Fao Çıkartması

Fav Çıkarması veya Fav Kuşatması 6 Kasım - 8 Kasım 1914 tarihleri arasında İngiliz kuvvetlerinin Türk kalesi Fav'a saldırmasıyla gerçekleşmiştir. Çıkarma, yoğun bombardımanın ardından Türk askerinin geri çekilmesiyle çok az direnişle sonuçlandı. İngilizler'in Basra Körfezi'nde bulunan Abadan petrol kaynaklarını korumak amacıyla gerçekleştirilen I. Dünya Savaşı'nın Irak Cephesi'deki ilk askerî harekâtı idi.

Arka plan

Osmanlı I. Dünya Savaşı'na girdiğinde, İngilizler Basra Körfezi'ndeki petrol tesislerinin güvenliğinden endişe duymuştu. İngilizler tesislerini korumak için Basra Körfezi kıyılarının Türk kontrolündeki kısmını ele geçirmeye karar verdi. Fav Kalesi, Basra Körfezi kıyısındaki ana Türk kalesiydi ve İngilizler için petrol tesislerine yönelik herhangi bir Türk saldırısı için mantıklı bir sıçrama noktası gibi görünüyordu.^{[1]Henry A. Crouse. The Sick Man’s Last Fight: The Role of the Ottoman Empire in the First World War. 2009.} İngilizler, Korgeneral komutasındaki 6. (Poona) Hint Tümeni'nden oluşan Hint Seferi Kuvveti ile birlikte Sir Percy Cox'u Siyasi Subay olarak görevlendirdi.

4 Ekim 1914 tarihinde, ilgili birliklere bir emir tebliğ olundu. Buna göre, 16. Hint Tugayı'nın (Tugay Komutanı: Tümgeneral ) 10 Ekim itibarıyla faaliyete geçmek üzere hazırlanması talimatı verildi. Tugay; 2. Tabur, Dorsetshire Alayı, 1. Tabur, 104. Wellesley Tüfekçileri, 1. Tabur, 117. Mahrattalar, 1. Tabur, 20. Cambridge Dükü'ne Bağlı Pencap Alayı (Brownlow's Punjabis)’ten müteşekkil idi. Bunlara ilaveten, 3. İstihkâm ve Lağımcı (Sappers) Alayı’nın 22. Kıtasına bağlı birlikler, 1. Hint Dağ Topçusu Tugayı (23. (Peşaver) Dağ Bataryası - Sınır Gücü ve 30. Dağ Bataryası ile birlikte), sıhhiye, iaşe ve nakliye birimleri de bu sevkiyata dahil edilmişti.

10 Ekim günü, General resmî talimatnamesini aldı. Bu talimatlar uyarınca, Basra Körfezi’nin kuzeyinde İngiliz çıkarlarının muhafazası, Al-Muhammerah (günümüzde Hürremşehr) şehrinin desteklenmesi ve Osmanlı Irak'ında yürütülecek harekâta dair esaslar bildirildi. Bunlar, ’nin harekât planlarının bir parçasıydı. Delamain’e, deniz kuvvetleri başkomutanıyla temas kurması emredildi. Tugayın, Abadan yahut Muhammerah limanlarında karaya çıkması öngörülmekteydi. Ancak Osmanlı birlikleriyle veya yerel halkla çatışmaya girilmemesi, kesin surette tembih edilmişti. Şayet Osmanlı Devleti fiilen savaşa katılırsa, hazır bekletilen 6. (Poona) Tümeni’nin geri kalanı da süratle çıkarma kuvvetine katılacaktı.

Çıkarma

İlk çıkarma birliği, İngiliz donanmasına ait HMS|Ocean|1898|6 gemisindeki Kraliyet Deniz Piyadeleri ile Hindistan Ordusu’na mensup komutasındaki 16. (Poona) Tugayı’ndan mürekkep birliklerden teşekkül etmekteydi.^{[2]Ian Rutledge. Enemy on the Euphrates: The Battle for Iraq, 1914 – 1921. Saqi, 2015, s. 40.} İngiliz deniz kuvvetlerine ait HMS Odin adlı küçük savaş gemisi, Fav kalesi civarındaki Osmanlı mevzilerini topa tutarak, düşman bataryalarını susturdu ve çıkarma kuvvetlerine yol açtı. Yaklaşık 600 asker, iki dağ topunu beraberlerinde getirerek sığ ve çamurlu sahilden karaya çıktı; ciddi bir mukavemetle karşılaşmadılar.^{[3]George Morton-Jack. The Indian Army on the Western Front South Asia Edition. Cambridge University Press, 2015, s. 145.} İngiliz ve Hint birliklerinden oluşan müttefik kuvvet, zayıf bir şekilde tahkim edilmiş Osmanlı mevzilerini kısa sürede ele geçirdi. Bu sırada, çoğu henüz mevzide ve ateş etmeye hazır vaziyette bulunan çok sayıda alan topu da dahil olmak üzere büyük miktarda silah ve teçhizat zaptedildi. Anlaşılan o ki, Osmanlı garnizonunun zayıf sayıdaki askerleri, kalenin komutanı — kaynaklarda "Fao Kalesi’nin Binbaşısı" olarak anılan komutan — bir top mermisiyle vurularak şehit düştüğünde mevzilerini terk etmişlerdir.^{[4]A. J. Barker. The First Iraq War—1914-1918: Britain's Mesopotamian Campaign. Enigma Books, 2013, s. 25.[5]Edward J. Erickson. Ottoman Army Effectiveness in World War I: A Comparative Study. Routledge, 2007, s. 62.}

Sonuç

Fav'ın ele geçirilmesi Türkler için stratejik bir gaftı ve ertesi yıl Türk kuvvetleri, İngilizler karşısında aldığı bir dizi yenilginin de gösterdiği gibi bir daha asla tam anlamıyla toparlanamayacaklardı. Osmanlı artık Basra Körfezi'nin kilit noktasının kontrolünü kaybetmişti ve İngilizler Abadan petrol tesislerini büyük ölçüde güvenceye almışlardı. Ancak İngilizler, Bağdat'ı ele geçirmeyi başarana kadar tesislerinin tam anlamıyla güvende olmayacağını düşünüyordu. Bu durum Bağdat'a karşı, şehrin 1917'de İngilizler tarafından ele geçirilmesiyle sonuçlanacak birkaç harekâta yol açtı.

Popüler kültürdeki yeri

• Fav Çıkarması ve ardından kale için yapılan savaş, Battlefield 1 video oyununun tek oyunculu ve çok oyunculu bölümlerinde yer almaktadır.