# Ferah Ali Paşa

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ferah_Ali_Pa%C5%9Fa
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Ferah Ali Paşa, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ferah_Ali_Pa%C5%9Fa (CC-BY-SA-4.0)

**Ferah Ali Paşa** (فراه آلى پاشا; Фэрахь-Али Пащэ), [Gürcü](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler) asıllı [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) komutanı ve devlet adamıdır. Osmanlı Devleti tarafından [Çerkesya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkesya)'daki halkı Müslümanlığa davet etmek için gönderilmiştir.[^1]

Muhtemelen 1779 ya da 1780'de Karadeniz kıyısında bulunan Soğucak muhafızlığına (Gelencik yakınında) atandı, ardından Sucuk-Kale ([Çerkesçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkes_dilleri): *ЦӀэмэз/Tsemez* şimdiki Novorossiysk yerinde) ve [Anapa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anapa) kalelerini, [Fransız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zlar) mühendislerin de yardımlarıyla inşa ettirdi, ardından da Anapa Muhafızı oldu (1781). [Gürcü](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler) asıllı bir devşirme olup[^2] dindar biri olarak ünlenmiştir. Yaşamı, Haşim Efendi'nin notlarından[^3] ve Cevdet Paşa Tarihinden incelenebilmektedir.

Ferah Ali Paşa, [Batı Çerkesleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_%C3%87erkesleri)nden olan [Şapsığlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eaps%C4%B1%C4%9Flar) ve onların bir uzantısı olarak daha kuzeyde, Anapa yöresinde yaşayan [Natuhaylar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Natuhaylar) arasında Müslümanlığı güçlendirmeye ve onları [Ruslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar)a karşı birleştirmeye çalışmıştır. Yöre halkı ile yakınlaşmayı geliştirmek için kendisi bir Şapsığ kızı ile evlendiği gibi maiyetini de bu yolda teşvik etmiştir. Ayrıca, 1783'te [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m)'ın Ruslar tarafından [ilhak edilmesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27nun_K%C4%B1r%C4%B1m%27%C4%B1_ilhak%C4%B1) üzerine ülkesini terk eden Müslüman Nogay ve [Tatar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarlar) sığınmacıları Anapa'ya yerleştirdiği, Osmanlı hamamları ve camiler inşa ettirerek, Anapa'yı bir Müslüman kenti haline getirmeye çalıştığı da bilinmektedir.

Ferah Ali Paşa'nın 1784 ya da 1785'te öldüğü tahmin edilmektedir. Kendisini izleyen Osmanlı muhafızları, yerli halkla kaynaşmayı aynı başarıyla sürdüremediklerinden, zaman zaman gerginlikler yaşanmıştır.

Türk yazarı Kemal Bilbaşar'ın (1910-1983) "Kölelik Dönemeci" adlı romanı Ferah Ali Paşa'yı ve dönemindeki Çerkesya'yı, değişik bir biçemle ve yerli renkleri de katarak anlatmaktadır.

[^1]: Somel, Selçuk Akşin. Historical dictionary of the Ottoman Empire. Scarecrow Press, 2012. <https://archive.org/details/historicaldictio0000some_b1m8>
[^2]: General İsmail Berkok,Tarihte Kafkasya,İstanbul,1958,s.372
[^3]: Evliya Çelebi ve Haşim Efendi'nin "Çerkezistan Notları", İstanbul, 1969, 2.Kısım,s.99-184