Fes'in Zaptı (1576)

Fes'in Zaptı, 1576 yılında Osmanlı İmparatorluğu'na bağlı Cezayir Beylerbeyliği Fas'taki taht mücadelesinde Abdul Melik'i, yeğeni Mulay Muhammed'e karşı desteklemek için ordu yollamıştır. Savaş Fez şehrinde gerçekleşmiştir.^{[1]The Stukeley plays: The Battle of Alcazar by George Peele Charles Edelman p. 13[2]The Cambridge History of Africa. Cambridge University Press, 1975.} Yaklaşık 10.000 civarında Osmanlı askeri savaşa katıldı ve Fes 1576 yılında kısa süreli olarak Osmanlı askerleri tarafından ele geçirildi.^{[3]The Mediterranean and the Mediterranean world in the age of Philip II Fernand Braudel p. 933}

Abdülmelik Ar-Rukn Savaşı'nda rakibini yendi^{[1]The Stukeley plays: The Battle of Alcazar by George Peele Charles Edelman p. 13} Mulay Muhammed yenilmesine rağmen Marakeş şehrine kaçtı ve Abdul Melik'e direnmeye devam etti.^{[2]The Cambridge History of Africa. Cambridge University Press, 1975.} Osmanlı İmparatorluğu'nun Cezayir Beylerbeyi Ramazan Paşa komutasındaki Türk ordusu 8 Mart (bazı kaynaklarda 14 Mart) 1576 tarihinde Fas Sultanı II. Muhammed komutasındaki Fas ordusunu mağlup ederek bir gün sonra Osmanlı korumasındaki Abdülmelik'i Fes'te tahta çıkardı.^{[4]"Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi - Fas Seferi (1551-1578)", ATASE Yayınları, Ankara (1978), s.61}

Fes Savaşı'ndan sonra Abdul Melik Fes şehrine 1576 yılının mart ayında kesin zafer kazanarak girdi.^{[2]The Cambridge History of Africa. Cambridge University Press, 1975.}

Abdul Melik Osmanlı sultanı III.Murad'ı halife olarak tanıdı ve kendi ordusunu yeniden oluşturmaya başladı ve Osmanlı askerlerini taklit ederek yeniçeri kostümlerini kendi ordusuna adapte etti. Savaşta yardım eden Osmanlı askerlerine büyük miktarda altın ödemesi yaparak ülkeden ayrılmalarını sağladı.^{[2]The Cambridge History of Africa. Cambridge University Press, 1975.} Abdul Melik, Osmanlı İmparatorluğu'nun vasalı oldu.^{[5]Pg 82, 104: Death in Babylon: Alexander the Great and Iberian Empire in the Muslim Orient University of Chicago Press}

Mulay Muhammed ise ilk İspanya'ya daha sonra Portekiz İmparatorluğu'na sığındı. Portekiz imparatoru I. Sebastião, Mulay Muhammed'in tahtını geri almasına yardım edeceğine söz verdi ve bu 1578 yılında Vadisseyl Muharebesi'ne yol açtı. Portekizliler bu savaşta yenildi ve I. Sebastião öldü. I. Sebastião'ın varisi olmayınca fırsattan yararlanan İspanyollar tarafından Portekiz tahtı ele geçirildi. Abdul Melik muhtemelen zehirlenerek öldü ve Fas tahtına Abdul Melik'in küçük kardeşi Ahmed El Mansur tahta geçti.^{[2]The Cambridge History of Africa. Cambridge University Press, 1975.} Fas, 1576'dan 1603'e kadar bir Osmanlı vasalı olarak kaldı.^{[6]Öztuna, Yılmaz. ‪Bașlangıcından zamanımıza kadar Türkiye tarihi, Volume 7 ‬.[7]Öztuna, Yılmaz. Sultan Genç Osman ve Sultan IV. Murad .[8]Les Sources inédites de l'histoire du Maroc de 1530 à 1845 . E. Leroux.[9]Rivet, Daniel (2012). Histoire du Maroc: de Moulay Idrîs à Mohammed VI. Fayard[10]A Struggle for the Sahara:Idrīs ibn ‘Alī’s Embassy toAḥmad al-Manṣūr in the Context ofBorno-Morocco-Ottoman Relations , 1577-1583 Rémi Dewière Université de Paris Panthéon Sorbonne} 1609'da Marakeş hükümdarı 1627'ye kadar Osmanlı vassalı oldu ve tüm Fas'ı yöneten oğlu 1638'de 1654'e kadar Osmanlı vassalı oldu.^{[6]Öztuna, Yılmaz. ‪Bașlangıcından zamanımıza kadar Türkiye tarihi, Volume 7 ‬.[7]Öztuna, Yılmaz. Sultan Genç Osman ve Sultan IV. Murad .}

Bu olaylar Osmanlı İmparatorluğu'nun Fas'ta güçlenmesine neden oldu ve İspanyol İmparatorluğu için büyük bir tehdit haline geldi.^{[11]History of the Ottoman Empire and modern Turkey by Ezel Kural Shaw p. 180}

Muharebe

Ramazan Paşa komutasındaki Türk ordusu 20 adet sahra topuyla muharebenin başında üstünlüğü ele geçirdi. Ardından Endülüslü silahşorlar Türk ordusu saflarına geçti.^{[12]"Ottoman Suzerainty over Morocco During Abdulmelik’s Reign (1576-1578): A Reassessment", Güneş Işıksel, New Trends in Ottoman Studies: Papers presented at the 20th CIÉPO Symposium Rethymno (2012), Rethymno (2014), s.570-571}

Osmanlı ateşli silahlarının üstünlüğü ve Endülüslü askerlerin saf değiştirmesinin ardından Fas ordusu dağılmaya başladı. Bunun üzerine Muhammed el-Mütevekkil ordusunun geri kalan kısmıyla Marakeş'e doğru çekilmeye başladı. Önünde herhangi bir direniş kalmayan Türk ordusu Fes'e girdi.

Muharebe sonrası

Abdülmelik, 9 Mart 1576’da el-Mu‘tasım-Billâh unvanıyla tahta çıktı ve 1577 Mayıs'ında Osmanlı Padişahı III. Murad'a elçilerle birlikte değerli hediyeler göndererek şükranlarını sundu. Daha sonra Osmanlı protokolü ve teşkilâtının etkisi altında giyim kuşamda, saray geleneklerinde ve diğer bazı hususlarda birtakım değişiklikler yaptı; hatta Osmanlı padişahları gibi cuma ve bayram günleri namaza alayla çıkmaya başladı.

Bu arada Tanca'ya sığınarak Portekiz İmparatorluğu'yla anlaşan devrik Sultan Muhammed el-Mütevekkil yeniden saltanat mücadelesine girişti ve Portekiz Kralı Don Sebastian komutasındaki büyük bir orduyla amcası Abdülmelik üzerine yürüdü. Abdülmelik de Araplar ve Türklerden oluşan bir orduyla Portekiz ordusunun karşısına çıktı ve 4 Ağustos 1578 tarihinde Vadisseyl Muharebesi'nde (tarihe "Üç Kral Harbi" [Ma‘reketü mülûki’s-selâse] adıyla geçti) galip geldiyse de Abdülmelik, II. Muhammed ve Don Sebastian muharebe meydanında kaldılar. Bunun üzerine tahta Ahmed el-Mansur geçti.^{[13]İslam Ansiklopedisi, "Abdülmelik b. Muhammed el-Mehddî" maddesi, Ziya Kazancı, Türk Diyanet Vakfı, İstanbul (1988), c.1, s.271.}