Eli belinde

Eli belinde ya da elibelinde, Anadolu kilim ve halılarıda sıklıklıkla kullanılan ve kadınlığı sembolize eden bir figürdür.^{[1]elibelinde. The J. Paul Getty Trust.} Annelik, doğurganlık ve verimlilik sembolüdür.^{[2]Peter Davies. Antique Kilims of Anatolia. W.W. Norton, 2000, s. 55.}

Anadolu halı ve düz dokuma yaygılarında insan figürü pek görünmez ancak elibelinde figürü, insan figürüne benzetilir. Çoğunlukla geniş su üzerinde ve zeminde kullanılır.^{[3]Balkanal, Zeynep. TÜRK KÜLTÜRÜNÜN DEĞER YARGILARINI YANSITAN KİLİM MOTİFLERİNE TASARIM AÇISINDAN ALTERNATİF BİR YAKLAŞIM; KAAT’I SANATINDA UYGULAMALARI. 26 Nisan 2019, s. 341-352.} "Gelin kız" ve "Çocuklu kız", "Ana kız", "kahküllü kız" "seleser", "sarmal", "turna kataraı", "çakmaklı", gibi isimlerle farklı isimlerle anılır.^{[4]Hands on Hips - Elibelinde.}

Bu motif, Orta Asya ve Anadolu kültüründe "Ana Tanrıça" kavramıyla ilişkilendirilmiş ve modern sanat eserlerine de işlenerek yaşatılmıştır.^{[5]Çoban, Zekiye. Mersin Olgunlaşma Enstitüsünde Yer Alan Ürünlerde Eli Belinde Motifinin Gelenekten Geleceğe Yolculuğu. 7 Temmuz 2025, s. 32-48.} Deneysel çalışmalar ile eli belinde motifinin ekolojik baskı ile uygulanabilir olduğu görülmüştür.^{[6]Ekolojik Baski Ile Elibelinde Motifi Uygulamaları. Ekim 2020.}

Farklı yörelerin dokumalarında eli belinde motifi ve adlandırmalar

Eskişehir yörük dokumalarında elibelinde "kahküllü kızla"” ismiyle bilinir. Sivrihisar ilçesinde Günyüzü ve Holanta köyü dokumaları arasında "Kara döşeme" adı ile anılan kilimin orta zemini elibelinde kız motifi ile süslenmiştir.^{[7]Durul, Yusuf. HALI VE KİLİM LERDE KIZ MOTİFLERİ. 1 Ocak 1956, s. 91-91.}

Afyon'un Emirdağı ilçesindeki Musulca aşireti dokumalarında ve Suvermez köyünde bu motife güç dokunuşundan ötürü "Aman kız" adı verilmiştir. Musluca aşireti kilimlerinde bu motifin özellikle cihaz kilimlerinde orta zeminde ara motifi olarak kullanıldığı görülmüştür.^{[7]Durul, Yusuf. HALI VE KİLİM LERDE KIZ MOTİFLERİ. 1 Ocak 1956, s. 91-91.}

Hatay, Amanus ve Amik ovası Türkmen dokumalarında uğur ve mutluluk işareti olarak elibeline motifi kullanılır.^{[7]Durul, Yusuf. HALI VE KİLİM LERDE KIZ MOTİFLERİ. 1 Ocak 1956, s. 91-91.}

Kayseri'nin Gömülgen köyünde elibelinde motifine "seleser", Van yöresinde "gülsayra" adı verilmiştir.^{[8]Eroğlu, Ayşe Aslıhan. SARIKAMIŞ KİLİMLERİ. 2022, s. 275-300.} Elibelinde motifli kilimler Niğde yöresinde "göçtü güzel", "çomçalı kilim", "koçboynuzlu kilim” olarak adlandırılır ve özellikle Adana yörüklerinde, Konya ve çevresinde yaygın olarak dokuknur.^{[8]Eroğlu, Ayşe Aslıhan. SARIKAMIŞ KİLİMLERİ. 2022, s. 275-300.}

Kars yöresinde Terekeme asıllı kişiler elibelinde motifini "entari" olarak adlandırır.^{[8]Eroğlu, Ayşe Aslıhan. SARIKAMIŞ KİLİMLERİ. 2022, s. 275-300.}

Bu motif, Sındırgı'da dokunan Yağcıbedir halılarında da mutluk ve uğur işareti olarak kullanılır.^{[7]Durul, Yusuf. HALI VE KİLİM LERDE KIZ MOTİFLERİ. 1 Ocak 1956, s. 91-91.}

Ayrıca bakınız

• Türk halısı