Fahrettin Kırzıoğlu

Fahrettin Kırzıoğlu, tam adı Mehmet Fahrettin Kırzıoğlu (10 Mart 1917, Mamaş, Kars - 10 Şubat 2005, Ankara), Türk tarihçi ve yazar. En çok Kafkasya, Kars ve Doğu Anadolu üzerine çalışmalar yapan Kırzıoğlu,^{[1]Fahrettin Kırzıoğlu ( 10.3.1917)- (10.2.2005). biyografi.net.} Kürtler, Lazlar, Hemşinliler ve Gürcülerin Türk kökenli olduğunu iddia etmiştir.

Hayatı

Kırzıoğlu Mehmet Derviş Efendi ve Hâfıza Hesna Hoca Hanım'ın ilk çocuğu olarak 1917'de Kars'ta doğdu. Kumuk kökenlidir, Kumuk Cüngütey köyden göçen ailede doğdu.^{[2]https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/32933} Liseye kadarki eğitimini Kars'ta tamamlayan Kırzıoğlu, 1934'te Erzurum Lisesi'nden mezun oldu ve İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'ni kazandı. Kırzıoğlu ailevi sebeplerden dolayı bölüme devam edemedi ve 1936-1937 yılları arasında Posof'ta halk edebiyatı derlemeleri yaptı. Sonraki yıllarda Kars Lisesi'nde tarih öğretmenliği yapan Kırzıoğlu, 1946 yılında İstanbul Üniversitesi Tarih bölümünde mezun oldu. Sonraki dokuz sene çeşitli şehirlerde tarih öğretmenliği yaptı. Sırasıyla Millî Eğitim Bakanlığı Arşiv Dairesinde müdür yardımcılığı, Türk Ansiklopedisinde uzmanlık ve Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmeni İşbaşında Yetiştirme Bürosunda şube müdürlüğü yaptı. 1967 yılında, "Osmanlıların Kafkas Ellerini Fethi" adlı doktora tezini vererek Erzurum Atatürk Üniversitesi Tarih Bölümünde öğretim görevlisi, 1982 yılında ise Anı Şehri Tarihi adlı çalışmasıyla profesör oldu.^{[3]M. Fahrettin Kırzıoğlu. biyografya.com.}

Tarihçiliği

Kırzıoğlu çalışmalarını genel olarak Türkiye coğrafyasında var olan veya bu coğrafyayla ilişkilendirdiği halkların Türk olduğunu ispatlamaya hasretmiştir. Bunun için kendine özgü bir metodoloji geliştirmiştir. M. Fahrettin Çelik adıyla 1939 yılında yayımladığı bir kitapta Malakanların Ural kolu (Ugor) Türklerinden olduğunu, bu halkın Ruslaştırılması için çalışıldığını yazmıştır^{[4]M. Fahrettin Çelik, Malakanlar, Kars, 1939.} Bu metodolojiyi Alman araştırmacılar Wolfgang Feurstein ve Tucha Berdsena, şu şekilde tanımlamıştır:

Ksöz|Kırzıoğlu ilk etapta tarihi halkların isimlerini sıralayarak okura saldırıyor. Daha sonra eski bir Türk kavmiyle bir tür fonetik benzerlik ya da yakınlık kuruyor. Bu sözde tarih bulgusunu bir tutam 'İslam'la tatlandırıyor ve kendisini yetkin bir Türklük araştırmacısı olarak sunuyor. Muhtemelen daha önce Türkiye'de tek bir kişi tarihi bu kadar büyük ölçüde tahrif etmemiştir.^{[5]Benninghaus, Rüdiger. The Hemshin. Routledge, 2007, s. 359.}

Kırzıoğlu başka dildeki yer adlarını Türkçe yer adları olarak göstermek için de benzer bir metodolojiye başvurmuştur. Ele aldığı yer adlarına eski isim uydurup o yer adının zaman içinde değişim geçirdiğini savlamıştır. Çalışmalarında üzerinde çok durduğu ve Gürcüce Ahaltsihe'den gelen "Ahıska" adı bu örneklerden biridir. Kırzıoğlu Ahıska adının, gerçekte var olmayan 482 yılından kalma bir kaynakta "Ak-Eska" olarak geçtiğini belirtir ve ayrıca ''Dede Korkut Kitabının'' 16. yüzyılda derlenen^{[6]Kitab-i Dedem-Korkut. slub-dresden.de.} Dresden nüshasında geçen "Ak Sıka Kalesi" ifadesini Beyaz Kale Kalesi olarak yorumlayan yazar, bu savı üzerinden kelimeyi Türkçeyle ilişkilendirerek Ahıska'nın çok eski bir Türklük bölgesi olduğunu iddia eder. Fakat Ahıska ismi, Gürcüce yeni kale anlamına gelen Ahal-Tsikhe (ახალ-ციხე) birleşik kelimesinden gelir.^{[7]ახალციხე. (2021, October 17). Wiktionary. Retrieved 21:11, December 2, 2023 from https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%AE%E1%83%94&oldid=64261425.[8]Dr. M. Fahrettin Kırzıoğlu, "Ahıska Bölgesi ve Türklük".[9]Dede Korkut Kitabı (Yapıma hazırlayan) Prof. Dr. Muharrem Ergin -.}

Kırzıoğlu'nun Kars isminin Karsak isimli Türk boyundan geldiği ile ilgili iddiası, akademisyenlerce görmezden gelinmiş ve "savunulamayacak" bir görüş olarak değerlendirilmiştir.^{[10]Bartold, Vasily-[C. J. Heywood]. "Kars." Encyclopedia of Islam, 2nd ed. Leiden: E. J. Brill, 1997, vol. 4, p. 669.}

Benzer bir örnek olarak Çoruh havzasında bulunan Klarceti yer adının Halaç adlı Türk boyundan geldiğini ve aslının Halaç yurdu anlamına gelen K(a)larcet olduğunu iddia eder.^{[11]Kırzıoğlu, M. F. (1992). Yukarı-Kür ve Çoruk boyları'nda Kıpçaklar: ilk-Kıpçaklar (MÖ VIII-MS VI. yy.) ve son-Kıpçaklar (1118, 1195) ile Ortodoks-Kıpçak atabekler hükûmeti (1267-1578) Ahıska/Çıldır eyâleti tarihi'nden. s.202} Bu iddiayı desteklemek amacıyla Gürcücede a ünlüsünün bulunmadığı dezenformasyonuna başvurur. Fakat Gürcücede a ünlüsü bulunduğu gibi Halaçlar ise İran ve Afganistan'da yaşayan bir Türki halktır.^{[12]Khalaj. joshuaproject.net.}

Kırzıoğlu'na getirilen erken tarihli eleştirilerden biri onunla aynı dergide yazılar yayımlayan Aküzüm'e aittir. "Kırzıoğlu M. Fahrettin'e Cevap: Şeyh Şamil Adlı Oyun ya da Bir Yazarın Fobisi" adlı yazısında Kırzıoğlu'nun Türk folklorunun özellikle Kafkasya'yla ilgili konularında saplantıları olduğunu savunmuştur.^{[13]Aküzüm, N. Kırzıoğlu M. Fahrettin’e Cevap: Şeyh Şamil Adlı Oyun – ya da bir yazarın fobisi’. 1970.}

Devlet destekli bir tarihi anlatı inşa ettiği iddia edilen Kırzıoğlu,^{[14]Serdar, A., (2019). Strategies of making and unmaking ethnic boundaries: Evidence on the Laz of Turkey. ETHNICITIES, vol.19, 335-369.} yaşadığı dönemde DTCF öğretim üyeleri tarafından şehir ortamındaki taşralı olarak görülüyor ve eserleri küçümseniyordu.^{[15]Fahrettin Kırzıoğlu Armağanı. academia.edu, 2021, s. 443.}

1973 tarihli PIAC konferansındaki konuşmasında Kürtlerin bir Türk boyu olduğunu iddia eden Kırzıoğlu'na dönemin akademik çevresinden Prof. Dr. Şerif Baştav, Prof. Dr. Zeynep Korkmaz, Prof. Dr. Talat Tekin ve Prof. Dr. Osman Fikri Sertkaya ciddi eleştiriler getirmiş; iddialarının asılsız olduğunu savunmuşlardır.^{[16]Sertkaya, O. (2012). Haberler - 1973 YILININ İLMİ KONGRELERİ. Journal of Turkish Language and Literature, 21, 198-209. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/157896[17]Sertkaya, O. F. (2017). Yenisey Yazıtlarından E-10’da KẄRTL, E-52’de İse KẄRTLA Şeklinde Geçen Kelimeyi ‘Kür(ü)t(ü)l’ mü Yoksa ‘Körtle’ mi Okumalıyız?. Journal of Old Turkic Studies, 1(1), 113-127. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/275647} Kırzıoğlu ve çevresinin Kürtlerin Türklüğü hakkındaki iddialarını tenkit eden Sertkaya, bu konuda yazmaması konusunda istihbarat tarafından uyarıldığını iddia etmiş ve yazmayı ileriki bir tarihe ertelediğini kaydetmiştir.^{[18]Sertkaya, Osman Fikri. Yenisey Yazıtlarından E-10’da K2ẄR2T2L2, E-52’de İse K2ẄR2T2L2A Şeklinde Geçen Kelimeyi ‘Kür(ü)t(ü)l’ mü Yoksa ‘Körtle’ mi Okumalıyız?. Dergipark, 2017.}

Tarihçi Candan Badem'e göre Kırzıoğlu'nun tarihçiliği, yöntem ve zihniyet bakımından sorunludur; eserleri yalan, uydurma ve çarpıtma içerir. Bu içeriklere dair bir örnek olarak yazarın Ruslara ait olduğunu iddia ettiği fakat gerçekte var olmayan; kaynağı veya dayanağı bulunmayan "1855 tarihli arazi nizamnamesi”nden bahseder.^{[19]Badem, Candan. Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin. Aras Yayıncılık, 2018, s. 15.}

Kitapları

• Kürtlerin Kökü, 1963

• Her Bakımdan Türk olan Kürtler: I. Bölüm, Tarih Bakımından Kürtler'in Türklüğü, 1964

• Kürtler'in Türklüğü: Tarih Dil Antropoloji Etnografya, Etnoloji, Milli destanlar, Gelenekler ve Folklor Bakımlarından İncelemeler, 1968

• Osmanlılar'ın Kafkas - Ellerini Fethi (1451-1590), 1976

• Gürcistan’da Eski Türk İnanç ve Geleneklerinin İzleri, 1976

• Anı şehri tarihi (1018-1236) Kars-Arpaçayı Boyları Eski Merkezi, 1982

• Dağıstan, Aras, Dicle, Altay ve Türkistan Türk boylarından Kürtler, 1984

• Yukarı-Kür ve Çoruk boyları'nda Kıpçaklar: İlk-Kıpçaklar (M.Ö. VIII-M.S. VI. yy.) ve son-Kıpçaklar (1118, 1195) ile Ortodoks-Kıpçak Atabekler Hükûmeti (1267-1578), Ahıska/Çıldır Eyâleti Tarihi'nden, 1992

• Karadeniz Bölgesindeki Türk Boylarından Lazlar ve Hemşinlilerin Tarihçesi, 1994

• Gence-Karabağ/Aran ve Şirvan'dan oluşan Kuzey-Azerbaycan'da İslam fethi öncesi Türklüğü Tanıtan Albanlar Tarihi Üzerine, 1994

Ayrıca bakınız

• Tarihsel inkarcılık

Dış bağlantılar

• İslam Ansiklopedi'nde Mehmet Fahrettin Kırzıoğlu

• Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi, "Kırzıoğlu, Fahrettin" Katalog Tarama

• WorldCat, "Kırzıoğlu, M. Fahrettin"

• Atatürk Kültür Merkezi Kütüphanesi, "Kırzıoğlu, Fahrettin"