# Elyesa Bazna > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Elyesa_Bazna > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Elyesa Bazna, https://tr.wikipedia.org/wiki/Elyesa_Bazna (CC-BY-SA-4.0) ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d7/Elyesa_Bazna.jpg) * (public-domain)* - **Takma adı:** Çiçero - **Bağlılık:** Nazi Almanyası - **Hizmet:** Naziler adına casusluk - **Hizmetyılları:** Ekim 1943-Şubat 1944 - **Kodad:** Çiçero - **Doğum tarihi:** 28 Temmuz 1904 - **Doğum yeri:** Priştine, Osmanlı İmparatorluğu - **Ölüm tarihi:** 21 Aralık 1970 - **Ölüm yeri:** Münih, Batı Almanya - **Milliyet:** Arnavut asıllı Türk **Elyesa** veya **İlyas Bazna** (28 Temmuz 1904, [Priştine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pri%C5%9Ftine) - 21 Aralık 1970, [Münih](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCnih)), [II. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda [Nazi Almanyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nazi_Almanyas%C4%B1) hesabına çalışmış ve Cicero (Çiçero) kod adıyla tanınan [Arnavut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavutlar) asıllı Türk casusudur. ## Gençliği Priştine'de dünyaya gelen Bazna, askeri akademiye devam ettikten sonra 16 yaşında Fransız Ordusuna yazılmıştır. Ancak hırsızlık yaparken yakalandığı için mahkûm edilmiş ve çalışma kampında üç yıl hapis cezası çekmiştir. Daha sonraki dönemde Fransa ve sonrasında Türkiye'de büyükelçiliklerde kapıcılık, şoförlük ve koruma görevlerinde bulunmuştur. O dönemde diplomatik çevrelerde en geçerli dil olan Fransızcayı ve diğer bazı dilleri çok iyi konuştuğu için bu türlü işlerde tutunabilmiştir. ## Casusluk hayatı İkinci Dünya Savaşı yıllarının Ankara'sından önce [Yugoslavya Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yugoslavya_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) Büyükelçiliği'nde, daha sonra Almanya Büyükelçiliği'nde çalışmıştır. 1943 yılında Ankara'daki İngiliz Büyükelçisi Sir [Hughe Knatchbull-Hugessen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hughe_Knatchbull-Hugessen)'in yanında uşak olarak çalışmaya başlamıştır. Bir elbise fırçası ve kamera onun temel araçlarıydı. Sir Hughe'un kıyafetleriyle ilgilendi, yemek ceketlerini fırçaladı ve pantolonlarını ütüledi. Burada, Büyükelçinin özel odalarına ve gizli kasasına kolay erişim sayesinde, fotoğrafladığı gizli askeri belgeleri [Franz von Papen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Franz_von_Papen)'in sefareti döneminde [Ankara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara)'daki Almanya Büyükelçiliği'ne satmıştır. Birkaç ay boyunca Almanlara, Churchill, Roosevelt ve Stalin arasında Müttefik saldırı planları hakkında telgraflar da dahil olmak üzere bir bilgi akışı sağladı. Almanya Büyükelçiliği'nde ataşelik yapan [Ludwig Moyzisch](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ludwig_Carl_Moyzisch)'e kendisi yaklaşarak 20.000 [Sterlin](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngiliz_sterlini) karşılığı elindeki elli altı belgeyi satma önerisinde bulunmuştur. Kısa bir süre ücretli bir Alman ajanı haline gelmiş ve Alman istihbarat servislerince kendisine "Çiçero" kod adı verilmiştir. Müttefiklerce düzenlenen uluslararası toplantılar ve bazı bombardıman planları hakkında önemli bilgiler aktarmış olmakla birlikte, [Normandiya Çıkarması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Normandiya_%C3%87%C4%B1karmas%C4%B1)'na ilişkin birçok istihbarat ulaştırmıştır. Bütün bu dönem boyunca Ankara'daki İngiliz istihbarat görevlileri ise Bazna'nın [İngilizce](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngilizce) anlamadığını zannetmekte, kendisini casusluğundan şüphelenilmeyecek kadar "eğitimsiz" ve "aptal" olarak görmekteydi. Bazna, 1944 yılında Alman Büyükelçiliği'nde görevli bir sekreterin Müttefikler safına iltica etmesi üzerine, ele geçmekten korkarak İngiliz Büyükelçisi'nin yanındaki görevinden ayrılmıştır. Hizmetleri için [Nazi Almanyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nazi_Almanyas%C4%B1) istihbarat servisi [Abwehr](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abwehr) tarafından kendisine 300.000 Sterlin ödenmiştir. Fakat bu paralar, Almanların İngiliz ekonomisini çökertmek için bastıkları sahte Sterlinlerdendir. İlyas Bazna paraların sahte olduğunu ancak savaştan sonra öğrenebilmiş ve sahte para kullanmaktan hapis cezası almıştır. Savaşın bitiminden bir süre sonra Federal Almanya Hükûmeti'ne karşı tazminat davası açmış, çok uzun süren bir davadan sonra kendisine mütevazı bir ödeme yapılmıştır.[^1] Birtakım târihçiler arasında Bazna'nın aslında [Millî Emniyet Hizmeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mill%C3%AE_Emniyet_Hizmeti)'nde çalışan bir ajan olduğuna dâir görüşler mevcuttur.[^2] ## Savaşın ardından Savaş sona erdikten sonra ABD'nin istihbarat teşkilatı [Stratejik Hizmetler Ofisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Stratejik_Hizmetler_Ofisi) (OSS), [Ludwig Carl Moyzisch](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ludwig_Carl_Moyzisch) de dahil olmak üzere önemli Almanlarla görüşerek Cicero hakkında bir soruşturma yürüttü. Cicero'nun Almanlara ilettiği istihbarattan en dikkat çekici bilginin [Hughe Knatchbull-Hugessen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hughe_Knatchbull-Hugessen)'in notlarından, özellikle de Türk hükûmetiyle diplomatik çabalara ilişkin olduğu varsayıldı. Diğer belgelerin çoğu, Amt VI'nın ([Hauptamt Volksdeutsche Mittelstelle](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hauptamt_Volksdeutsche_Mittelstelle)'nin 11 bölümünden biri) İngiliz bölümünün başkanı Ostuf Schuddekoft tarafından Almanlar için çok değerli olamayacak kadar eski olarak değerlendirildi. Moyzisch, Müttefiklerle sıkı pazarlıklı bir görüşme yaptı ve Nürnberg davalarında tanık oldu, ardından söylentileri ele almak ve savaş sırasındaki rolünü açıklayan bir kitap yazdı. Hiçbir zaman savaş suçlarıyla suçlanmadı. Knatchbull-Hugessen'in itibarı, özellikle daha önce anahtarlarını ve belge kutularını gözetimsiz bırakması konusunda uyarıldığı için, Cicero Olayından ciddi şekilde etkilenmiştir. 28 Ağustos 1945'te Knatchbull-Hugessen resmi bir kınama aldı. Savaştan sonra bir ortakla birlikte bir otel inşa etmeye çalıştı, ancak sterlin banknotları İngiltere Bankası tarafından kontrol edildiğinde, çoğunlukla sahte oldukları anlaşıldı (bkz. [Bernhard Operasyonu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bernhard_Operasyonu)). Casus, banknotların "oldukları Türk ketenlerinin fiyatına bile değmediğini" belirtti. Bazna sahte para kullanmaktan bir süre hapis yattı. Bazna, 1950'lerde ailesiyle birlikte İstanbul'un [Aksaray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aksaray) semtinde bir apartman dairesinde yaşıyordu. Şan dersleri verdi, ikinci el araba satıcılığı ve gece bekçiliği yaparak geçimini idame ettirdi. Kazandığı paranın çoğu, sahte parayla ödenen alacaklılara gitti. Aldığı sahte paranın geri ödenmesi için Batı Alman hükûmetiyle temasa geçti. Ödeme almak için birçok kez ve birçok yolu denemesine rağmen hiçbir zaman para alamadı. 1960 yılında Bazna, Almanya'ya taşındı ve [Münih](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCnih)'te gece bekçisi olarak çalıştı. Bazna, casusluk yaptığı yıllarda Franz Von Papen'in kendisine taktığı kod adının "Çiçero" olduğunu bilmiyordu. Hatta, kendisinin Çiçero olduğunu ancak 1950'de, Sefaret'te belgeleri teslim ettiği Moyzisch'in tüm yargılamaların ardından inzivaya çekildiği Tirol Alpleri'nde yazdığı anılarından ve yine 1950'de İngilizlerin artık bu casusluk olayını açıklamasıyla öğrenmiştir. *I was Cicero* (*Ben Çiçero'ydum*) başlığı altında yayınladığı anılarından yüksek bir kazanç elde etmiştir. Kitabı 1951 yılında [*5 Fingers*](https://turkipedia.org/tr/wiki/5_Fingers) (*Beş Parmak*) adı altında, [Joseph L. Mankiewicz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Joseph_L._Mankiewicz)'in yönetmenliğinde sinemaya uyarlanmış, Bazna rolünü [James Mason](https://turkipedia.org/tr/wiki/James_Mason) oynamıştır.[^3] 1962'de yayınlanan "I Was Cicero" adlı kitabında, "Alman Reich'ı tarafından fena halde aldatıldım" diye yazmıştı. ## Ölümü Elyesa Bazna, Münih'te 1970 yılında 66 yaşında, [böbrek yetmezliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%B6brek_yetmezli%C4%9Fi) sebebiyle ölmüştür.[^4] ## Popüler kültürde yeri [Serdar Akar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Serdar_Akar)'ın yönetmenliğinde ve [Erdal Beşikçioğlu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdal_Be%C5%9Fikcio%C4%9Flu)'nun başrolünde olduğu, Elyesa Bazna'nın hikâyesini anlatan [*Çiçero*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87i%C3%A7ero_%28film%29) isimli sinema filmi 2019 yılının Ocak ayında vizyona girmiştir.[^5] ## Ayrıca bakınız - [Abwehr](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abwehr) [^1]: İlgili Britannica maddesi 12 Mayıs 2020 tarihinde erişilmiştir [^2]: Yenne, Bill. Operation Long Jump: Stalin, Roosevelt, Churchill, and the Greatest Assassination Plot in History. Regnery Publishing, 2015, s. 205. [^3]: Filmin imdb sayfası 12 Mayıs 2020 tarihinde erişilmiştir [^4]: 25 Aralık 1970 tarihli The New York Times haberi 12 Mayıs 2020 tarihinde erişilmiştir [^5]: İbrahim Cem Özsefil. Serdar Akar ve Erdal Beşikçioğlu’nu Bir Araya Getiren Çiçero’dan Fragman Yayınlandı. FilmLoverss, 28 Mart 2018.