Ekber Saray

Ekber Saray (اکبری سرائے), Pakistan'ın Lahor kentinde bulunan bir kervansaraydır. 17. yüzyılda Babür döneminde inşa edilmiş olup, başlangıçta gezginler ve Cihangir Türbesi'nin bakıcıları için inşa edilmiştir.^{[1]Khan, Mohammad Waliullah. Lahore and Its Important Monuments. Department of Archaeology and Museums, Ministry of Education, Government of Pakistan, 1973.} Saray, Pakistan'daki en iyi korunmuş örnek olması ve Cihangir'in türbesine açılan bir kapı görevi gören pietra dura ile zengin bir şekilde süslenmiş büyük kapısıyla dikkat çekmektedir.

Tarihçe

Yapının ismine rağmen, Ekber Saray, Ekber Şah döneminde değil, 1550'lerin ortalarında İslam Şah Surî döneminde başlatılmıştır.^{[2]Elisseeff, Vadime. The Silk Roads: Highways of Culture and Commerce. Berghahn Books, 1998.} Saraydaki cami Suri döneminden kalmadır, ancak kompleksi çevreleyen hücreler ve giriş kapıları^{[3]The Silk Roads: Highways of Culture and Commerce. Berghahn Books, 1988.} 1600'lerin ortalarındaki Şah Cihan döneminden kalmadır.^{[2]Elisseeff, Vadime. The Silk Roads: Highways of Culture and Commerce. Berghahn Books, 1998.}

Saray hem yolcular için bir istasyon hem de dak çovki olarak bilinen bir posta istasyonu olarak hizmet vermiştir.^{[3]The Silk Roads: Highways of Culture and Commerce. Berghahn Books, 1988.} Saray, birkaç yardımcı bakıcıyla birlikte Şahna olarak bilinen bir memur tarafından yönetilmiştir.^{[3]The Silk Roads: Highways of Culture and Commerce. Berghahn Books, 1988.} Avlunun etrafındaki 180 hücre, ziyaretçilerin mezarlara taşıdığı bagaj, silah ve diğer teçhizat için yaşam alanı ve depolama alanı olarak kullanılmıştır.^{[4]Akbari Serai, Lahore, Pakistan orientalarchitecture.com 14 Haziran 2025 tarihinde erişilmiştir.} Hayvanlar için yem, sıcak ve soğuk su ve yataklıklar ücretsiz olarak sağlanmıştır.^{[3]The Silk Roads: Highways of Culture and Commerce. Berghahn Books, 1988.} Sarayda ayrıca bir doktor, yerleşik bir fırıncı^{[3]The Silk Roads: Highways of Culture and Commerce. Berghahn Books, 1988.} ve sarayın duvarlarının dışında bulunan bir su kuyusu vardı. Birçok sarayda olduğu gibi, her kapının arasında küçük bir çarşı olabilirdi.^{[3]The Silk Roads: Highways of Culture and Commerce. Berghahn Books, 1988.}

Maharacah Ranjit Singh, kompleksi, müfrezesiyle burada yaşayan yabancı generallerinden biri olan Musa Farangi'nin karargahına dönüştürdü. Site, yakındaki demir yolu hattının inşasının ardından demir yolu deposu olarak kullanıldığı Britanya döneminde ciddi şekilde hasar gördü.^{[5]Site Conservation Assessment Report: Jahangir's Tomb Complex, Lahore, Pakistan. Global Heritage Fund, Şubat 2011.}

Mimarisi

Saray, toplam 12 dönümlük bir alanı kaplayan dikdörtgen bir dörtgen biçimindedir.^{[6]Ahmad, Zulfiqar. Notes on Punjab and Mughal India: Selections from Journal of the Punjab Historical Society. Sang-e-Meel Publications, 1988.} Saray, 797 fit x 610 fit ölçülerindedir.^{[3]The Silk Roads: Highways of Culture and Commerce. Berghahn Books, 1988.} Saray kompleksinin avlusu, her tarafta, hanaha olarak bilinen 180 hücrenin sıralandığı, bir veranda ve ortak bir açık geçit bulunan yükseltilmiş bir terasla çevrilidir.

Saray'ın köşeleri kulelerle çevrilidir. Kule odaları, sarayın tüm hücrelerinin en ayrıntılı olanlarıdır ve ön tarafta verandası olan eliptik bir salon ve arkada sekizgen bir oda bulunur.^{[2]Elisseeff, Vadime. The Silk Roads: Highways of Culture and Commerce. Berghahn Books, 1998.}

Saray, kuzeyde ve güneyde uzaktan görülebilecek şekilde inşa edilmiş, Babür tarzında iki büyük girişe sahiptir.^{[3]The Silk Roads: Highways of Culture and Commerce. Berghahn Books, 1988.} Giriş iki katlıdır ve sahnayı barındırır.^{[2]Elisseeff, Vadime. The Silk Roads: Highways of Culture and Commerce. Berghahn Books, 1998.} Cihangir'in mezarına açılan bir kapı görevi gören ana kemer, her kemerde kavisli yüzeylere uygulanan sıva ve alçıdan yapılmış kaburga ağı olan galib kariye sahip 4 küçük kemerli nişle çevrili büyük, iki katlı bir eyvana sahiptir. Orta eyvan mukarnaslarla süslenmiştir. Girişin cephesi ise pietra dura ile zengin bir şekilde dekore edilmiştir. Dekoratif unsurlar, yapının tarzı ve tuğlaların boyutu, sarayın ve mezara açılan kapıların aynı anda inşa edilmiş olabileceğini göstermektedir.

Sarayın batısında, hücre sıralarının ortasında üç kubbeli bir cami vardır. Süslemelerle kaplı kırmızı kumtaşı ile kaplıdır. Caminin içi muhtemelen bir zamanlar freskler ve galib kari ile süslenmiştir.