# Ethem Nejat

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ethem_Nejat
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Ethem Nejat, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ethem_Nejat (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0f/Ethem_Nejat-1.1.jpg)
* (public-domain)*

- **Unvan:** ön =
- **Doğum tarihi:** 1883
- **Doğum yeri:** Üsküdar, İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
- **Vatandaşlığı:** Osmanlı İmparatorluğu
- **Milliyeti:** Türk
- **Partisi:** Türkiye Komünist Partisi (1920-1921)
- **Diğerparti:** Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası (1919-1921)
- **Organizasyon:** Türk Ocağı (1912-1918), İstanbul Komünist Grubu (1919-1921)
- **Makam:** Türkiye Komünist Partisi; Merkez Komitesi Genel Sekreteri
- **Dönembaşı:** 15 Eylül 1920
- **Dönemsonu:** 29 Ocak 1921
- **Öncegelen:** Yok (Makam oluşturuldu)
- **Sonragelen:** Salih Hacıoğlu
- **Ölüm yeri:** Karadeniz açıkları, Sürmene, Trabzon
- **Ölüm nedeni:** Suikast
- **Meslek:** Öğretmen; Siyasetçi

**Ethem Nejat** veya Osmanlıca yazıma göre **Edhem Nejad** (أدهم نژاد; 1883 - 28 Ocak 1921, [Karadeniz açıkları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)), Türk eğitimci ve [komünist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kom%C3%BCnizm) siyasetçidir. Yaşadığı dönemde eğitimin çağdaşlaştırılması çalışmalarına büyük katkıda bulunmuştur. [Türkiye Komünist Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_Kom%C3%BCnist_Partisi_%281920%29)'nin kurucularından ve ilk genel sekreteridir. TKP'nin ilk Merkez Komitesi Başkanı [Mustafa Suphi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Suphi) ve 13 diğer TKP üyesi ile birlikte Karadeniz açıklarında öldürülmüştür.

## Hayatı

### Ailesi ve eğitimi

1883 doğumludur. Annesinin adı Cavide, babasının adı Hasan'dır.[^1] Anne tarafından [Ubıh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ub%C4%B1hlar) asıllı dedesi [Ahmed Câvid Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_C%C3%A2vid_Pa%C5%9Fa), [Çerkes İttihad ve Teavün Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkes_%C4%B0ttihad_ve_Teav%C3%BCn_Cemiyeti)nin kurucularındandır.[^2]

Lise eğitimini Üsküdar İdadisi'nde aldıktan sonra yüksek öğrenimini Ticaret Mekteb-i Âlisi'nde gördü.[^3] [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet) öncesi bir süre ABD ve Fransa'da bulundu.[^4]

### Eğitimciliği

![Ethem Nejat Bursa Öğretmen Okulu'nda (Darül Muallimin) kurduğu futbol takımının oyuncusu olan öğrencileriyle birlikte, 1910](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8a/Ethem_Nejat_and_school_football_team_players.jpg)
*Ethem Nejat Bursa Öğretmen Okulu'nda (Darül Muallimin) kurduğu futbol takımının oyuncusu olan öğrencileriyle birlikte, 1910 (public-domain)*

Ethem Nejat, 10 Temmuz 1908 tarihinde [II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet) ilan edildiğinde Fransa'daydı. Meşrutiyet ilanı sonrası İstanbul'a döndü ve öğretmenliğe başladı.[^5] Bu dönemde Osmanlı Ziraat ve Ticaret Gazetesi'nde yazılar da yazıyordu.[^6]

Eğitimci olarak ilk idari görevi Alasonya İdadisi müdürlüğüydü (1909). Bir yıl sonra ise Manastır Darülmualliminliği'ne (öğretmen okulu) müdür olarak atandı.[^7] [Balkan savaşları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Balkan_Sava%C5%9Flar%C4%B1) yenilgisinin ardından görev yaptığı okullar Osmanlı idaresinden çıktığı için İstanbul'a döndü. 1913 yılında Bursa'da, hemen ardından ise İzmir'de Darülmualliminlik müdürlüğüne atandı. [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın patlak verdiği günlerde Eskişehir'de Maarif Müdürü olarak görev yapmaktaydı.[^8] Bir süre gönüllü olarak askerlik de yaptı. Savaş sırasında Adana ve İzmir'de de Maarif Müdürlüğü görevlerini yürüten Ethem Nejat, 1918'de savaş bittiğinde İstanbul'da Maarif Nezareti'nde görevliydi.[^9]

### Siyasi Hayatı

#### Birinci Dünya Savaşı öncesi Türkçü dönemi

![Ethem Nejat](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2b/Ethem_Nejat-2.jpg)
*Ethem Nejat (public-domain)*

Ethem Nejat, II. Meşrutiyet sonrası dönemde Türkçü çevrelerle irtibat halindeydi.[^10] 12 Mart 1912 tarihinde [Ahmet Ferit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_Ferit_Tek)'in başkanlığı ve [Yusuf Akçura](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_Ak%C3%A7ura)'nın ikinci başkanlığında kurulan [Türk Ocağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Ocaklar%C4%B1)'nın ilk üyelerindendi. Diğer önemli üyeler ise şunlardı: [Ziya Gökalp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ziya_G%C3%B6kalp), [Tevfik Fikret](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tevfik_Fikret), [Celal Sahir Erozan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cel%C3%A2l_Sahir_Erozan), [Hamdullah Suphi Tanrıöver](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamdullah_Suphi_Tanr%C4%B1%C3%B6ver), [Yusuf Ziya Ortaç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yusuf_Ziya_Orta%C3%A7), [Mehmet Emin Yurdakul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mehmet_Emin_Yurdakul), [Ahmed Ağaoğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_A%C4%9Fao%C4%9Flu_%28siyaset%C3%A7i%29), [Mehmet Fuad Köprülü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fuat_K%C3%B6pr%C3%BCl%C3%BC), [Halide Edib Adıvar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halide_Edib_Ad%C4%B1var) ve [Mustafa Suphi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Suphi)[^11]

Türk Ocağı'nın yayın organı [Türk Yurdu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Yurdu) dergisinde *"Manastır'da Hayat-ı Aile"* başlıklı bir makalesi yayınlandı (21 Mart 1912).[^12] Türk Ocağı'nın yan kuruluşu [Türk Gücü](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_G%C3%BCc%C3%BC) derneğinin 1913 yılındaki kuruluş çalışmalarına katıldı.[^13]

#### İstanbul

Eylül 1918'de Maarif Nezareti tarafından [Berlin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Berlin)'e gönderilen Ethem Nejat, burada [Spartakist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Spartakusbund) hareketlere katılarak [sosyalist](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sosyalizm) düşünceyle tanıştı. Berlin'deki Türk Spartakistleri denen çevre tarafından kurulan Türkiye İşçi Köylü Partisi ve onun siyasi hattında çıkan [Kurtuluş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kurtulu%C5%9F_%281919%29) dergisini çıkaran ekipte yer aldı. Mayıs 1919'da İstanbul'a döndüğünde Kurtuluş dergisini yayınlamaya devam etti ve 22 Eylül 1919'da kurulan [Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_%C4%B0%C5%9F%C3%A7i_ve_%C3%87ift%C3%A7i_Sosyalist_F%C4%B1rkas%C4%B1) (TİÇSF)'na katıldı. [VI. Meclis-i Mebusan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_Meb%C3%BBsan_6._d%C3%B6nem_mebuslar%C4%B1_listesi) için yapılan 18 Aralık 1919 seçimlerinde TİÇSF'nin de desteklediği Eskişehir adayı oldu, ancak seçilemedi.[^14]

Kurtuluş dergisi, İstanbul [İşgal](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul%27un_%C4%B0%C5%9Fgali) Kuvvetleri Komutanlığı tarafından kapatıldı. TİÇSF'nin faaliyetlerine de engellemeler getirildi.[^15] Bir süre gizli faaliyette bulunan Ethem Nejat, [Komintern](https://turkipedia.org/tr/wiki/Komintern)'in II. Kongresine katılmak için Bolşevik Rusya'ya geçti.

#### Bakü

![Türkiye Komünist Partisi kurucuları: Mustafa Suphi (sağ) ve genel sekreter Ethem Nejat (orta) ve İsmail Hakkı (sol)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Communist_Party_of_Turkey_founder_Mustafa_Suphi_%28right%29_and_general_secretary_Ethem_Nejat_%28middle%29.jpg/1280px-Communist_Party_of_Turkey_founder_Mustafa_Suphi_%28right%29_and_general_secretary_Ethem_Nejat_%28middle%29.jpg)
*Türkiye Komünist Partisi kurucuları: Mustafa Suphi (sağ) ve genel sekreter Ethem Nejat (orta) ve İsmail Hakkı (sol) (public-domain)*

[Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC)'de Mustafa Suphi'nin kurduğu [Türkiye İştirakiyun Teşkilatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_%C4%B0%C5%9Ftirakiyun_Te%C5%9Fkilat%C4%B1)'na üye oldu. [Doğu Halkları Kurultayı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Do%C4%9Fu_Halklar%C4%B1_Kurultay%C4%B1)'na ve ardından Mustafa Suphi başkanlığında toplanan [Türkiye Komünist Partisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_Kom%C3%BCnist_Partisi_%281920%29) kuruluş kongresine (10-16 Eylül 1920) katıldı. Kongrede Mustafa Suphi TKP Merkez Komitesi Başkanı, Ethem Nejat ise genel sekreter seçildi.

[Mustafa Suphi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Suphi) ve diğer TKP yönetici ve kadroları ile [Mustafa Kemal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Kemal_Atat%C3%BCrk) önderliğindeki [Türk Kurtuluş Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kurtulu%C5%9F_Sava%C5%9F%C4%B1)'na destek olmak için [Bakü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bak%C3%BC)'den Anadolu'ya geçmeye karar verdiler.[^16]

#### Anadolu'ya geçiş

Anadolu'ya geçmeye karar veren TKP heyeti, yolculuklarında çeşitli engellemeler ve provokasyonlarla karşılaştı. Trabzon'da elleri bağlı olarak bindirildikleri teknede 28-29 Ocak 1921 tarihinde öldürüldüler.

## Eserleri

### Orijinal basımlar

#### Süreli Yayınlar

Ethem Nejat, 1911-1914 yılları arasında [Yeni Fikir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni_Fikir) adlı eğitim dergisini çıkardı. Aynı dönem, [Terbiye ve Muallim](https://turkipedia.org/tr/wiki/Terbiye_ve_Muallim) gibi başka eğitim dergilerinde ve [Toprak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toprak_%28dergi%29) isimli bir ziraat dergisinde de yazılar yazdı. Dönemin önde gelen pek çok gazete ve dergisinde makaleleri yayınlandı: [Tanin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanin), [Tasvir-i Efkar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tasv%C3%AEr-i_Efk%C3%A2r), [Sırat-ı Müstakim/Sebîlürreşâd](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seb%C3%AEl%C3%BCrre%C5%9F%C3%A2d), [Siper-i Saika](https://turkipedia.org/tr/wiki/Siper-i_Saika), [Ulum-u İctimaiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulum-u_%C4%B0ctimaiye), [Sa’y-u Amel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sa%E2%80%99y-u_Amel), [Çocuk Dünyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ocuk_D%C3%BCnyas%C4%B1), [Talebe Defteri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Talebe_Defteri), [Türk Kadını](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Kad%C4%B1n%C4%B1), [İfham](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0fham), [Yeni Dünya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni_D%C3%BCnya_%28mecmua%29).

#### Kitapları

1. Türklük Nedir ve Terbiye Yolları (1913)
2. Çiftlik Müdürü (1913)
3. Yiğit Türkler (1913)
4. Terbiye-i İptidaiye Islahatı (1915)
5. Çocuklarımızı Nasıl Büyütmeliyiz (1916)

### Sonraki baskılar ve derlemeler

#### Kitap olarak

- "Türklük Nedir ve Terbiye Yolları". Nejat, Ethem. Kızılelma Yayıncılık. 1. Baskı, 2001.
- "Ütopik Hikâyeler". Nejad, Edhem.; Güngör, Bilgin (ed.).; Büyüker Güngör, Nilgün (ed.). Paradigma Akademi Yayınları. 1. Baskı, 2019. ("Çiftlik Müdürü" ve "Yiğit Türkler" eserlerinin derlemesi)

#### Süreli yayınlarda

- "İlk eğitim reformu". Nejat, Ethem. Yeni Ülke. Temmuz-Ağustos-Eylül 1978. Yıl: 1. Sayı: 4. Sayfalar: 274-303. ("Terbiye-i İptidaiye Islahatı" başlıklı eserinin, Tahsin Yılmaz tarafından dilce sadeleştirilerek yayını)
- "Japonya'da okullar". Ethem, Nejat. Sanat ve Toplum. Eylül-Ekim 1978. Yıl: 1. Sayı: 2.

## Ethem Nejat Hakkında

### Kitaplar

- "Bir Meşrutiyet Aydını Ethem Nejat". Erkek, Mehmet Salih. Kitap Yayınevi. 1. Baskı, 2012. İstanbul.
- "Turancı Sosyalist Ethem Nejat". Yılmaz, Yunus. [İleri Yayınları](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0leri_Yay%C4%B1nlar%C4%B1). 1. Baskı, 2014. İstanbul.

### Makaleler

- *"Ethem Nejat Bey Eskişehir'de Ne Yaptı"*. [Tunçay, Mete](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mete_Tun%C3%A7ay). [Tarih ve Toplum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarih_ve_Toplum). Ocak 1989. Sayı: 61. Sayfalar: 40-41.
- *"Edhem Nejad'ın Seçim Beyannamesi"*. Tunçay, Mete. [Toplumsal Tarih](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toplumsal_Tarih). Mayıs 2011. Sayı: 209. Sayfalar: 64-66.
- [''"Ethem Nejat ve Eğitim Tarihimizdeki Yeri"''](http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.359). Altın, Hamza. [Turkish Studies](https://turkipedia.org/tr/wiki/Turkish_Studies). Summer 2008. Vol.: 3. No.: 4. Sayfalar: 73-96.
- [''"Osmanlı Devletinde İlk Türkçü Eğitim Dergisi: Yeni Fikir"''](http://dx.doi.org/10.9737/hist_473). Erkek, Mehmet Salih. [History Studies](https://turkipedia.org/tr/wiki/History_Studies). 2012. Vol.: 4. No.: 1. Sayfalar: 197-213.
- *"Turancı Sosyalist Ethem Nejat"*. Ataberk, Kaya. [Türksolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkSolu). 19 Kasım 2012. Sayı: 384.

## Ayrıca bakınız

- [Mustafa Suphi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Suphi)
- [Türkiye Komünist Partisi (1920)](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye_Kom%C3%BCnist_Partisi_%281920%29)

## Dış bağlantılar

- [İslamcı Dergiler Projesi arşivindeki dergilerde Edhem Nejad imzalı yazılar.](https://katalog.idp.org.tr/arama?order_by=date&direction=asc&authors%5B0%5D=10809)

[^1]: Harris, George S.. Türkiye'de Komünizmin Kaynakları. Boğaziçi Yayınları, 1977, s. 54.
[^2]: Berzeg, Sefer E.. Çerkesler - Vubıhlar, Soçi’nin İnsanları. Kuban Matbaacılık Yayıncılık, 2013.
[^3]: Altın, Hamza. Ethem Nejat ve Eğitim Tarihimizdeki Yeri. <http://turkishstudies.net/sayilar/sayi10/alt%C4%B1nhamza.pdf>
[^4]: Öğretmen Ansiklopedisi ve Pedagoji Sözlüğü. Bir Yayınevi, 1953, s. 136.
[^5]: Türklük Nedir ve Terbiye Yolları. KızılElma Yayıncılık, s. 38.
[^6]: Tunçay, Mete. Türkiye'de Sol Akımlar - 1. BDS Yayınları, 2000, s. 142.
[^7]: Gezinti. Sanat ve Toplum, Temmuz-Ağustos 1978, s. 124.
[^8]: Tunçay, Mete. Ethem Nejat Bey Eskişehir'de Ne Yaptı?. Tarih ve Toplum, Ocak 1989, s. 40-41.
[^9]: Tunçay, Mete. Edhem Nejad'ın Seçim Beyannamesi. Toplumsal Tarih, Mayıs 2011, s. 64-66.
[^10]: Tonguç, İsmail Hakkı. Eğitim Yolu ile Canlandırılacak Köy. KEÇEV, 1998, s. 262.
[^11]: Feyizoğlu, Turhan. Mustafa Suphi. Ozan Yayıncılık, 2007, s. 21.
[^12]: Manastır'da Hayat-ı Aile. Türk Yurdu, 21 Mart 1912.
[^13]: Toprak, Zafer. II. Meşrutiyet Döneminde Paramiliter Gençlik Örgütleri. İletişim Yayınları, 1985, s. 536.
[^14]: Erkek, Mehmet Salih. Bir meşrutiyet aydını : Ethem Nejat : 1887-1921. Kitap Yayınevi, 2012.
[^15]: Yılmaz, Yunus. Kurtuluş Savaşı'nda İstanbullu ve Ankaralı Komünistler. İleri Yayınları, 2014, s. 23.
[^16]: Yılmaz, Yunus. Turancı Sosyalist Ethem Nejat. İleri Yayınları, 2014, s. 292-324.