# Feraizcizade Mehmet Şakir
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Feraizcizade_Mehmet_%C5%9Eakir
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Feraizcizade Mehmet Şakir, https://tr.wikipedia.org/wiki/Feraizcizade_Mehmet_%C5%9Eakir (CC-BY-SA-4.0)
*Bursa Devlet Tiyatrosu fuayesindeki büstü (Basak, CC0-1.0)*
**Feraizcizade Mehmet Şakir** (24 Ocak 1853[^1], [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa) – 1911), Türk oyun yazarı.
[Molière](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moli%C3%A8re) etkisinde oyunlar yazmış bir [Tanzimat dönemi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat) yazarıdır. Osmanlı toplumunu ve insanını inceleyip eleştirmiştir. Dönemin en iyi komedi yazarı olarak nitelendirilir ve "*Tanzimat Moliere'i*" olarak anılır.
## Yaşamı
1853'te Bursa'da doğdu. Babası, Feraizcizade Hacı Hasip Efendi; annesi Fatma Hanım'dır. "Feraizci" (miras ve mehir hukukçusu) olan dedesi [Buhara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara)'dan [Kastamonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kastamonu)'ya gelmiş, daha sonra Bursa'ya yerleşmişti.[^2] Babasını küçük yaşta kaybetti, ailesinin [Alacamescit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alacamescit%2C_Osmangazi) mahallesindeki konağında annesi tarafından büyütüldü.[^3] Özel öğrenim görerek yetişti; kendi çabalarıyla Arapça, Farsça ve Fransızca öğrendi.[^4]
1868'de Bursa Mektubî Kaleminde memurluğa başladı ve genç yaşta çeşitli memurluklarda bulundu. Sekiz yıl [Kırklareli](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1rklareli)'ndeki memuriyeti dışında hep Bursa'daki evinde yaşadı.
1872'de Hüdavendigar Basımevi müdürlüğüne getirildi; iki yıl sonra matbaada başyazarlığa yükseldi.[^5] [Ahmet Vefik Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Vefik_Pa%C5%9Fa)'nın Bursa valilsi olduğu 1879-1882 yıllarında basımevinin müdürlüğünü yaptı.[^6]
Ahmet Vefik Paşa'ya şehirde tiyatro kurma çalışmalarında yardım etti. O devirde kurulan altı kişilik Tiyatro Muhipleri Encümeni'nde üye olarak yer aldı.[^7] Paşa'nın İstanbul'dan şehre getirttiği [''Fasulyeciyan'' Topluluğu'na](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fasulyac%C4%B1yan_Toplulu%C4%9Fu) diksiyon ve edebiyat dersleri verdi. Ahmet Vefik Paşa'nın izinden giderek oyunlar yazdı. Eserlerinde geleneksel Türk oyunlarının öğelerini ve yöntemlerini Batı'nın sahne teknikleriyle kaynaştırmaya çalıştı. Oyunlarında [Molière](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moli%C3%A8re)'in etkileri görülen Feraizcizade'yi [Metin And](https://turkipedia.org/tr/wiki/Metin_And), "*Tanzimat Moliere****i" olarak tanımlamıştır.***[^8]*** Oyunlarının o zamanlar sahnelenip sahnelenmediği konusunda henüz kesin bir bilgi yoktur.***[^9]
Asmalımescit mahallesindeki evinde 1883'te Bursa'nın ilk özel basımevini kurdu.[^10] Yazdığı altı oyunu 1885-1886 'da kendi basımevinde kitap olarak ayımladı. Basımevinde ayrıca 1887-1891 yıllarında [''Nilüfer'' dergisini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nil%C3%BCfer_%28dergi%29) yayımladı. Dergide Batı dillerinden çeşitli tercümeler ve tiyatro incelemeleri, astronomi ve sanayi üzerine makaleler, Arap ve Acem atasözlerinden çeviriler, İslâmiyet’le ilgili hikâye ve kıssalar yayımladı. Nilüfer dergisinin kapanmasının ardından *Gündoğdu* adındaki üç sayı yayımlanabilen dergiyi çıkardı.[^11] Bu dergide "dilde tasfiyeciIik” görüşüne uygun bir anlayışla kaleme aldığı incelemelere yer verdi[^12]
1892-1896 yılları arasında [Bursa İdadisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa_Anadolu_Erkek_Lisesi)'nde öğretmenlik yaptı. Bu dönemde dilin yabancı sözcüklerden arınmasını konusunda **Persenk** (1894) adlı elyazması yapıtı kaleme aldı ve [II. Abdülhamit](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)'e sundu.[^13] Türk dilinin Arapça ve Farsça’dan üstün olduğunu, hatta bütün dillerin Türkçe’den doğduğunu ileri sürdüğü bu eser, Cumhuriyetten sonra gelişen [Güneş-Dil Teorisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCne%C5%9F-Dil_Teorisi)'ne zemin hazırlayan çalışmalardandır.[^14]
1899 yılında memurluktan uzaklaştırıldı; 1902 yılında danıştay kararı ile yeniden memurluğa döndü.[^15] Ertesi yıl Kırklareli sancağına tahrirat müdürlüğüne atandı ve sekiz yıl burada görev yaptı. 1911'de [Niğde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ni%C4%9Fde)'ye tayin edilmesinin ardından devlet memurluğu görevinden istifa etti. Aynı yıl kalp krizi sonucu öldü. Cenazesi Deveciler Mezarlığı’nda toprağa verildi.[^16]
İsmi, 1970'lerde [Bursa Devlet Tiyatrosu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa_Devlet_Tiyatrosu) bünyesinde 'cFerâizcizâde Mehmet Şâkir Gençlik Kursu* adıyla sürdürülen gençlik tiyatro kurslarına ve 1985'te oda oyunlarının sahnelediği sahneye verilmiştir.*[^17]* İstanbul Tatbiki Güzel Sanatlar Akademisi’nde yaptırılan büstü tiyatronun fuayesindedir.*[^18]
## Eserleri
- Menazırü'l Letaif
- Teehhül yahut İlk Göz Ağrısı (5 perde, 1882)
- İnatçı yahut Çöpçatan(Bursa,1882)
- Evhami (3 fasıl 1881)
- İcâb-ı Gurur yahut İnkılâb-ı Muhabbet (3 perde, 2 tablo, 1881)
- Kırk Yalan Köse (1882)
- Yalan Tükendi (1882)
- Perseng (1894)
- Sarf-ı Lisan-ı Âdemî, Şükûfe-nisâr-ı Zebân-ı Umûmî ve Osmânî
[^1]: Özen, Uğur Ozan. Bursalı Bir Entelektüel: Feraizcizade Mehmet Şakir.
[^2]: Feraizcizade Mehmet Şakir Hayatı ve Eserleri. 4 Haziran 2013.
[^3]: Feraizcizade Mehmet Şakir Hayatı ve Eserleri. 4 Haziran 2013.
[^4]: Üstün, Koray. Feraizcizade Mehmed Şakir. 18 Mayıs 2018.
[^5]: Özen, Uğur Ozan. Bursalı Bir Entelektüel: Feraizcizade Mehmet Şakir.
[^6]: Özen, Uğur Ozan. Bursalı Bir Entelektüel: Feraizcizade Mehmet Şakir.
[^7]: Feraizcizade Mehmet Şakir Hayatı ve Eserleri. 4 Haziran 2013.
[^8]: Feraizcizade Mehmet Şakir Hayatı ve Eserleri. 4 Haziran 2013.
[^9]: Albayrak, Nurettin. Ferâzicizâde Mehmed Şâkir. 1995.
[^10]: Alev SINAR ÇILGIN, "Bursa'nın İlk Edebiyat ve Sanat Dergisi: Nilüfer", Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl: 7, Sayı: 10, 2006/1
[^11]: Üstün, Koray. Feraizcizade Mehmed Şakir. 18 Mayıs 2018.
[^12]: Albayrak, Nurettin. Ferâzicizâde Mehmed Şâkir. 1995.
[^13]: Albayrak, Nurettin. Ferâzicizâde Mehmed Şâkir. 1995.
[^14]: Albayrak, Nurettin. Ferâzicizâde Mehmed Şâkir. 1995.
[^15]: Özen, Uğur Ozan. Bursalı Bir Entelektüel: Feraizcizade Mehmet Şakir.
[^16]: Özen, Uğur Ozan. Bursalı Bir Entelektüel: Feraizcizade Mehmet Şakir.
[^17]: Özen, Uğur Ozan. Bursalı Bir Entelektüel: Feraizcizade Mehmet Şakir.
[^18]: Özen, Uğur Ozan. Bursalı Bir Entelektüel: Feraizcizade Mehmet Şakir.