# Emirci Sultan Zaviyesi > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Emirci_Sultan_Zaviyesi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Emirci Sultan Zaviyesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Emirci_Sultan_Zaviyesi (CC-BY-SA-4.0) - **Ad kökeni:** Kurucusu Emirci Sultan'ın adından - **Durum:** Faal değil; yalnızca cami ve türbesi günümüze ulaşmıştır - **Yapı türü:** Zaviye - **Konum:** Osmanpaşa, Yozgat, Türkiye - **Adını aldığı:** Emirci Sultan - **Başlama:** 13. yüzyıl başları (1203-1204) - **Kapanma:** 1925 - **Tanınma nedeni:** Anadolu Selçukluları döneminde kurulmuş, yaklaşık 250 belgeden oluşan zengin bir vakıf arşivine sahip tarihî zaviye **Emirci Sultan Zaviyesi**, [Yozgat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yozgat_%28il%29) ilinin [Merkez](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yozgat) ilçesine bağlı [Osmanpaşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanpa%C5%9Fa%2C_Yozgat) köyünde kurulmuş tarihî bir [zaviye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zaviye)dir. Günümüze zaviyenin yalnızca cami ve türbe yapıları ulaşmıştır. [Anadolu Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti) döneminde, [Yesevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yesev%C3%AElik) geleneğine mensup Türkmen şeyhlerinden [Emirci Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emirci_Sultan) tarafından 13. yüzyılın başlarında kurulmuştur.[^1][^2] Zaviye, dönemin Hüseyinabad nahiyesinde yer alan Zîyâret Pazarı bölgesindeki Sultan Emirci köyünde faaliyet göstermiş olup, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde bölgenin dinî, sosyal ve ekonomik merkezlerinden biri olarak önemli rol oynamıştır.[^3][^4] Zaviye, Kayseri ve Kırşehir üzerinden Amasya'ya uzanan tarihî kervan yolu üzerinde bulunması sayesinde yolculara konaklama ve iaşe hizmeti sunmuş, aynı zamanda çevredeki Türkmen topluluklarının iskânında ve bölgenin Türkleşmesi ile İslamlaşmasında etkili olmuştur.[^5][^6][^7] Osmanlı döneminde geniş [vakıf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vak%C4%B1f) gelirleriyle desteklenen zaviye; çok sayıda köy, mezra, kışlak, değirmen ve tarım arazisinin gelirlerini tasarruf etmiş, Bozok sancağının en zengin vakıf kuruluşlarından biri hâline gelmiştir.[^8] Zaviyeye ait yaklaşık 250 belgeyi içeren arşivin günümüze ulaşmış olması, Anadolu'daki benzer kurumlar arasında istisnai bir örnek olarak değerlendirilmektedir. Bu belgeler sayesinde zaviyenin kuruluşu, vakıf teşkilatı, mütevellileri ve faaliyetleri hakkında Selçuklu sonlarından Cumhuriyet dönemine kadar uzanan ayrıntılı bilgiler elde edilebilmektedir.[^9] ## Tarih ### Kuruluş ve Selçuklu dönemi 13. yüzyılın başlarında Yesevî geleneğine mensup Türkmen şeyhlerinden Emirci Sultan tarafından, dönemin Dânişmendiye vilâyeti sınırları içinde yer alan Zîyâret Pazarı bölgesinde kurulmuştur.[^10][^11] [Gelibolulu Mustafa Âlî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelibolulu_Mustafa_%C3%82l%C3%AE)'ye göre Emirci Sultan, 1203–1204 yılında bölgeye gelmiş, o dönemde gayrimüslimlerin yaşadığı köye yerleşerek burada zaviyesini kurmuştur. [Menkıbe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Menk%C4%B1be)ye göre yerleşim yeri, Emirci Sultan tarafından şeyhi [Ahmed Yesevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Yesev%C3%AE)'nin işareti üzerine seçilmiş; zamanla çevresinde gelişen yerleşim, kaynaklarda Sultan Emirci adıyla anılmaya başlamıştır.[^12] Zaviye, Kayseri ve Kırşehir üzerinden Amasya'ya uzanan tarihî kervan yolu üzerinde bulunması nedeniyle yalnızca dinî bir kurum değil, aynı zamanda yolculara konaklama, iaşe ve sosyal yardım sağlayan önemli bir menzil teşkilatı işlevi de görmüştür.[^13] Emirci Sultan ve diğer Yesevî dervişleri, Anadolu'da göçebe Türkmen topluluklarının yerleşik hayata geçmesini teşvik etmiş; kurdukları zaviyeler etrafında yeni yerleşimlerin oluşmasına öncülük etmişlerdir.[^14][^15] Zaviyenin kuruluşundan itibaren geniş vakıflarla desteklendiği anlaşılmaktadır. Zaviyeye ait vakfiyeler, kuruma çok sayıda köy, mezra ve tarım arazisinin tahsis edildiğini göstermektedir.[^16] Zaviyenin idaresi, vakfiye hükümleri doğrultusunda Emirci Sultan'ın soyundan gelenlere evladiyet usulüyle bırakılmıştır. ### Osmanlı dönemi Osmanlı döneminde, zaviye, Bozok bölgesinin en zengin vakıf kuruluşlarından biri hâline gelmiştir. Tahrir defterleri, zaviyenin Hüseyinabad, Baltı, Kanak-ı Zir ve Sorgun nahiyelerinde çok sayıda köy, mezra, kışlak, çiftlik ve tarım arazisinin gelirlerini tasarruf ettiğini göstermektedir. Bu vakıflar zaman zaman tımar sistemine dâhil edilmekle birlikte, daha sonraki tahrirlerde yeniden zaviye vakfı statüsüne alınmıştır. 1485 tarihli [tahrir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tahrir)e göre zaviyeye ait bir çiftlik bulunuyor, gelirleri buğday, arpa, arıcılık ve çeşitli vergilerden oluşuyordu. Aynı yıl vakfın toplam geliri 1.195 [akçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak%C3%A7e) olarak kaydedilmiştir. 1519 yılında bu gelir 3.545 akçeye, 1530 yılında ise 3.845 akçeye yükselmiştir. 16. yüzyılın ikinci yarısına ait evkaf ve tahrir defterleri ise zaviyenin çok sayıda köy, mezra, kışlak, değirmen ve tarım arazisinden gelir elde etmeye devam ettiğini göstermektedir. Çeşitli yerleşimlerde bulunan tarım arazileri, çayırlar, bostanlar, değirmenler ve kışlaklardan elde edilen [resm-i dönüm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Resm-i_d%C3%B6n%C3%BCm), [resm-i küvvâre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Resm-i_k%C3%BCvv%C3%A2re), [resm-i âsiyâb](https://turkipedia.org/tr/wiki/Resm-i_%C3%A2siy%C3%A2b) ve çayır [öşrü](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Far) gibi vergiler doğrudan zaviyeye tahsis edilmiştir. Aynı deftere göre zaviyenin toplam yıllık vakıf geliri 14.464 akçeye ulaşmıştır. 1576 tarihli evkaf defteri, zaviyenin vakıf sisteminin uzun süre devam ettiğini göstermektedir. 19. yüzyıl ortalarına ait kayıtlarla karşılaştırıldığında, vakfa bağlı bazı köylerin yaklaşık üç yüzyıl boyunca statülerini koruduğu anlaşılmaktadır. Aynı dönemde vakfın temel gelir kaynağını yine bağlı köy ve mezralardan toplanan aşar vergileri oluşturmuştur. Aynı süreçte, Emirci Sultan soyundan gelen mütevellilerin sayısı artmaya devam etmiştir. Ekonomik ayrıcalıklar, zaviyeye bağlı Sultan Emirci köyünün sosyal yapısını da etkilemiştir. Osmanlı kayıtlarına göre köy halkı Emirci Sultan'ın [Veysel Karânî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Veysel_Karan%C3%AE) soyundan geldiğine inanılan dervişler olarak kabul edilmiş ve raiyyet vergilerinin bir kısmından muaf tutulmuştur. Köyün divânî ve malikâne gelirleri de doğrudan zaviye vakfına bırakılmıştır. ## Dini kimliği Zaviyenin 13. yüzyıldan itibaren bir Yesevî-[Babaî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Babailik) zaviyesi kimliği taşıdığı anlaşılmakla birlikte, bu döneme dair ayrıntılı bilgi bulunmamaktadır. Bununla birlikte zaviyenin Babaî ayaklanmasında önemli bir rol oynamış olabileceği tahmin edilmektedir; Emirci Sultan'ın [Baba İlyas-ı Horasânî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baba_%C4%B0lyas) ile yakın ilişkileri de bu önemi desteklemektedir.[^17] 14. yüzyıldan itibaren nüfuzu artan [Hacı Bektaş-ı Velî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Bekta%C5%9F-%C4%B1_Veli) Zaviyesi'nin Emirci Sultan Zaviyesi'ni de etkilemiş olabileceği düşünülmektedir. Nitekim Emirci Sultan'ın, [Hacı Bektaş-ı Velî Vilâyetnâmesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Bekta%C5%9F_Vil%C3%A2yet%C3%A2mesi)'nin yazılışından önce [Bektâşî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bekta%C5%9F%C3%AElik) geleneğine dahil edilmiş olması, zaviyenin en geç 15. yüzyıl başlarında Bektâşî kimliği kazanmış olabileceğine işaret etmektedir. 16. yüzyılda ise bu kimlik kesinlik kazanmıştır: zaviye belgeleri arasında yer alan ve 1589 tarihini taşıyan, dönemin şeyhi Seyyid Hasan adına düzenlenmiş bir seyyidlik vesikasında, her biri [On İki İmam](https://turkipedia.org/tr/wiki/On_%C4%B0ki_%C4%B0mam)'dan birini simgeleyen dört [teslim taşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teslim_ta%C5%9F%C4%B1) motifi ile Bektâşî ve [Alevîler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alevilik) nezdinde büyük önem taşıyan *Nâdi Ali* kıtası yer almaktadır.[^18] Aynı vesika, Emirci Sultan soyundan gelen şeyhlerin seyyid kabul edildiğini de göstermekte, bu durum 1573 ve 1595 tarihli iki ayrı seyyidlik belgesiyle de doğrulanmaktadır. Ayrıca Gelibolulu Mustafa Âlî'nin 1596 yılında zaviyeyi ziyareti sırasında aktardığı bilgiye göre, dönemin zaviye şeyhi Umdet'ül-Mâcin, Bağdat'ta [İmam Musa Kâzım](https://turkipedia.org/tr/wiki/Musa_el-K%C3%A2z%C4%B1m) Türbesi'nde mücavir olan bir [Şiî](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiilik) sufisi olan Şeyh Ebû Türâb'ın halifesidir; bu da zaviyenin Şiî unsurlarla bir bağlantısına işaret etmektedir. Bölgedeki Türkmen topluluklar arasında 15. yüzyıldan itibaren Şiî inançların yaygın olduğu bilinmektedir. Zaviyenin 17. yüzyıldaki tasavvufi durumuna dair doğrudan bir belge bulunmamakla birlikte, Bektâşî kimliğinden uzaklaşıldığına dair de herhangi bir kayda rastlanmadığından, zaviyenin 17 ve 18. yüzyıllar boyunca Bektâşî kimliğini koruduğu kabul edilmektedir. Zaviyenin dinî kimliğindeki köklü değişim 19. yüzyılda gerçekleşmiştir. 26 Eylül 1888 tarihli olup zaviye şeyhlerinden biri adına düzenlenen bir [Nakşibendî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nak%C5%9Fibendilik) icazetnamesi ve dönemin diğer belgeleri, zaviyenin bu tarihten itibaren bir Nakşibendî zaviyesine dönüştüğünü göstermektedir. [II. Mahmud](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mahmud)'un 1826'da [Yeniçeri Ocağı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeni%C3%A7eri)'nı kaldırmasının ardından, bu ocakla yakından ilişkili olan Bektâşîlik bir baskıya maruz kalmış, hükümet birçok Bektâşî tekke ve zaviyesine Nakşibendî şeyhler atayarak ya da mevcut şeyhleri Nakşibendî usullerini uygulamakla yükümlü tutarak tarikatın etkisini sınırlamaya çalışmıştır. Bu tekkelerin bir kısmı özgün kimliğini gizlice sürdürürken, Emirci Sultan Zaviyesi gibi bazıları zamanla gerçekten Nakşibendî bir kuruma dönüşmüştür. 1888 tarihli icazetname bu sürecin yansıtmakla birlikte, zaviyenin fiilen 1826'dan itibaren Nakşibendîliğe geçtiği ve kapatılıncaya kadar bu kimliğini koruduğu anlaşılmaktadır. ## Arşivi Zaviyeye ait vakıf arşivi, Anadolu'da bir zaviyeye ilişkin günümüze ulaşan en kapsamlı belge topluluklarından biri olarak kabul edilmektedir. Arşiv, Yıldırım Bayezid döneminden (1389–1403) Cumhuriyet dönemine kadar uzanan 250'den fazla belgeyi içermektedir. [Vakfiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vakfiye)ler, beratlar, tahrir kayıtları, [icâzetnâmeler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0cazet) ve çeşitli resmî belgelerden oluşan bu koleksiyon, Emirci Sultan'ın tarihî kimliği ile zaviyenin kurumsal gelişiminin ayrıntılı biçimde ortaya konulmasını sağlamıştır.[^19] Zaviye arşivindeki belgelerin önemli bir bölümü günümüzde Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı'nda muhafaza edilmektedir. Bu belgelerin yalnızca Emirci Sultan Zaviyesi'nin değil, Bozok bölgesinin iskân tarihi, vakıf sistemi ve sosyal yapısının incelenmesi açısından da temel kaynaklar arasında yer aldığını belirtilmektedir.[^20] ## Medresesi Zaviye bünyesinde faaliyet göstermiş *Osmanpaşa Medresesi****nin, bölgenin en eski ve köklü eğitim kurumlarından biri olduğu belirtilmektedir. Eğitim faaliyetinin zaviyenin kuruluşundan itibaren sürdürüldüğü düşünülmekle birlikte, günümüzde ayakta olmayan medresenin ne zaman ve nasıl kurulduğuna dair kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Köy sakinlerinin aktarımlarına göre medrese, zaviye camisiyle aynı avlu içinde, caminin güneybatısında bir derenin kenarında yer almakta olup yakın zamana kadar ayakta kalmıştır. Zaviyenin vakfiyeleri arasında medreseye özgü ayrı bir vakfiye tespit edilememekle birlikte, kurumun *****müstesna evkaf***** statüsündeki Emirci Sultan Zaviyesi vakıfları kapsamında finanse edildiği düşünülmektedir.***[^21] Medrese, 1898 tarihli Maarif [Salnamesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salname)'nde adı geçen bir eğitim kurumu olarak kayıtlı olup bu tarihte 50 öğrencisi bulunduğu, mütevelliliğini ise *Nuri Ağa****nın yürüttüğü belirtilmektedir. Ancak bu salnamede kurum *****Osmanpaşa Tekkesi***** adıyla anılmaktadır.***[^22][^23] Yozgatlı âlim *Mehmet Şakir Kuntay****ın bu medreseden ***[***icazet***](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0cazet)*** aldığı ve bir süre burada ***[***müderrislik***](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCderris)*** yaptığı bilinmektedir. Görev tarihleri kesin olarak tespit edilemeyen diğer müderrisler arasında *****İsmail Efendi*****, *****Ethem Efendi***** ve kendisinden sonra *****Yusuf Efendi***** ile *****Hoca Efend*****i'yi yetiştiren, ***[**Dersiâm**](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96%C4%9Fretmen)*** unvanıyla tanınan *****Ziya Efendi***** de yer almaktadır.*** ## Bölgesel rolü ve tarihî önemi Zaviye, Yozgat ve çevresindeki Türk dönemine ait bilinen en eski sivil yerleşim merkezlerinden biridir. Emirci Sultan'ın kurduğu zaviyenin çevresinde gelişen yerleşimin zamanla bölgenin önemli merkezlerinden biri hâline geldiği, Türkmen topluluklarının yerleşik hayata geçmesinde ve yeni iskân alanlarının oluşmasında belirleyici rol oynadığı belirtilmektedir.[^24][^25] Etki alanı yalnızca bulunduğu köyle sınırlı kalmamıştır. Vakıf kayıtları, zaviyeye bağlı köy, mezra ve kışlakların Bozok bölgesinin geniş bir bölümüne yayıldığını göstermektedir. Bu yerleşimlerde yaşayan çeşitli Türkmen ve Moğol kökenli topluluklar, vakfa bağlı arazileri ekip biçmiş; elde edilen gelirler zaviyenin faaliyetlerinin sürdürülmesini sağlamıştır.[^26] Zaviye, Anadolu'nun iskânına katkı sağlayan en eski şeyh ailelerinden birine ait zaviyeler arasında yer almaktadır. Bununla birlikte ana ticaret yollarının zamanla değişmesi nedeniyle zaviye ilerleyen dönemlerde büyük bir şehir merkezine dönüşememiş; buna rağmen [Emirci Sultan Türbesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emirci_Sultan_Camii_ve_T%C3%BCrbesi), yüzyıllar boyunca bölge halkı tarafından önemli bir ziyaretgâh olarak varlığını sürdürmüştür. Burada görev yapan alimler Osmanlı Devleti döneminden Cumhuriyet'e kadar Yozgat bölgesindeki [seyyid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyyid) ve şeriflerin [kaymakamlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nak%C3%AEb%C3%BC%E2%80%99l_e%C5%9Fr%C3%A2f) görevini üstlenmiştir.[^27] Cumhuriyet döneminde 1925 yılında tekke ve zaviyelerin kapatılmasına ilişkin kanunun yürürlüğe girmesiyle Emirci Sultan Zaviyesi'nin faaliyeti sona ermiştir. [^1]: Ocak, Ahmet Yaşar. Emirci Sultan. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1995. [^2]: Koç, Yunus. Yozgat. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2013. [^3]: Belen, Gülay. Eyalet-i Rum'da zaviyeler (15. ve 16. yüzyıllar). Ordu Üniversitesi, 2022, s. 399. [^4]: Demiryürek, Mehmet. Tahrir Defterleri ile Evkaf Muhasebe Defterlerine Göre Emirci Sultan Zaviyesi (Osmanpaşa Tekkesi). Bozok Üniversitesi, 2016, s. 166. [^5]: Ocak, Ahmet Yaşar. Emirci Sultan. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1995. [^6]: Acun, Hakkı. Yozgat ve Yöresi Türk Devri Yapıları. Vakıflar Dergisi, 1981, s. 668. [^7]: Koç, Yunus. İSKÂN. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2020. [^8]: Hanilçe, Murat. XV ve XVI. yüzyılda Zile kazası: 1455-1574. Gaziosmanpaşa Üniversitesi, 2014, s. 513. [^9]: Ocak, Ahmet Yaşar. Emirci Sultan. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1995. [^10]: Ocak, Ahmet Yaşar. Emirci Sultan. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1995. [^11]: Koç, Yunus. Yozgat. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2013. [^12]: Ocak, Ahmet Yaşar. Emirci Sultan. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1995. [^13]: Koç, Yunus. İSKÂN. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2020. [^14]: Ocak, Ahmet Yaşar. Emirci Sultan. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1995. [^15]: Koç, Yunus. İSKÂN. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2020. [^16]: Ocak, Ahmet Yaşar. Emirci Sultan. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1995. [^17]: Ocak, Ahmet Yaşar. Emirci Sultan ve Zaviyesi. Tarih Enstitüsü Dergisi, 1978, s. 176. [^18]: Darieva, Saida. Ankara'nın Manevi Coğrafyasında Orta Asyalı Sûfiler. Kalem Neşriyat, 2017, s. 334-335. [^19]: Ocak, Ahmet Yaşar. Emirci Sultan. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1995. [^20]: Ocak, Ahmet Yaşar. Emirci Sultan. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1995. [^21]: Kapusuzoğlu, S. Burhanettin. Bozok İlmiye Tarihinde Medreseler, Zâviyeler ve Tekkeler. Türk Ocakları Yozgat Şubesi Yayınları, 2000. [^22]: Karaca, Taha Niyazi. Yozgat Eğitim Tarihine Katkı. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2004, s. 141. [^23]: Oral, Osman. Ahmed Yesevî ile Emirci Sultan’ın Anadolu Türk İslâm Medeniyetinin İhya ve İnşasındaki Yeri ve Önemi. ŞenYıldız Yayıncılık, 2016, s. 1107. [^24]: Ocak, Ahmet Yaşar. Emirci Sultan. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1995. [^25]: Koç, Yunus. Yozgat. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2013. [^26]: Ocak, Ahmet Yaşar. Emirci Sultan. TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1995. [^27]: Oral, Osman. Yozgat Halkının Dînî Anlayış ve İnançlarına Katkı Veren Medrese, Zâviye ve Âlimler. SOBİDER: Sosyal Bilimler Dergisi, 2017, s. 120.