# Dolma > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Dolma > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Dolma, https://tr.wikipedia.org/wiki/Dolma (CC-BY-SA-4.0) ![Bütün dolma biber ve domates dolması](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Speca_te_mbushura_me_mish.JPG/1280px-Speca_te_mbushura_me_mish.JPG) *Bütün dolma biber ve domates dolması (Violetamyftari, CC-BY-SA-3.0)* - **Adı:** Dolma - **Ülke:** Türkiye - **Bölgesi:** Doğu Akdeniz, Balkanlar, Anadolu, Levant, Orta Doğu, Güney Kafkasya, Kuzey Afrika, Orta Asya, Avrupa - **Türü:** Meze - **Servis şekli:** Sıcak - **Malzemeler:** Kıyma, pirinç - **Çeşitleri:** Sebzeler, yapraklı sebzeler, deniz ürünleri, meyveler, etler, sakatat ![Biber dolması](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6f/Farshirovannyi_peretz.jpg/1280px-Farshirovannyi_peretz.jpg) *Biber dolması (User:Zserghei, public-domain)* ![Etli biber dolması ve yaprak sarması](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Dolma.JPG/1280px-Dolma.JPG) *Etli biber dolması ve yaprak sarması (Maderibeyza at Türkçe Vikipedi, CC-BY-SA-3.0)* ![Siirt etli dolması](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/T%C3%BCrk_mutfa%C4%9F%C4%B1ndan_siirt_etli_dolmas%C4%B1.jpg/1280px-T%C3%BCrk_mutfa%C4%9F%C4%B1ndan_siirt_etli_dolmas%C4%B1.jpg) *Siirt etli dolması (Yunusnky, CC-BY-SA-4.0)* **Dolma**, Balkan, Güney Kafkasya, Orta Asya, Akdeniz, Ege ve Orta Doğu mutfaklarında yeri olan bir [yemek](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C4%B1da) çeşididir. Biber, domates, soğan, patlıcan ve kabak gibi sebzelerden yapılmaktadır. 2017 yılında [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)'ın "Dolma yapımı ve paylaşımı geleneği" [UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listeleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/UNESCO_Somut_Olmayan_K%C3%BClt%C3%BCrel_Miras%C4%B1_listesi)ne dahil edilmiştir. Bu geleneğe halen daha Azerbaycan'da rastlanmaktadır.[^1] Dolma aynı zamanda geleneksel Irak mutfağının en popüler yemeklerinden biridir ve Irak'ın yöresel yemeği olarak kabul edilir. Dolma, Irak'taki tüm etnik gruplar tarafından tüketilir.[^2][^3][^4] ## Etimoloji Dolma kelimesi Türkçedeki dolmak fiilinden türemiştir.[^5] Yunan mutfağında gemista veya tsounidis, İtalyan mutağında ripieni,[^6] Hindistan mutfağında dorma,[^7] ve Arap ülkelerinde mahshi olarak adlandırılır.[^8] ## Tarihi Dolma, yüzyıllardır ilk olarak yapıldığı Orta Doğu mutfağının bir parçasıdır.[^9] Her ne kadar "dolma" terimi Osmanlı'nın Topkapı Sarayı mutfağında ortaya çıkmış olsa da, Osmanlı öncesi Arap mutfağında dolma sayılabilecek "etle doldurulmuş patlıcan" tariflerine rastlanmaktadır. Benzer şekilde, Antik Yunanlar tatlandırılmış peynirle doldurulmuş incir yaprağına "thrion" demekteydi.[^10] Dolma, İran'da en azından 17. yüzyıldan beri yapılmaktadır. [Nasıreddin Şah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nas%C4%B1r%C3%BCddin_%C5%9Eah)'ın 19. yüzyılda yazdığı notlarda doldurulmuş üzüm yaprakları, lahana yaprakları, salatalık, patlıcan, elma ve ayva da dahil olmak üzere çeşitli malzemelerden yapılan dolma tarifleri yer almaktadır. Kaydedilen tariflerde kıyma, sote nane, pirinç ve safran kullanımına da rastlanmaktadır.[^11] Dolmaya aynı zamanda [Sefarad Yahudileri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sefarad_Yahudileri)nin mutfağında da rastlanmaktadır.[^12] Yahudi aile geleneklerinde diğer dolma türlerinde bulunmayan bazı varyasyonlar vardır. [Irak Yahudileri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak%27taki_Yahudilerin_tarihi)nin mutfağındaki tatlı ve ekşi aromalı dolmalar bu varyasyonlardan biridir. Kış aylarında dolma yapımında kullanılan lahana, İran ve Osmanlı İmparatorluğu'ndaki köylülerin temel gıdalardan biriydi ve Balkanlara da yayılmıştı. Osmanlı İmparatorluğu'ndaki Yahudiler, dolma yaparken yerel olarak yetiştirilen üzüm yapraklarını kullanmış ve yemeğin Türkçe ismini kabul etmiştir. Doğu Avrupa'daki Yahudiler, koşer etten yapılan çeşitli lahana dolmaları hazırlamıştır. Bu yemeğe Rusçada golubtsy, Ukraynaca holubtsi, Lehçede gołąbki ve Yidiş'te holishkes veya teibel denmektedir. Et pahalı olduğu için bazen pirinç etle karıştırılır. Avrupa'daki Yahudiler bazen pirincin yerine arpa, ekmek veya kaşa kullanmaktadır.[^13] Hindistan mutfağında dolmaya sadece Bengal mutfağında rastlanmaktadır. Bu mutfaktaki en yaygın dolma türü Potoler dormadır.[^14] ## Çeşitleri - [Acur dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Acur_dolmas%C4%B1) - [Ayva dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayva_dolmas%C4%B1) - [Biber dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Biber_dolmas%C4%B1) - Balkabağı dolması - Domates dolması - [Enginar dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enginar_dolmas%C4%B1) - [Erik dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erik_dolmas%C4%B1_%28yemek%29) - [Evelik dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Evelik_dolmas%C4%B1) - [Kabak dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kabak_dolmas%C4%B1) - [Kabak çiçeği dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kabak_%C3%A7i%C3%A7e%C4%9Fi_dolmas%C4%B1) - [Kalamar dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kalamar_dolmas%C4%B1) - [Kara lahana dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karalahana_sarmas%C4%B1) - [Kaz dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaz_dolmas%C4%B1) - [Midye dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Midye_dolma) - [Mumbar dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mumbar_dolmas%C4%B1) - [Şıhıl mahşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9E%C4%B1h%C4%B1l_mah%C5%9Fi) - [Dalak dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dalak_dolmas%C4%B1) - [Şımşıpe](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9E%C4%B1m%C5%9F%C4%B1pe) - [Şalgam dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Ealgam_dolmas%C4%B1) - [Tavuk dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tavuk_dolmas%C4%B1) - [Patlıcan dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Patl%C4%B1can_dolmas%C4%B1) ## Osmanlı Mutfağındaki Dolma Çeşitleri - **15. Yüzyıl dolma çeşitleri**: İşkembe dolması (zerbûdil), [piyaziyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Piyaziye)(soğan dolması), tuffâhiyye (elma dolması)dır. - **16. Yüzyıl dolma çeşitleri** :Çakal erikli yaprak dolması, havuç dolması, koruklu kabak dolması, körpe bal kabağı dolması, lahana dolması, patlıcan dolmasıdır. - **17. Yüzyıl dolma çeşitleri** :Balık dolması(uskumru, tekir, mercan, palamut), karpuz dolması, lisan-ı sevr dolmasıdır. - **18. Yüzyıl dolma çeşitleri** :[Ayva dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayva_dolmas%C4%B1), ıspanak dolması, mülebbes dolma, pırasa dolması, [şeyhü’l mûîşi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eeyh%C3%BCl_m%C3%BB%C5%9F%C3%AE)dir. - **19. Yüzyıl dolma çeşitleri** :Adi yaprak dolması, ayva yaprağı dolması, bamya dolması, balkabağının bütünce dolması, bütünce lahana dolması, domates dolması, enginar dolması, fındık yaprağı dolması, kaburga dolması, kavun dolması, kuzu dolması, midye dolması, mumbar dolması, patlıcandan Halep dolması, piyazlı kabak, sakız kabağı dolması, [şalgam dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Ealgam_dolmas%C4%B1), şirden dolması, taze etli yaprak dolması, tavuk dolması, vişneli yaprak dolması, yalancı balık dolması, yalancı dolma, yalancı patlıcan dolması, yeşilbiber dolmasıdır.[^15] ### Melceü’t-Tabbâhîn Basılı ilk yemek kitabı [Melceü’t-Tabbâhîn](https://turkipedia.org/tr/wiki/Melce%C3%BC%E2%80%99t-Tabb%C3%A2h%C3%AEn)'de çok çeşitli dolma tarifleri vardır.[^16] Bunlar: - Mülebbes Dolma - Yalancı Balık Dolması - Halep Dolması - Yalancı Dolma - Vişne Yalancı Dolması - Kavun Dolması - Piliç veya Tavuk Dolması - Midye Dolması - Âdi Yaprak Dolması - Domates ve Frenk Patlıcanı Dolması - Patlıcan Yalancı Dolması - Balık Dolması - Mumbar ve Şirden ### Mükemmel ve Mufassal Aş Ustası [Mükemmel ve Mufassal Aş Ustası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nuriye_Ulviye_Mevlan_Civelek)'da çok çeşitli dolma tarifleri vardır. Bunlar: [Enginar dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Enginar_dolmas%C4%B1), Soğan dolması, [Yeşil biber dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Biber_dolmas%C4%B1), Şalgam dolması, Etli kavata dolması, Kırmızı ve yeşil domates dolması, Pırasa dolması, [Patlıcan dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Patl%C4%B1can_dolmas%C4%B1), Sakız kabağı dolması, Asma kabağı dolması, Hıyar dolması, [Acur dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Acur_dolmas%C4%B1), [Asma yaprağı dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asma_yapra%C4%9F%C4%B1_sarmas%C4%B1), At kestanesi yaprağı dolması, Pazı yaprağı dolması, [Lahana yaprağı dolması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lahana_sarmas%C4%B1), Ebegümeci yaprağı dolması, fındık yaprağı dolmalarıdır.[^17] ## Dini kutlamalar ve gelenekler Yahudi ailelerin [Simha Tora'da](https://turkipedia.org/tr/wiki/Simhat_Tora) lahana dolması yemesi adettendir.[^18] [Süryaniler](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCryaniler) [Lent](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_Perhiz) için etsiz dolma hazırlarlar.[^19] Geleneksel malzemeler mevcut olmadığında, [Hindistan'ın](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hindistan) [Batı Bengal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bat%C4%B1_Bengal) kentindeki [Ermeni](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermeniler) Hristiyan topluluğu [Noel'i](https://turkipedia.org/tr/wiki/Noel) Anglo-Hint mutfağının yerel bir çeşidi olan potoler dorma ile kutlar.[^20] Gemista veya tsounidis adı verilen dolmalar da [Yunan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanlar) mutfağında yaygındır.[^21] Müslüman aileler genellikle [Ramazan ayında](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ramazan) ve kutsal ayın sonunu kutlayan [Ramazan Bayramı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ramazan_Bayram%C4%B1) kutlamalarında [iftar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ftar) yemeğinin bir parçası olarak dolma servis ederler. Nevruz bayramında büyük tencerelerde dolma hazırlanır.[^22] ## Ayrıca bakınız - [Ermenistan Dolma Festivali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenistan_Dolma_Festivali) - [Sarma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sarma) [^1]: Dolma making and sharing tradition, a marker of cultural identity . UNESCO Intangible Cultural Heritage. [^2]: Arşivlenmiş kopya. [^3]: Arşivlenmiş kopya. [^4]: https://www.123rf.com/photo_59995117_stock-vector-iraqi-cuisine-dolma-or-traditional-cooked-rice-and-meat-wrapped-in-grape-leaves-one-of-the-most-popu.html [^5]: Ayto, John. The Diner’s Dictionary. Oxford University Press, 2013. [^6]: Gosetti Della Salda, Anna. Le ricette regionali italiane. Solares, 1967. [^7]: Raghuraman, Uma. Potoler Dolma Recipe (Bengali Style Stuffed Pointed Gourd Curry). Archana's Kitchen. [^8]: Perry, Charles Perry. The Oxford Companion to Food. Oxford University Press, 20 Kasım 2014. [^9]: Salloum, Habeeb. Arabian Nights Cookbook: From Lamb Kebabs to Baba Ghanouj, Delicious Homestyle Arabian Cooking. Tuttle Publishing, 28 Şubat 2012. [^10]: Perry, Charles Perry. The Oxford Companion to Food. Oxford University Press, 20 Kasım 2014. [^11]: DOLMA – Encyclopaedia Iranica. [^12]: Kittler, Pamela Goyan. Food and Culture. Cengage Learning, 22 Ağustos 2011. [^13]: The Jews, stuffed cabbage and Simchat Torah. 7 Ekim 2012. [^14]: Potoler Dolma. Indian Recipes. [^15]: http://www.aykutaybas.com/FileUpload/op412066/File/osmanli_mutfagi_tez_1.pd [^16]: Arşivlenmiş kopya. [^17]: Arşivlenmiş kopya. [^18]: Howard, Christine. Simchat Torah and the story of Creation. Eylül 2008, s. 9-10. [^19]: Albala, Ken. Food Cultures of the World Encyclopedia. ABC-CLIO, s. 255. [^20]: Brummitt, Mark. 4th January: 2nd after Christmas Jeremiah 31:7—14. Aralık 2008, s. 135-136. [^21]: Davidson, Alan. The Oxford companion to food. Oxford Univ. Press, 2014. [^22]: Albala, Ken. Food cultures of the world encyclopedia. Greenwood, 2011.