# Eşik İyesi

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C5%9Fik_%C4%B0yesi
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Eşik İyesi, https://tr.wikipedia.org/wiki/E%C5%9Fik_%C4%B0yesi (CC-BY-SA-4.0)

**Eşik İyesi** – [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) [halk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halk) inancında eşiğin koruyucu [ruh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruh)u. **Eşgik İyesi** veya **Esik İyesi** olarak da söylenir. [Eşanlamlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C5%9Fanlaml%C4%B1) olarak **Astana İyesi** veya **Bosağa (Busağa, Busava, Bosaha, Bosaka) İyesi** ifadeleri de kullanılır. [Moğollar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) **Bohogo Ezen** derler.

## Özellikleri

İnanca göre, her eşiğin koruyucu bir ruhu vardır ve bu [ruh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruh) [eşik](https://turkipedia.org/tr/wiki/E%C5%9Fik)te yani kapının girişinde yatar. Bu ruh inanca göre, [inek](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C4%B1%C4%9F%C4%B1r)lerin yollarını kaybetmeden evlerini bulabilmesini sağlar, [hayvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hayvan)ları korur. Eşikte oturuyor olmak veya eşikte konuşmak iyi görülmez bunun nedeni ruhun eşikte olması, beklemesidir. Eşiğin baht ve talih ([kader](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kader)) ile ilgisi olduğuna inanılır çünkü eşik iki farklı [alem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alem)i simgeleyen esrarengiz bir sınır olarak görülür. Günümüz [çağdaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fda%C5%9F) [beşeri bilimler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Be%C5%9Feri_bilimler)de kullanılan terimlerden [bilinç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilin%C3%A7) eşiği ve [duyum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Duyum) eşiği gibi kavramlar da bu sınır anlayışını ortaya koymaktadır. Açık-kapalı, içeri-dışarı, soğuk alan-sıcak alan ve aydınlık-karanlık gibi kavramların hepsi evin dış çevren farklılığının sonucudur. Bazen “[Kara Çuha](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kara%C3%A7uha%2C_Horasan)” adı da verilir. [Astana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Astana) [Kazakistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazakistan)’ın başkentidir ve bu sözcük de aynı zamanda başkent demektir.

## Zengi Ata

[Batı Sibirya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Sibirya) inançlarında "Senge Baba" (Tatarca: *Zänki Baba*, "Zengi Ata") bir "Eşik İyesi"dir. Eşikte yaşar ve evin önündeki hayvanları korur. [Tatarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tatarlar) arasında da "Zengi Babay" inanışı yaygındır. "Zengi Baba"nın ruhuna tapınmak için özel törenler yapılır, bu törenlerin özel yemeği olan "avuz" (ağız) sütü hazırlanır. [Tören](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%B6ren)lere bir [molla](https://turkipedia.org/tr/wiki/Molla) veya [hoca](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mam) davet edilir. Bu kişi yeni doğmuş bebeklerin hayırlı olması için "Zengi Baba"ya dua eder. [Orta Asya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Asya)'daki Türk [derviş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dervi%C5%9F)liği hakkındaki eski kayıtlarda; "Zengi Baba"dan, [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) arasında ün kazanmış [Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkistan) şeyhlerinden biri olarak bahsedilir.[^1]

## Kara Çuha

[Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan) geleneksel inançlarına göre bir [evliya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Evliya) olan "Kara Çuha", evin eşiğinde durur ama göze görünmez. Evin eşiğine varıldığında, "Kara Çuha"ya selam vermek gerekir. Bir diğer inanışagöre de eşiğin kendi sahibi vardır. Bu varlığın adı, "Astana Cini"dir.[^2]

## Etimoloji

(Eş/Es/As) kökünden türemiştir. [Kapı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kap%C4%B1) basamağı. Bir şeyin başlangıç yeri. Bir şeyin sınırı.

[^1]: Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi
[^2]: Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi