# Edhem Paşa

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Edhem_Pa%C5%9Fa
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Edhem Paşa, https://tr.wikipedia.org/wiki/Edhem_Pa%C5%9Fa (CC-BY-SA-4.0)

![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/79/Edhem.jpg)
* (KirmiziAdam, public-domain)*

- **Doğum tarihi:** 1844
- **Ölüm tarihi:** 17 Aralık 1909; (65 yaşında)
- **Doğum yeri:** İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
- **Ölüm yeri:** Mısır, Britanya İmparatorluğu
- **Mezaryeri:** Eyüp Mezarlığı, İstanbul
- **Takma adı:** "Gazi"
- **Bağlılığı:** Osmanlı İmparatorluğu
- **Hizmet yılları:** 1863-1909
- **Rütbesi:** Müşîr
- **Komuta ettikleri:** Griviça Mevki Komutanı, Kosova Valisi, Üsküp Valisi, Beyrut Valisi, Adana ve Havalisi Umum Komutanı, Alasonya Ordusu
- **Savaşları:** 1876-1877 Osmanlı-Sırp Savaşı, 93 Harbi, 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı
- **Madalya:** Murassa İmtiyaz Nişanı

**Edhem Paşa** (ادهم پاشا; 1844, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul) – 17 Aralık 1909, [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Britanya_M%C4%B1s%C4%B1r%C4%B1)), [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) müşîri ve devlet adamıdır. [1897 Osmanlı-Yunan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Yunan_Sava%C5%9F%C4%B1_%281897%29)'nda Osmanlı Orduları Başkomutanıdır. 1909 yılında 2 hafta süreyle Harbiye Nazırı olarak görev yaptı.[^1]

## Hayatı

1844'te [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da doğdu. Babası gümrük memuru Mustafa Ferhad Efendi'dir. 1861 yılında Mekteb-i Fünun-ı İdâdiye'den, 1863 yılında [Mekteb-i Harbiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara_Harp_Okulu)'den Mülâzım-ı sânî rütbesiyle mezun oldu. Piyade mülâzımlığıyla askerî hizmete girdikten sonra [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)'in maiyeti arasında yer aldı. Harbiye Nazırı yaverliğinde bulundu. Rumeli ve Sırbistan'da çeşitli askerî görevler yaptı. [1876-1877 Osmanlı-Sırp Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-S%C4%B1rp_Sava%C5%9F%C4%B1_%281876-1877%29)'nın ardından [1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/93_Harbi)'na [Miralay](https://turkipedia.org/tr/wiki/Miralay) rütbesiyle katıldı ve [Gorni Dubnik Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gorni_Dubnik_Muharebesi)'nde başından yaralandı. [Plevne Savunması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Plevne_Savunmas%C4%B1) sırasında Griviça Mevki Komutanlığı'nda bulundu ve başarılarından dolayı Mirliva rütbesine terfi ettirildi ve bu suretle Paşa oldu.[^2]

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan sonra [Ferik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fer%C3%AEk) rütbesiyle [Kosova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kosova) ve [Üsküp](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Csk%C3%BCp) valiliklerine getirildi. [Arnavutluk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arnavutluk)'ta çıkan karışıklıklar sırasındaki etkili tedbirleri ve icraatları ile dikkatleri üzerine topladı. Üsküp'ten sonra [Beyrut](https://turkipedia.org/tr/wiki/Beyrut) valiliğine tayin edildi, ardından [Adana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Adana) ve Havalisi Umum Komutanlığı'na getirildiyse de padişah II. Abdülhamid'i öfkelendiren bir hareketi üzerine kumandan olarak [Halep](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep)'e gönderildi. Havran Olayı'nda Dürzîlere, [Zeytun İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Zeytun_%C4%B0syan%C4%B1_%281915%29)'nda ise Ermenilere karşı kullanılan askerî kuvvetin kumandanlığını yaptı. [Girit](https://turkipedia.org/tr/wiki/Girit)'te komutanlığı sırasındaki davranışlarıyla olayların yatıştırılmasında rol oynadı ve [Kostaki Antopulos Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kostaki_Antopulos)'nın adada asayişi sağlamasında yardımcı oldu. 1895 yılında Girit'te gösterdiği hizmetlerinden dolayı [Müşîr](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BC%C5%9F%C3%AEr) rütbesine terfi ettirildi.[^3]

![1877 Plevne Savunması'ndan sonra Edhem Paşa tarafından teslim edilen kılıç](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Plevna_sword.jpg/1280px-Plevna_sword.jpg)
*1877 Plevne Savunması'ndan sonra Edhem Paşa tarafından teslim edilen kılıç (Joe Mabel, CC-BY-SA-3.0)*

[1897 Osmanlı-Yunan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Yunan_Sava%C5%9F%C4%B1_%281897%29) başlayınca II. Abdülhamid tarafından Alasonya Ordusu Komutanlığı görevinden alınarak Osmanlı Orduları Başkomutanlığı görevine atandı. Diğer kıdemli paşalar dururken başkomutanlığa atanması gerek yurt içinde gerekse yabancı ülkelerde sürpriz olarak değerlendirildi. Emrindeki Osmanlı Orduları ile Yunanistan'a karşı savaş ilan edilmesinin ertesi günü (18 Nisan 1897) Milona Geçidi'nde Yunan Orduları'nı mağlup ederek 25 Nisan'da [Larisa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Larisa)'yı, 12 Mayıs'ta [Tırhala](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C4%B1rhala)'yı ele geçirdi. 17 Mayıs'ta [Dömeke Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%B6meke_Muharebesi)'nde Yunan Orduları'nı bir kez daha büyük bir bozguna uğrattı. Alman kurmayların *altı ayda geçilemez* diye rapor verdikleri [Thermopylae Geçidi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Thermopylae)'ni 24 saatte aşarak Yunanistan'ın başkenti [Atina](https://turkipedia.org/tr/wiki/Atina)'ya doğru ilerlemeye başladı. Savaşların başından beri elde ettiği başarıların yanında gösterdiği sadakat ve cesaretinden dolayı Padişah II. Abdülhamid tarafından "[Gazi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gazi)" unvanına lâyık görüldü ve [Murassa İmtiyaz Nişanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mtiyaz_Ni%C5%9Fan%C4%B1) ile taltif edildi.[^4]

![1 Aralık 1909 tarihli Servet-i Fünun dergisinde Edhem Paşa](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/1909_12_01_ServetiFunun_Ethem_Pasa.jpg/1280px-1909_12_01_ServetiFunun_Ethem_Pasa.jpg)
*1 Aralık 1909 tarihli Servet-i Fünun dergisinde Edhem Paşa (Servet-i Fünun Dergisi, public-domain)*

![Gazi Edhem Paşa'nın Eyüp Sultan Türbesi kapısına yakın bir konumda bulunan anıt mezarı (Mart 2022)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Grave_of_Gazi_Edhem_Pa%C5%9Fa_%281844-1909%29.jpg/1280px-Grave_of_Gazi_Edhem_Pa%C5%9Fa_%281844-1909%29.jpg)
*Gazi Edhem Paşa'nın Eyüp Sultan Türbesi kapısına yakın bir konumda bulunan anıt mezarı (Mart 2022) (Sureta, CC-BY-SA-4.0)*

Bu başarılardan sonra askerî teftiş komisyonu başkanı iken II. Meşrutiyet'in ilanı ile 1908 yılında [Meclis-i Âyân](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_%C3%82yan) azalığına getirildi. Hastalığına rağmen II. Abdülhamid tarafından [31 Mart İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/31_Mart_Vakas%C4%B1)'ndan (13 Nisan 1909) bir gün sonra kurulan [Ahmed Tevfik Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmet_Tevfik_Okday) kabinesinde harbiye nazırlığına tayin edildi. Askerlerin [Hareket Ordusu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hareket_Ordusu)'na karşılık vermeden silâhı bırakmalarında büyük gayretleri görüldü. Bu görevinde ancak iki hafta kalabildi. Sağlığı bozulduğundan [Mısır](https://turkipedia.org/tr/wiki/Britanya_M%C4%B1s%C4%B1r%C4%B1)'a gitti ve çok geçmeden 17 Aralık 1909 tarihinde orada öldü. Cenazesi İstanbul'a getirilerek Eyüp'te defnedildi.[^5]

Edhem Paşa'nın oğlu [Ömer Subhi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96mer_Subhi)'ydi.

[^1]: Mehmet Metin Hülâgü, TDV Diyanet İslam Ansiklopedisi, "Gazi Edhem Paşa", c. 13, s. 449, Ankara 1996.
[^2]: Mehmet Metin Hülâgü, TDV Diyanet İslam Ansiklopedisi, "Gazi Edhem Paşa", c. 13, s. 449, Ankara 1996.
[^3]: Mehmet Metin Hülâgü, TDV Diyanet İslam Ansiklopedisi, "Gazi Edhem Paşa", c. 13, s. 449, Ankara 1996.
[^4]: Mehmet Metin Hülâgü, TDV Diyanet İslam Ansiklopedisi, "Gazi Edhem Paşa", c. 13, s. 449, Ankara 1996.
[^5]: Mehmet Metin Hülâgü, TDV Diyanet İslam Ansiklopedisi, "Gazi Edhem Paşa", c. 13, s. 449, Ankara 1996.