# Doğu Avrupa'da Kırım-Nogay köle baskınları

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_Avrupa'da_K%C4%B1r%C4%B1m-Nogay_k%C3%B6le_bask%C4%B1nlar%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Doğu Avrupa'da Kırım-Nogay köle baskınları, https://tr.wikipedia.org/wiki/Do%C4%9Fu_Avrupa%27da_K%C4%B1r%C4%B1m-Nogay_k%C3%B6le_bask%C4%B1nlar%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/J%C3%B3zef_Brandt_-_Potyczka_Kozak%C3%B3w_z_Tatarami.jpg/1280px-J%C3%B3zef_Brandt_-_Potyczka_Kozak%C3%B3w_z_Tatarami.jpg)
* (Józef Brandt, public-domain)*

- **Çatışma:** Doğu Avrupa'da Kırım-Nogay köle baskınları
- **Parçası:** Rus-Kırım Savaşları
- **Tarih:** 1468-1769
- **Yer:** Doğu Avrupa, özellikle Vahşi Ovalar. Baskınlar ayrıca Kafkasya'yı ve Orta Avrupa'nın bazı bölgelerini de hedef aldı.
- **Sonuç:** Yüz binlerce Doğu Avrupa, Kafkas ve Orta Avrupa vatandaşı Kırım köle pazarında satılmak üzere köleleştirildi.; Baskınların gerçekleştirildiği bölgelerde yıkımlar gerçekleşti.; Kazakların gelişimi gerçekleşti.; Baskınlar, Kırım Hanlığı'nın Rus İmparatorluğu tarafından ilhak edilmesiyle sona erdi.
- **Savaşan:** 22px Kırım Hanlığı; 22px Nogay Ordası; Destekleyen:; Osmanlı İmparatorluğu; Rusya; Moskova Knezliği (1441-1547); Rusya Çarlığı (1547-1721); Rus İmparatorluğu (1721-1774); Polonya-Litvanya Birliği; 22px Litvanya Büyük Dükalığı (1441-1569); 22px Polonya Krallığı (1441-1569); 22px Polonya-Litvanya Birliği (1569-1774); Boğdan; 22px Kazak Hetmanlığı; Zaporijya Siçi; 22px Çerkesya; 22px Macaristan Krallığı

Üç yüzyılı aşkın bir süre boyunca, [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ordusu ve [Nogay Ordası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nogay_Ordas%C4%B1), esas olarak [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya) ve Litvanya-Polonya tarafından kontrol edilen topraklara ve diğer bölgelere köle baskınları düzenledi.

Bu baskınların ana amaçları, çoğu [Konstantinopolis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Konstantinopolis)'teki veya Orta Doğu'nun başka bir yerindeki [Osmanlı köle pazarlarına](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27nda_k%C3%B6lelik) ihraç edilmesi amaçlanan [kölelerin](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C3%B6lelik)[^1] ele geçirilmesiydi. [Cenevizliler](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ceneviz_Cumhuriyeti) ve [Venedikli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Venedik_Cumhuriyeti) tüccarlar, Kırım'dan Batı Avrupa'ya köle ticaretini kontrol ediyorlardı. Baskınlar, Doğu Avrupa'nın insani ve ekonomik kaynaklarının azalması ile sonuçlandı. Çoğunlukla, [Moskova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova)'nın yüz kilometre güneyinden [Karadeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karadeniz)'e kadar uzanan ve günümüzde [Rus](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar) ve [Ukrayna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukraynal%C4%B1lar) nüfusunun çoğunu barındıran bozkır ve orman-bozkır arazisi olan "Vahşi Ovalar"da yaşıyorlardı. Baskınlar ayrıca [Kazaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar_%28Slav%29)ın gelişiminde önemli bir rol oynadı.[^2][^3][^4]

Etkilenen insan sayısına ilişkin tahminler değişiklik göstermektedir: Polonyalı tarihçi Bohdan Baranowski, 17. yüzyılda [Polonya-Litvanya Birliği'ndeki](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polonya-Litvanya_Birli%C4%9Fi) (bugünkü [Polonya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polonya), [Ukrayna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukrayna) ve [Beyaz Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Belarus)) kaybın yılda ortalama 20.000 civarında olduğunu ve 1474'ten 1694'e kadar toplamda bir milyondan fazla insanın köleleştirildiğini yazar.[^5] Mihail Khodarkhovsky, 17. yüzyılın ilk 50 yılında 150.000 ila 200.000 kişinin Rusya'dan kaçırıldığını tahmin etmektedir.

İlk büyük baskın 1468'de gerçekleşti ve [Polonya'nın güneydoğu sınırına](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polonya-Litvanya_Birli%C4%9Fi) doğru ilerledi.\<r[^6] [Macaristan'a](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macaristan_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1) son baskın 1717'de gerçekleşti.[^7] 1769'da, [Rus-Türk Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/1768-1774_Osmanl%C4%B1-Rus_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında meydana gelen son büyük Tatar baskını sırasında 20.000 kişi köle olarak ele geçirildi.[^8]

## Nedenleri

### Ekonomik faktörler

Baskınların çoğu, daha önce Moskova Knezliği ve Litvanya arasında bölünmüş olan bugünün Rusya ve Ukrayna topraklarına yoğunlaşırken bazıları [Moldova](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan) ve [Çerkesya'ya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87erkesya) ([Kuzey Kafkasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzey_Kafkasya)) doğru yönlendi. Kırım erkek nüfusunun önemli bir kısmı bu baskınlara katıldı.[^9]

Baskınların temel ekonomik amacı ganimet elde etmekti, bazı baskınlar maddi getirileri amaçlamış olsa da çoğu baskın köle elde etmek amacıyla düzenlendi.[^10] Kölelerin bir kısmı Kırım'da kalmasına rağmen, çoğu Osmanlı İmparatorluğu'na satıldı. Köleler ve azat edilmiş kişiler kıyaslandığında köleler Kırım nüfusunun yaklaşık %75'ini oluşturuyordu.[^11] [Encyclopædia Britannica](https://turkipedia.org/tr/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica)'ya göre, "Kırımlıların pazarda sattıkları her köle için, baskınları sırasında birkaç kişiyi doğrudan ve köle pazarına giderken birkaç kişi daha dolaylı olarak öldürülüyordu."[^12] Ana köle pazarı, 1475'ten sonra Osmanlılara ait olan Kırım kıyı şeridinin bir parçası olan [Kefe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kefe) idi. 1570'lerde Kefe'de yılda 20.000'e yakın köle satışa çıkarıldı.[^13]

### Siyasi faktörler

Kırım Hanlığı 1441'de [Altın Orda](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1n_Orda_Devleti)'dan ayrıldı. Orda 1502'de dağıldığında Kırım ile kuzey komşuları arasındaki tampon ortadan kalktı. Hanlar, Litvanya ve Moskova arasındaki çatışmalardan yararlanarak önce biriyle, sonra diğeriyle ittifak kurdu ve biriyle ittifakı diğerine saldırmak için bir gerekçe olarak kullandı. 1500-1506 Rus-Litvanya Savaşı sırasında Kırımlılar Rusya ile ittifak kurdular ve Litvanya'nın derinliklerine nüfuz ettiler. İlişkiler kısa sürede kötüleşti. Moskova Knezliği'ne yönelen neredeyse sürekli baskınlar 1507'de başladı.[^14]

Kırım Hanı [I. Devlet Giray](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Devlet_Giray), [1571 baskını](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova_Yang%C4%B1n%C4%B1) sırasında [Moskova'yı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Moskova) yaktı. Çağdaş yazarlar 1571'deki Tatar istilası sırasında 80.000 kişinin öldüğünü, 150.000 kişinin esir alındığını yazar. [Kırım Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1r%C4%B1m_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ordusunun Moskova'ya yaklaştığını öğrenen [Korkunç İvan](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._%C4%B0van), [opriçnina](https://turkipedia.org/tr/wiki/Opri%C3%A7nina)ları ile Moskova'dan [Kolomna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kolomna)'ya kaçtı.[^15]

Moskova'nın yakılmasından sonra [Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarafından desteklenen Devlet Giray Han, 1572'de tekrar Rusya'yı işgal etti. Tatarlar ve Türklerden oluşan birleşik bir kuvvet, ancak bu sefer [Molodi Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Molodi_Muharebesi)'nde püskürtüldü. Temmuz-Ağustos aylarında, 120.000 kişilik Tatar ordusu, Prens Mihail Vorotynsky ve Prens Dimitri Khvorostinin önderliğindeki Rus ordusu tarafından da mağlup edildi.[^16]

1620'de Tatarlar, Türklerin [Polonyalılar-Litvanyalılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polonya-Litvanya_Birli%C4%9Fi) üzerindeki ezici zaferine büyük ölçüde katkıda bulundukları [Cecora Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87u%C3%A7oro_Muharebesi_%281620%29)'ne katıldılar.[^17] 1672'de [I. Selim Giray Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Selim_Giray), [Bar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bar%2C_Ukrayna)'ın fethinde başarılı olduğu [Lehistan-Osmanlı Savaşı (1672-76)](https://turkipedia.org/tr/wiki/1672-1676_Osmanl%C4%B1-Lehistan_Sava%C5%9F%C4%B1) sırasında Osmanlı ordusuna katılmak üzere görevlendirildi.[^18]

## Askeri

![Max Presnyakov (2010) tarafından çizilen Büyük Abatis Sınırı. Sınırın Rusya tarafından, Muravsky Patikası boyunca hızla ilerleyen ve ülkenin güney illerini harap eden Kırım-Nogay akıncılarından korumak için oluşturulduğu iddia ediliyor.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/%D0%97%D0%B0%D1%81%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%87%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0.%D0%AE%D0%B6%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%B6.2010%D0%B3.%D1%85.%2C%D0%BC.90%D1%85180.jpg/1280px-%D0%97%D0%B0%D1%81%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%87%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0.%D0%AE%D0%B6%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%B6.2010%D0%B3.%D1%85.%2C%D0%BC.90%D1%85180.jpg)
*Max Presnyakov (2010) tarafından çizilen Büyük Abatis Sınırı. Sınırın Rusya tarafından, Muravsky Patikası boyunca hızla ilerleyen ve ülkenin güney illerini harap eden Kırım-Nogay akıncılarından korumak için oluşturulduğu iddia ediliyor. (Max presnyakov, CC-BY-SA-3.0)*

### Harp sahası

Bu dönemin başında, Kırım Hanlığı ile Moskova Dükalığı arasında, [Vahşi Ovalar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vah%C5%9Fi_Ovalar) denen neredeyse 1100 kilometre genişliğe ulaşan, seyrek nüfuslu otlaklar uzanıyordu. Moskova'nın yaklaşık 100 kilometre güneyindeki [Oka Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oka_Nehri), hem ana hat hem de son savunma hattıydı. *Beregovaya Sluzhba* ("nehir kıyısı hizmeti") tarafından korunuyordu. Bu hat, güneyde Belgorod Hattı'nın inşa edilmesinden sonra bile var olmaya devam etti. Güneydeki kalelere büyük saldırılar olsa bile, saldırganlar nadiren Oka'yı aşabildi.

Mozkova Knezliği ve Kırım arasında yollar olarak da bilinen üç ana rota vardı. Geçitleri aşmak için genellikle bir nehir havzası ile diğeri arasındaki yüksek zemini takip etmekteydiler.

### Kırım ve Türkiye'de

Ana köle pazarı 1475'ten sonra Osmanlı İmparatorluğu'na ait olan [Kefe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kefe)'deydi. Kasabada toplar ve güçlü bir Yeniçeri garnizonu vardı. Kefe'nin yanı sıra, [Karasubazar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilohirsk), Tuzleri, [Bahçesaray](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bah%C3%A7esaray%2C_K%C4%B1r%C4%B1m) ve [Gözleve'de](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%B6zleve) de köleler satılırdı. Köle tüccarları çeşitli milletlerden oluşuyordu: Türkler, Araplar, Rumlar, Ermeniler ve diğerleri. Ticaret hakkı için Kırım Hanına ve Türk Paşasına vergi ödemekteydiler. Kefe'de, çoğu Moskova Knezliği'nden ve [Polonya-Litvanya Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Polonya-Litvanya_Birli%C4%9Fi)'nin güneydoğu topraklarından olmak üzere bazen 30.000 kadar köle bulunurdu. Habsburg diplomatı ve [Kutsal Roma İmparatorluğu'nun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) Moskova Knezliği Büyükelçisi Sigismund von Herberstein, "bir satışta fazla bir gelir getirmeyecek olan yaşlı ve sakat erkekler, Tatar gençlerine ya taşlanmak ya da denize atılmak ya da istedikleri herhangi bir şekilde öldürülmeleri için verilirdi" yazar.[^19]

Ukraynalı-Kanadalı tarihçi Orest Subtelny'ye göre, "1450'den 1586'ya kadar seksen altı ve 1600'den 1647'ye kadar yetmiş baskın kaydedildi. Tek bir baskında ele geçirilen esir sayısının 30.000'e kadar çıktığı tahmin edilse de, ortalama sayı 3000'e civarındaydı... Yalnızca [Podolya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Podolya)'da, 1578 ile 1583 arasında tüm köylerin yaklaşık üçte biri harap oldu veya terk edildi."[^20]

Michalo Lituanus, Kefe'yi "kanımızı içen doyumsuz ve kanunsuz bir uçurum" olarak tanımladı. Kötü yemek, su, giyecek ve barınağın yanı sıra yorucu işlere ve istismara maruz kaldılar. Litvin'e göre "daha güçlü köleler hadım edildi, diğerlerinin burnu ve kulakları kesildi ve alnına veya yanağına damga basıldı. Gündüzleri zorla çalıştırılarak işkence gördüler ve geceleri zindanlarda tutuldular." Müslümanlar, Ermeniler, Yahudiler ve Yunan tüccarların hepsi Kefe'de Slav köleleri satın aldılar.[^21]

## Ayrıca bakınız

- [İzlanda Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0zlanda_Seferi)
- [Avrupa'da Osmanlı savaşları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa%27da_Osmanl%C4%B1_sava%C5%9Flar%C4%B1)
- [Osmanlı İmparatorluğu'nda kölelik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu%27nda_k%C3%B6lelik)

[^1]: Slaves, Money Lenders, and Prisoner Guards: The Jews and the Trade in Slaves and Captives in the Crimean Khanate. <https://www.academia.edu/3706285>
[^2]: Subtelny, Orest. Ukraine: A History. University of Toronto Press, 2000, s. 105-106. <https://archive.org/details/ukrainehistory00subt_0>
[^3]: Minahan, James. One Europe, Many Nations: A Historical Dictionary of European National Groups. Greenwood Press, 2000, s. 216. <https://books.google.com/books?id=NwvoM-ZFoAgC&pg=PA216>
[^4]: Breyfogle, Nicholas. Peopling the Russian Periphery: Borderland Colonization in Eurasian History. Routledge, 2007, s. 43. <https://books.google.com/books?id=d0FlVD_oGjQC&pg=PA43>
[^5]: Roxolana in European Literature, History and Culture. Ashgate Publishing, Ltd., 2010, s. 111. <https://books.google.com/books?id=iRE-ybv0SLkC&pg=PA111>
[^6]: Slaves, Money Lenders, and Prisoner Guards: The Jews and the Trade in Slaves and Captives in the Crimean Khanate. <https://www.academia.edu/3706285>
[^7]: Ransom Slavery Along the Ottoman Borders: (Early Fifteenth – Early Eighteenth Centuries). BRILL, 2007, s. 203. <https://books.google.com/books?id=00ZuXUdx2GgC>
[^8]: Slave Trade in the Early Modern Crimea From the Perspective of Christian, Muslim, and Jewish Sources, s. 2-7. <https://www.academia.edu/2971600>
[^9]: Slavery . Encyclopædia Britannica. <https://www.britannica.com/topic/slavery-sociology#ref388217>
[^10]: A History of Ukraine: The Land and Its Peoples, Second Edition. University of Toronto Press, 2010, s. 184-185. <https://books.google.com/books?id=Z0mKRsElYNkC&pg=PA184>
[^11]: Slavery . Encyclopædia Britannica. <https://www.britannica.com/topic/slavery-sociology#ref388217>
[^12]: Slavery . Encyclopædia Britannica. <https://www.britannica.com/topic/slavery-sociology#ref388217>
[^13]: Halil Inalcik. "Servile Labor in the Ottoman Empire" in A. Ascher, B. K. Kiraly, and T. Halasi-Kun (eds), The Mutual Effects of the Islamic and Judeo-Christian Worlds: The East European Pattern, Brooklyn College, 1979, pp. 25–43.
[^14]: Williams, Brian Glyn. The Sultan's Raiders: The Military Role of the Crimean Tatars in the Ottoman Empire. The Jamestown Foundation, 2013, s. 27. <http://www.jamestown.org/uploads/media/Crimean_Tatar_-_complete_report_01.pdf>
[^15]: Williams, Brian Glyn. The Sultan's Raiders: The Military Role of the Crimean Tatars in the Ottoman Empire. The Jamestown Foundation, 2013, s. 27. <http://www.jamestown.org/uploads/media/Crimean_Tatar_-_complete_report_01.pdf>
[^16]: Ivan the Terrible. Cooper Square Press, 2002. <https://books.google.com/books?id=p1abtsPCPm8C>
[^17]: A global chronology of conflict / Vol. 2 1500-1774. ABC-CLIO, 2010.
[^18]: Türkiye tarihi Cilt III: Osmanlı dönemi, 1566-1730. Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1991, s. 168-169.
[^19]: The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves An Aspect of Muscovite-Crimean Relations in the 16th and 17th Centuries, s. 178. <http://www2.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf>
[^20]: Subtelny, Orest. Ukraine: A History. University of Toronto Press, 2000, s. 105-106. <https://archive.org/details/ukrainehistory00subt_0>
[^21]: The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves An Aspect of Muscovite-Crimean Relations in the 16th and 17th Centuries, s. 178. <http://www2.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf>