Doğu Türk Kağanlığı

Doğu Türk Kağanlığı (Çince: 東突厥汗國), 582-630 yılları arası varlığını sürdüren tarihi Türk devleti. 582 yılında bölünen Türk Kağanlığı'nın doğu kısmıdır.

Tarihi

Türklerin bölünmesi ve Doğu Türkleri

576 yılında İstemi Yabgu ölünce yerine oğlu Tardu geçerek yabgu olmuş ve babası gibi devletin batısını yönetmeye başlamıştır. Devletin batısını yöneten Tardu, doğu kısmın yönetimini de ele alıp Türk Kağanlığı'nın başına geçmek isteyince Tapo Kağan ile arası açılmıştır. Tapo Kağan 581 yılında ölünce yerine yeğeni İşbara Kağan geçmiştir. Böylece Tardu ile İşbara Kağan arasında tüm devletin başının kim olduğuna yönelik iç çatışma çıkmıştır. Geleneklere göre doğu tarafının baş kağan olması gerekmektedir. Bu karışıklıktan yararlanmak isteyen Çin, Türk Kağanlığı'ndaki mevcut anlaşmazlığı daha da körüklemiştir. Çin İmparatoru, batının yabgusu Tardu'ya elçi, hediyeler ve kurt figürü bulunan bir sancak göndererek Tardu'nun hükümdarlığını tanıdığını belirtmiştir. Çin'in kışkırtmaları sonucu Tardu, İşbara'nın kağanlığını tanımadığını bildirmiştir. Çıkan çatışmalar sonucu Türk Kağanlığı ikiye ayrılmış, Tardu batının yönetimini tamamen ele almıştır. Bu olaydan sonra İşbara Kağan'ın elinde sadece doğu bölge yönetimi kalmıştır.^{[1]Kemal Kara "Liseler için Genel Türk Tarihi" sf. 48,50, Serhat Yayınları Yayınları.}

İşbara Dönemi

Türk Kağanlığı'nın ikiye ayrılmasından sonra, Doğu Türk devleti gücünü kaybetmeye başlamıştır. İşbara Kağan'ın Çine düzenlediği seferler başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Çin ipek ticaretini engelleyip Türklerin onbin kadar tüccarını sınırdışı etmiştir. Bu durum Doğu Türkleri arasında açlık ve yoksulluğun doğmasına yol açmıştır. Doğu Türklerine bağlı birçok Türk boyu kıtlık sebebiyle Batı Türklerine sığınmıştır. Kendine bağlı boyların Batı Türk Kağanlığı'na sığınması İşbara Kağan'ı zor durumda bırakmıştır. 585 yılında giderek artan iç isyanlar ve dış baskılar sonucu İşbara Kağan, Çin hâkimiyetini kabul etmiş ve Çin'den yardım istemiştir.^{[1]Kemal Kara "Liseler için Genel Türk Tarihi" sf. 48,50, Serhat Yayınları Yayınları.}

Doğu Türk Kağanlığı'nı hâkimiyeti altına alan Çin'in asıl amacı, Türkler de dahil tüm Orta Asya halklarını Çinlileştirerek, Çin için tehdit olmaktan çıkarmaktır. Bu nedenle Çin, Doğu Türkleri Çince konuşmaya, Çinliler gibi giyinmeye ve Çin adetlerini kabul etmeye zorlamıştır. Bunun üzerine İşbara Kağan bu konu hakkında 585 yılında Çin İmparatoru'na mektup yazmıştır. İşbara Kağan Çin imparatoruna yazdığı mektupta şöyle demiştir;

“"Size bağlı kalacak, haraç verecek kıymetli atlar hediye edeceğim. Fakat dilimizi değiştiremem. Halkıma Çin giysileri giydiremem. Adetlerinizi, kanunlarınızı alamam. İmkân yoktur. Çünkü bu yönlerden bütün milletim, hassasiyetle çarpan tek bir kalptir.^{[1]Kemal Kara "Liseler için Genel Türk Tarihi" sf. 48,50, Serhat Yayınları Yayınları.}”

Çin esaretine daha fazla dayanamayan İşbara Kağan 587 yılında ölmüştür. İşbara Kağan'dan sonra başa geçen Baga ve Tulan zamanlarında Çin baskısı artmıştır. Daha sonra başa Kimin Kağan geçmiştir. Kimin Kağan'dan sonra başa Şi-pi Kağan geçmiştir.^{[1]Kemal Kara "Liseler için Genel Türk Tarihi" sf. 48,50, Serhat Yayınları Yayınları.}

Şi-Pi Kağan Dönemi ve tekrar güçlenme

Şi-pi Kağan döneminde Doğu Türkleri, kısa bir süre için eski güçlerine kavuşmuşturlar. Şi-Pi Kağan, ülkesindeki karışıklıkları önlemiştir. Batıda Tibet'e, doğuda Amur Irmağı'na kadar uzanan topraklar üzerinde egemenlik kurmuştur. Çin'e (Suy Hanedanı) her yıl verilmekte olan haraç kesilince Çin ile savaş yapılmıştır. Doğu Türk Kağanlığı bu savaşı kazanmıştır. Çin imparatoru, Doğu Türklere yıllık vergi vermek şartıyla canını kurtarabilmiştir. Türklere eski gücünü yaşatan Şi-Pi Kağan 619 yılında ölmüştür.

Şi-Pi Kağan'dan sonra başa geçen Çula Kağan, Çin'e yönelik akınlara devam etmiştir. Ancak bir süre sonra Çula Kağan, Çinli eşi Yicheng tarafından zehirlenerek öldürülmüştür. Çu-Lo Kağan'dan sonra yerine kardeşi Kie-Li (Hieli) geçmiştir.^{[1]Kemal Kara "Liseler için Genel Türk Tarihi" sf. 48,50, Serhat Yayınları Yayınları.}