# Ermeni Kıpçakçası > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_K%C4%B1p%C3%A7ak%C3%A7as%C4%B1 > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Ermeni Kıpçakçası, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ermeni_K%C4%B1p%C3%A7ak%C3%A7as%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0) - **Adı:** Ermeni Kıpçakçası - **Kendi dilindeki adı:** Xıpçaχ tili, bizim til, Tatarça - **Bölge:** Kırım - **Konuşan sayısı:** ölü dil - **Dönem:** 15-16.yüzyıl - **Aile rengi:** Altay - **Aile:** Türk dilleri; Kıpçak grubu ![Ermeni Kıpçakçasıyla kaleme alınmış dua, Paris](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/0c/Arm-100r.jpg) *Ermeni Kıpçakçasıyla kaleme alınmış dua, Paris (public-domain)* **Ermeni Kıpçakçası** ya da **Ermeni harfli Kıpçak Türkçesi** (Kendilerince *χıpçak tili, բիզիմ տիլ bizim til, թաթարչա tatarça*; [Ermenice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenice) Հայ-ղփչաղերեն, Հայ-ղփչաղական լեզու, Հայատառ ղփչաղ), [Eski Kıpçakça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eski_K%C4%B1p%C3%A7ak%C3%A7a)ya giren ölü bir [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_dilleri) dilidir. Hristiyanlığın [Gregoryen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_Apostolik_Kilisesi) mezhebine mensup [Ermeniler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler)in ve Gregoryen Kıpçakların[^1] [Orta Türkçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_T%C3%BCrk%C3%A7e) dönemine ait[^2] 16-17. yüzyıllarda batı [Ukrayna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukrayna)'da [Ermeni alfabesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeni_alfabesi)ni kullanarak Kıpçak Türk dilinde meydana getirdikleri [vakayiname](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarih)ler (kronikler), dini ve hukuki belgelerle bilinir.[^3][^4][^5][^6] Ermeni Kıpçakçası Türk dili tarihinde önemli bir yere sahiptir. Bu edebî dilin 1559-1664 yıllarından kalma eserleri daha eski 12. yüzyılın [*Codex Cumanicus*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Codex_Cumanicus) dilinin devamı niteliğindedir.[^7] Ses bilgisi ve gramer özellikleri bakımından [Karaimce](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karayca), [Kumanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kumanca), [Urumca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urumca) ve [Kırım Tatarcası](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Tatarcas%C4%B1)yla büyük bir benzerlik göstermektedir.[^8] ## Dönemleri Ermeni Kıpçakçası [Nadejda Chirli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nadejda_Chirli)'ye göre üç dönemde ele alınabilir:[^9] 1. Konuşma dili olarak benimsenmesi ve dilin yazı öncesi dönemi (XIII. yy sonu – XV. yy) 2. Yazı dili olarak ortaya çıkışı ve yazı dilinin parlak dönemi (XVI. yy – XVII. yy ilk yarısı) 3. Düşüşü ve kaybolma dönemi (XVII. yy ikinci yarısı) ## Yayılımı 16-17. yüzyıllarda başta [Lvov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lviv) ve [Kamyanets-Podilski](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kamyanets-Podilski) olmak üzere [Ukrayna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukrayna)’da, [Polonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polonya)’da, [Romanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Romanya), [Moldova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moldova), [Kırım](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m) ve [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)’de bir buçuk yüzyıl boyunca rağbet gören Ermeni Kıpçakçası metinler 1521-1669 yıllarında Ermeni alfabesiyle, fakat Kıpçak dilinde düzenlenmiş ve günümüze kadar ulaşmış olan 112 yazılı eser yaklaşık 25-30 bin sayfaya ulaşmaktadır.[^10] ## Alıntılar Ermeni Kıpçakçasının söz varlığında [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a), [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a), [Ermenice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenice) ve [Slavca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Slav_dilleri) ([Lehçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Leh%C3%A7e), [Ukraynaca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukraynaca) ve [Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a)) kökenli alıntılar da bulunmaktadır.[^11] ## Eserler Ermeni Kıpçakçası ile kaleme alınmış eserlerden günümüze kadar gelebilenleri: [Kiev](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kiev)’de (28 adet mahkeme defteri), [Lvov](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lviv)’da (1 sözlük ve 26 farklı belge), [Erivan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erivan)’da (9 elyazması), [Sankt-Peterburg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sankt-Peterburg)’da (1 sözlük, velilerin yaşamlarını anlatan 1 kitap, 1 Zebur), [Viyana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Viyana)’da (3 sözlük, 13 elyazması), [Venedik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik)’te (10 el yazması), [Kraków](https://turkipedia.org/tr/wiki/Krak%C3%B3w), [Varşova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Var%C5%9Fova) ve [Vrotslav](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vrotslav)’da (11 elyazması), [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris)’te (4 elyazması), [Gerl](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gerl)’de (1 Zebur), [Leiden](https://turkipedia.org/tr/wiki/Leiden)’de (1 dua kitabı).[^12] ## Örnek [Pederimiz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Babam%C4%B1z) duası:[^13] *Atamız bizim ki köktesėn,* *Ari bolsun atıŋ sėniŋ,* *Kėlsin χanlıχıŋ sėniŋ,* *Bolsun ėrkiŋ sėniŋ nėčik kökte alay yėrde,* *Ötmekimizni bizim kündelik bėr bizge bugün,* *Boşat bizge borçumuznu bizim,* *Nėçik ki biz boşatırbiz bizim borçlularımızga,* *Bermegin bizni sınamaχlıχka,* *Yoχsa χutχar bizni yamandan,* *Zere sėniŋdir χanlıχ da χuvat,* *Da saŋa haybat mėŋilik.* *Amėn.* ## Oniki Hayvanlı Türk Takvimi Ermeni Kıpçakçasıyla [12 Hayvanlı Takvim](https://turkipedia.org/tr/wiki/12_hayvanl%C4%B1_takvim)in ay adları:[^14] ## Ayrıca bakınız - [Memlûk Kıpçakçası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meml%C3%BBk_K%C4%B1p%C3%A7ak%C3%A7as%C4%B1) [^1]: Gökdağ, Bilgehan Atsız ve Yaşar Şimşek (2014). “Gregoryan Kıpçak Türkçesi mi Ermeni Kıpçakçası mı?” , Yeni Türkiye (2014): 60. [^2]: Özyetkin, Ayşe Melek (2006). “Tarihten Bugüne Türk Dili Alanı” , (Konferans) Chinese Academy of Social Science, Sino-Foreign Relationship Department of Institute of History, Beijing/CHINA (23 January 2006) [^3]: Kasapoğlu Çengel, Hülya (2012). Ermeni harfli Kıpçak Türkçesi . Dil Araştırmaları, sayı: 10, Bahar 2012, sayfa: 17-81 [^4]: Aynakulova, Gülnisa (2009). Ermeni Kıpçaklar mı, Gregoryern Kıpçaklar mı? . Millî Folklor Üç Aylık Uluslararası Kültür Araştırmaları Dergisi. C. 11. S. 84. Kış/2009 [^5]: Kasapoğlu Çengel, Hülya (2007). Ermeni harfli Kıpçak Türkçesiyle yazılmış Töre Bitigi ve bu eserdeki töre, yargı, bitik terimleri üzerine . Gazi Türkiyat 2007/1:77 -96 [^6]: Arıkan, İbrahim (2006). Ermeni harfli Kıpçak Türkçesi . Modern Türklük Araştırmaları Dergisi (2006), 3/4:130-141 [^7]: Chirli, Nadejda (2007). Ermeni Kıpçakçasında edat gibi kullanılan kelimeler . Karadeniz Araştırmaları, sayı: 12, Kış 2007, 15-24 [^8]: Karakaya, Merve (2010). Tarihî Kıpçak Metinlerinde Dini Terminoloji . TC. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Türk Dili Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, danışman: Hülya Kasapoğlu Çengel, Ankara 2010 [^9]: Karakaya, Merve (2010). Tarihî Kıpçak Metinlerinde Dini Terminoloji . TC. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Türk Dili Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, danışman: Hülya Kasapoğlu Çengel, Ankara 2010 [^10]: Aynakulova, Gülnisa (2007). Gregoryen Kıpçaklar ve Oniki hayvanlı Türk takvimi üzerine . Millî Folklor, 2007, Yıl 19, Sayı 74, sayfa:21-28 [^11]: Chirli, Nadejda (2005). Ermeni Kıpçakçasının söz varlığındaki Slavca kelimeler üzerine . Enstitü dergisi / e-dergi ISSN: 1304-8899, yıl: 2005 / cilt: 14 sayı: 1 [^12]: Öztürk, Abdulkadir (2011). Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesinin Yayılma Alanları , Gazi Türkiyat Türklük Bilimi Araştırmaları Dergisi, Bahar 2011 / Sayı 8 [^13]: Александр ГАРКАВЕЦ. Кыпчакские языки: куманский и армяно-кыпчакский.- Алма-Ата: Издательство «Наука» АН КазССР, 1987.- 223 стр. [^14]: Aynakulova, Gülnisa (2007). Gregoryen Kıpçaklar ve Oniki hayvanlı Türk takvimi üzerine . Millî Folklor, 2007, Yıl 19, Sayı 74, sayfa:21-28