ve asker bütün görevliler giymiş, sarık yalnız bilginler ve din adamları tarafından kullanılmıştır. Taşrada, [sarık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sar%C4%B1k) tercih ediliyordu, bu sebeple halk, fesli ve sarıklı olmak üzere ikiye ayrılmıştı. Fesin yüzyıllar boyu kullanılan sarığın yerini alması önemli bir yenilik olmuştu, bu yüzden imparatorlukta lehte ve aleyhte birçok görüş ileri sürüldü. Fes için ayrı bir bakanlık kuruldu, yayımlanan fes nizamnamesi ile fesin nerelerde giyileceği, kimlerin ne tür fes kullanacağı belirlendi. İstanbul'da Defterdar'da bir fabrika kurularak fes yapımına başlandı. Zamanla fes imparatorluğun her köşesinde yaygınlaştı. [TBMM](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_B%C3%BCy%C3%BCk_Millet_Meclisi) 25 Kasım 1925'te [Şapka Kanunu](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eapka_Devrimi)'nu çıkardı ve fes, sarık ve benzeri başlıklar yasaklandı. 671. Kanunun 1. maddesi şöyledir: (Madde 1) Türkiye Büyük Millet Meclisi azaları ile idare-i umumiye ve hususiye ve mahalliyeye ve bilümum müessesata mensup memurin ve müstahdemin Türk milletinin iktisâ etmiş olduğu şapkayı giymek mecburiyetindedir. Türkiye halkının da umumi serpuşu şapka olup buna münafi bir itiyadın devamını hükûmet meneder. Bu yasaya göre TBMM üyeleri ve memurların şapka giymesi zorunlu hale getirilmiş, halkın sarık ve fes giymesi yasaklanmıştır. Sarığın yalnız din görevlileri ve din alimleri tarafından kullanılmasına izin verilmiştir. ## Dünyada fes ![New Orleans'ta bir parti (2003)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9e/12Night03Fezes.jpg) *New Orleans'ta bir parti (2003) (Infrogmation, CC-BY-SA-2.0)* Fes, geçmişte Osmanlı İmparatorluğu'nun parçası olan ülkelerde, birçok [Müslüman ülkede](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam_d%C3%BCnyas%C4%B1), bazı [Afrika](https://turkipedia.org/tr/wiki/Afrika) ülkelerinde, [Hindistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hindistan) ve [Pakistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pakistan)'da yaygın olarak kullanılmıştır. Günümüzde kullanımı oldukça azalmıştır. Pakistan'da fes, [Hilâfet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hil%C3%A2fet) yanlılığının göstergesidir. Pakistanlı politikacı [Navabzade Nasrullah Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Navabzade_Nasrullah_Han), 2003'teki ölümüne dek fesini çıkarmamıştır. ## Popüler kültürde fes ![Doctor Who cosplayi](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e8/Doctor_Who_IMG_7718_%2849648901067%29.jpg/1280px-Doctor_Who_IMG_7718_%2849648901067%29.jpg) *Doctor Who cosplayi (Super Festivals from Ft. Lauderdale, USA, CC-BY-2.0)* Fes, [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nda yaygın olarak kullanılması nedeniyle Avrupa ve Amerika'da [Doğululuk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_d%C3%BCnyas%C4%B1) ve geri kalmışlıkla özdeşleştirilmiştir.[^2] Günümüzde dahi birçok [Batı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_d%C3%BCnyas%C4%B1)lı, Türkiye'de yaygın olarak fes takıldığı kanısındadır. Bunda fesin; diğer tüm [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam) ve [Orta Doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Do%C4%9Fu) kültürel elementleri ile birlikte ([lale](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lale), [nargile](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nargile), [semaver](https://turkipedia.org/tr/wiki/Semaver), [halı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hal%C4%B1), [deve](https://turkipedia.org/tr/wiki/Deve), [derviş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dervi%C5%9F)lik vs.) Türkiye'nin yurt dışındaki turistik tanıtım çalışmalarında yer alması etkili olabilir. Karayipler'de bulunan [Turks ve Caicos Adaları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Turks_ve_Caicos_Adalar%C4%B1)na adını vermiştir. Batı'da bazı [karikatür](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karikat%C3%BCr) ve [parodi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Parodi)lerde fes tembelliğin ve rahatına düşkünlüğün göstergesi olarak kullanılır. Bunun nedeni 19. yüzyılda fes takılan coğrafyada görev yapan, [İngiliz](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngilizler) [aristokrat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aristokrasi), asker ve devlet adamlarının, gayriresmî akşam eğlencelerinde ve istirahat zamanlarında yerel halka uyarak fes takmış olmalarıdır. [Galli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Galliler) meşhur komedyen [Tommy Cooper](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tommy_Cooper), 'püskülü öne gelecek şekilde ters taktığı fesi' ile meşhurdur. Askerliğini [Orta Doğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Do%C4%9Fu)'da yapmış olan Cooper, Mısır'daki bir sihirbazlık gösterisi esnasında şapkasını kaybedince, garsonlardan birinin fesini ödünç almıştır. İzleyicilerin çok hoşuna gittiğini görünce fesini o günden sonra sürekli kullanmıştır. İngiltere'nin [*Doctor Who*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Doctor_Who) adlı popüler bilimkurgu dizisinde 11. Doktor en az üç defa fes giymiştir. Fes hakkında "Artık bir fes giyiyorum. Fesler havalıdır." demiştir. [Esrarengiz Kasaba](https://turkipedia.org/tr/wiki/Esrarengiz_Kasaba) çizgi filmindeki Stan Amca üstünde ay resmi bulunan bir fes giyer. [^1]: Arşivlenmiş kopya. [^2]: Deringil, Selim. The Invention of Tradition as Public Image in the Late Ottoman Empire, 1808 to 1908. Comparative Studies in Society and History, January 1993, s. 9.