# Eski Tatarca

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_Tatarca
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Eski Tatarca, https://tr.wikipedia.org/wiki/Eski_Tatarca (CC-BY-SA-4.0)

- **Dilin adı:** Eski tatarca
- **Bölge:** Volgabölgesi
- **Etnisite:** Volga Tatarları, Başkurtlar
- **Alfabe:** Arap alfabesi
- **Aile rengi:** Altaik
- **Aile:** Türkçe; Yaygın Türk dilleri; Kıpçak; Kipçak–Bulgar
- **Ancestor:** Kıpçak dili
- **Not:** IPA

**Eski Tatarca** ([Eski İmlâ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_%C4%B0ml%C3%A2): , Иске Татар теле, Иҫке Башҡорт теле, veya **İdil-Ural Türk edebi dili**[^1]), [Orta Çağ'dan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_%C3%87a%C4%9F) 19. yüzyıla kadar [İdil-Ural](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil-Ural) bölgesinde kullanılan edebi bir dildi.[^2]

İdil-Ural Türk dili, [Kıpçak](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7ak_grubu) (veya Kuzeybatı) [Türk dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri) grubunun bir üyesidir. Ancak kısmen eski [Bulgar diline](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil_Bulgarcas%C4%B1) dayanmaktadır (Eski Tatar'da [Kul Ali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kul_Ali) tarafından yazıldığı düşünülen ilk şiir, [İdil Bulgaristanı'nın](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil_Bulgar_Devleti) dönemine kadar uzanır). Birçok [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) ve [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a) söz içeriyordu.

Yazılı biçiminde dil, Kıpçak grubunun farklı Türk dillerini konuşan farklı etnik gruplar arasında aynı şekilde idi. Ancak telaffuz bir halktan diğerine farklılık gösteriyordu ve konuşma diline yakındı. Bu durum yazı biçimini farklı diller için evrensel hale getirdi.[^3] Bu evrensel kullanımın temel nedeni, Kıpçak grubu dilleri arasındaki temel fark alanının, Arap yazısı tarafından kullanılmayan ünlülerin telaffuzunu içermesidir.[^4]

Bu dil [Eski İmlâ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_%C4%B0ml%C3%A2) olarak bilinen alfabeyi kullandı. İdil-Ural edebi dili, [İdil-Ural](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0dil-Ural) şiir ve edebiyatının bir dilidir. [Osmanlı Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca), [Azeri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerice), [Kıpçak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_K%C4%B1p%C3%A7ak%C3%A7a),[^5] [Uygur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karahanl%C4%B1_T%C3%BCrk%C3%A7esi)[^6] ve [Çağatayca](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fatayca) ile birlikte Orta Çağ'da kullanılan tek Türk edebi dilleriydi. İlk Tatar gazetesinin, o zamana kadar yalnızca sözlü olarak kullanılan modern [Tatar dilinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarca) yayınlanmaya başladığı 1905 yılına kadar yayıncılıkta aktif olarak kullanıldı.

## Ayrıca bakınız

- [Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fatayca)
- [Başkurt dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C5%9Fkurt%C3%A7a)
- [Tatar dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarca)

[^1]: УРАЛ-ВОЛГА БУЙЫ ТӨРКИ ТЕЛЕ. <https://bashenc.online/ba/articles/93659/>
[^2]: Tatar Edebi Dili Tarihi (13. yüzyıl – 20. yüzyıl başı). Институт языка, литературы и искусства им. Г. Ибрагимова АН РТ, 2015. <https://www.elibrary.ru/item.asp?id=44319382>
[^3]: Wayback Machine. <https://www.minbar.su/jour/article/viewFile/188/189>
[^4]: Tatar Edebi Dili Tarihi (13. yüzyıl – 20. yüzyıl başı). Институт языка, литературы и искусства им. Г. Ибрагимова АН РТ, 2015. <https://www.elibrary.ru/item.asp?id=44319382>
[^5]: Memorials – written monuments of Turkic languages. <http://www.unesco.kz/qypchaq/Memorials-En.htm>
[^6]: Outstanding examples of the Uighur Middle Age literature are Yusuf Balasaghuni Qutatqu Bilik (Wisdom Of Royal Glory) (1069–70) and Mahmut Kashgari Divan-i Lugat-it Türk (Dictionary of Turkic Dialects) (1072)