# Enderûnlu Fâzıl
> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ender%C3%BBnlu_F%C3%A2z%C4%B1l
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Enderûnlu Fâzıl, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ender%C3%BBnlu_F%C3%A2z%C4%B1l (CC-BY-SA-4.0)
- **Adı:** Enderûnlu Fâzıl
- **Doğum adı:** Hüseyin
- **Doğum tarihi:** 1757?
- **Doğum yeri:** Safed (günümüzde İsrail)
- **Ölüm tarihi:** 1810
- **Ölüm yeri:** İstanbul
- **Meslek:** Şair
- **Önemli eser:** Dîvân; Defter-i Aşk; Hûbânnâme; Zenânnâme; Çengînâme
**Enderûnlu Fâzıl** (1757, [Safed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safed) - 1810, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)), [18. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/18._y%C3%BCzy%C4%B1l)da yaşamış olan [divan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan_%28edebiyat%29) [şair](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eair)idir. [Enderûn](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ender%C3%BBn) mektebinde yetiştiği için bu lakabı almıştır. Açık bir [eşcinsel](https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C5%9Fcinsellik) olan şairin eserleri [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nda eşcinsel edebiyatıyla ilgili en bilinen örneklerden bazılarını oluşturur.[^1]
## Hayatı
Enderûnlu Fâzıl muhtemelen 1759'da [Safed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safed), [Filistin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Filistin)'de (günümüzde [İsrail](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0srail)) doğdu. [Medine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Medine) asıllıydı ve asıl ismi Hüseyin'dir. [I. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Abd%C3%BClhamid) devrinde Osmanlı Devleti'ne başkaldıran Akkâ muhafızı Zâhir el-Ömer'in torunudur. Babası bu isyanın bastırılması sırasında öldürüldü ve 1776'da Fazıl, kardeşi Hasan Kamil, amcaları ile birlikte Kaptan-ı derya [Cezayirli Gazi Hasan Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cezayirli_Gazi_Hasan_Pa%C5%9Fa) tarafından İstanbul'a getirildi.[^2]
Hükümdarın fermanı ile kendisi Enderun'da hazine koğuşuna ve kardeşi kiler koğuşuna alındı. Sefahate düşkünlüğü ve aşk maceraları dolayısıyla 1784'te saraydan çıkarıldı. Son aşk macerası sarayda "Şahlevendim" lakabı ile bilinen meşhur hanande Hafız Abdullah Ağa ile olup saraydan ayrılmasına sebep olan bu macerayı Fazıl manzum olarak "Defter-i Aşk" isimli eserinde anlatır.[^3]
İstanbul'da sokaklarda, meyhane köşelerinde on iki yıl serseri ve sıkıntılı bir hayat sürdü. Daha sonra Sultan [III. Selim](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._Selim)'e ve devlet büyüklerine yazdığı övgü dolu kasidelerle memurluk talep etti. Önce [Rodos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rodos)'ta tevliyat görevi verildi; sonra [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep) defterdarlığı ve çeşitli yerlerde teftiş memuriyeti gibi yüksek olmayan devlet memuriyetlerinde Anadolu'da çalıştı. Hicivlerinden rahatsız olanlarca şikayet edildi ve 1799'da Rodos'a sürüldü. Rodos'ta iken gözlerini kaybetti. Daha sonraki on yılını yatakta geçirdi. Ölmeden bir-iki yıl önce gözlerinin açıldığı belirtilmektedir. 1810'da İstanbul'da ölmüştür. Mezarı [Eyüpsultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ey%C3%BCpsultan)'dadır.[^4]
## Eserleri
- [*Divan*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ender%C3%BBnlu_F%C3%A2z%C4%B1l_Divan%C4%B1):
1842'de Bulak, [Kahire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kahire), [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r)'da ve sonra İstanbul'da Osmanlıca olarak basılmıştır. 447 tane şiiri içermekte olup bunlar arasında 84 tane [kaside](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaside); 165 tane [gazel](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazel); 4 tane [müstezat](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCstezat); 3 tane [müseddes](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCseddes); 6 tane [terkibibent](https://turkipedia.org/tr/wiki/Terkibibent); 9 tane [terciibent](https://turkipedia.org/tr/wiki/Terciibent); 2 tane [mesnevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mesnevi) ve (26 adedi [murabba](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kare), 2 adedi [muhammes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammes) ve 4 adedi [museddes](https://turkipedia.org/tr/wiki/Museddes) tarzda) 32 tane [şarkı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eark%C4%B1) bulunmaktadır. Devrin büyüklerine övgüler ve yine delikanlılar için yazılmış şiirlerle doludur. Fâzıl bu şiirlerle kendisine has bir tarz yaratır. O güne kadar kimsenin yayınlamaya cesaret edemediği bazı ifadeleri açıkça kullanır.
- [*Defter-i Aşk*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Defter-i_A%C5%9Fk):
1840 ile 1870'te İstanbul'da Osmanlıca basılmıştır. Şairin yaşadığı aşk maceralarını nazım şekilde mesnevi olarak anlatır. Şâir, başından geçen aşk mâceralarını hikâye eder. Saraya alınışını, Enderûn'daki bazı delikanlılara aşık olunca kovuluşunu, sefâletini ve bir [Çingene](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ingeneler) genciyle olan gönül ilişkisine yer verir.
- [*Hûban-nâme*](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BBbann%C3%A2me) (Güzel Oğlanlar Kitabı):
Dünyanın çeşitli uluslarına mensup delikanlıların cinsel ve fiziksel özelliklerini anlatır. Sevgilisi, diğer ülkelerin güzel erkeklerini de öğrenmek istediğini söyler ve Fâzıl bu isteği yerine getirmek için kaleme sarılır.
*Osmanlı döneminde toplatılan ilk kitap olan Zenannamenin bir nüshası. (Husein Fâzıl-i Enderuni, public-domain)*
- [*Zenannâme*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zenann%C3%A2me) (Kadınlar Kitabı):
İngiliz ve Rus kadınlarını birbirinden ayıran cinsel özelliklerden, kadınlar hamamında nasıl kavga edildiğine ve İstanbul'da kaç çeşit kadın yaşadığına ilişkin çarpıcı bilgiler yer almaktadır. Kadınlar hamamı, mahalle baskını gibi konular orijinal olup ilgi çekicidir. Sadrazam [Koca Mustafa Reşid Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Re%C5%9Fid_Pa%C5%9Fa) bu eserdeki bazı parçaları müstehcen buldugu için eserin basılı nüshalarını toplatmıştır. Böylece bu kitap [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) döneminde cinsellikle ilgili toplatılan ilk basılı kitap olmuştur.[^5]
- [*Çengi-nâme*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87engi-n%C3%A2me):
*Rakkâsnâme* diye de bilinir. İstanbul'un ünlü [köçekleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6%C3%A7ek%C3%A7e) isimleri verilip hünerleri anlatılır.
## Dış kaynaklar
- Koç, Mustafa (1999) "Fazıl (Enderunlu)" *Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlilar Ansiklopedisi* Cilt:1 sayfa:438-439, İstanbul: Yapi Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, ISBN 975-08-0071-0
- Küçük, Sabahattin (1995), "Enderunlu Fazıl", *Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. c.11 say. 188-189* Online: [http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c11/c110119.pdf](http://www.islamansiklopedisi.info/dia/pdf/c11/c110119.pdf)
[^1]: Çil, Okan. Osmanlı'nın eşcinsel şairi: Enderunlu Fâzıl. 21 Kasım 2019.
[^2]: Küçük, Sabahattin (1995), "Enderunlu Fazıl", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. c.11 say. 188-189 Online:
[^3]: Küçük, Sabahattin (1995), "Enderunlu Fazıl", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. c.11 say. 188-189 Online:
[^4]: Küçük, Sabahattin (1995), "Enderunlu Fazıl", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. c.11 say. 188-189 Online:
[^5]: Bardakçı, Murat (4. bas.: 2009) Osmanlı'da Seks, İstanbul: İnkılap Kitabevi, ISBN 9751022568 s. 121