# Ebu'l-Gazi Bahadır Han

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Ebu'l-Gazi_Bahad%C4%B1r_Han
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Ebu'l-Gazi Bahadır Han, https://tr.wikipedia.org/wiki/Ebu%27l-Gazi_Bahad%C4%B1r_Han (CC-BY-SA-4.0)

**Ebu'l-Gazi Bahadır Han** ya da **I. Ebül Gazi Bahadur Han** ([Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a): **ابوالغازی بهادر خان**, *Abū'l-Ġāzī Bahādur Khān*), (d. 1603, [Urgenç](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Crgen%C3%A7) - ö. 1663, [Hive](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hive)) 1643-1663 yılları arasında [Hive Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hive_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) yapan bir [Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Han_%28%C3%BCnvan%29) ve tarih yazarıdır. Han olmadan önce [İran](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ran)'da 10 yıl, çok iyi eğitim görmüştür.[^1] Onun hükmü altında Hive Hanlığı altın çağını yaşamıştır.[^2] Önemli kaynaklar olan, Ana Asya'nın tarihi için çağdaş bilgiyi içeren "Türkmen soyağacı" ve "Türk soyağacı" gibi iki tane kitap yazmıştır.[^3] Hive Hanları, [Cengiz Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cengiz_Han)'ın soyundan gelen ve [Kıpçak Türkçesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1p%C3%A7ak_grubu) konuşan [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)-[Moğollar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar)dır.[^4]

## Hayatı

1603'te [Urgenç](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%9Crgen%C3%A7)'te doğan Ebu'l-Gazi Bahadır, 1619'da babası I. Arap Muhammet Han tarafından [Kat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kat)'a vali olarak atandı. Kardeşleri İlbars ile Hubeş'in ayaklanmaları sırasında babasının tarafını tutan Ebu'l-Gazi Bahadır, babası kardeşleri tarafından öldürülünce, 1620'de [Buhara Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'na sığındı Ağabeyi İsfendiyar Han'ın hükümdarlık mücadelesine yardım etti ve 1623'te tahta çıkan İsfendiyar Han, ona Urgenç'i vererek onu ödüllendirmiş oldu. İsfendiyar Han'dan memnun olmayan [Özbekler](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbekler)i çevresinde toplayarak ağabeyine isyan etse de, ağabeyi bu hareketi bastırınca [Kazakistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazakistan)'a kaçtı. Ağabeyinin yokluğundan yararlanarak 1628'de Hive Kalesi'ni ele geçirdi. Ancak İsfendiyar Han dönünce, yakalanarak 1629'da [Safeviler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Safev%C3%AEler)in hâkimiyetindeki bölgelere sürüldü. Safevi hükümdarı [Şah Safi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Saf%C3%AE)'den yakın ilgi gördü ve [İsfahan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0sfahan)'a yerleştirildi. Burada kaldığı süre içerisinde [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) öğrendi ve [Türk tarihi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_tarihi_kronolojisi) hakkında çeşitli araştırmalar yaptı. İsfahan'dan kaçtıktan sonra, bir süre [Kalmuklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalmuklar)ın yanında kalan ve [Moğol dilini](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Folca) ve geleneklerini öğrenen Ebu'l-Gazi Bahadır, 1642'de Urgenç'te Han ilan edildi. İsfendiyar Han'ın ölümü ve hanlığını tanımayan Buhara Özbeklerinin çekilmeleri üzerine [Hive](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hive)'ye gelerek 1645'te tahta çıkan Ebu'l-Gazi Bahadır Han, [Türkmenler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenler)in başkaldırılarıyla uğraştı. Yerini oğlu Enüşe'ye bıraktıktan kısa bir süre sonra öldü.

## Eserleri

- [*Şecere-i Türk*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eecere-i_T%C3%BCrk%C3%AE) (Sagara-i Turki) 1663-1664 yılları arasında;
- [*Şecere-i Terakime*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eecere-i_Terakime), 1660 yılında yazmıştır.

## Ayrıca bakınız

- [Hive Hanlar listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hive_Hanlar%C4%B1_listesi)

[^1]: Vasily, Bartold, 65.
[^2]: Sinor, Denis 215.
[^3]: Sinor, Denis 59.
[^4]: Svat Soucek, A History of Inner Asia, sayfa 327