# Divan-ı Hikmet

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Divan-%C4%B1_Hikmet
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Divan-ı Hikmet, https://tr.wikipedia.org/wiki/Divan-%C4%B1_Hikmet (CC-BY-SA-4.0)

**Divan-ı Hikmet**, [Hoca Ahmed Yesevî](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Yesev%C3%AE)'nin (1093, [Sayram](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sayram) - 1166, [Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkistan_%28%C5%9Fehir%29)) söylediği "[hikmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hikmet_%28%C5%9Fiir%29)" adlı şiirleri bir araya getiren [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) [tasavvuf](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tasavvuf) edebiyatının bilinen en eski örneklerini içeren kitaptır.

[Türkistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkistan)’ın [Ahmet Yesevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Yesev%C3%AE)'nin (ölümü:1166) dile getirdiği "[hikmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bilim)" adı verilen şiirlerini bir araya getiren şiir antolojisine verilen özel isimdir. [Türk edebiyatı](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_edebiyat%C4%B1) tarihinde *Divan-ı Hikmet*in önemi [İslamiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam)ten sonraki Türk edebiyatının daha önce yazılan [Kutadgu Bilig](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutadgu_Bilig)'den sonraki bilinen en eski örneklerinden biri ve tasavvufi Türk edebiyatının ilk eseri oluşundan daha fazla [Türk Dünyası](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_d%C3%BCnyas%C4%B1)'nda meydana getirdiği tesirlere dayanır.

## Genel özellikler

Genel olarak dervişlik hakkında övgülerden, bu dünyadan şikâyetten, cennet ve cehennem tasvirlerinden, [İslâm peygamberi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam%27da_peygamberler_ve_el%C3%A7iler) [Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed)'in hayatından ve mucizelerinden bahsedilir. [Din](https://turkipedia.org/tr/wiki/Din)î ve [ahlâk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahlak)i öğütler veren [şiir](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eiir)lere de yer vermiştir. [Hece ölçüsü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hece_%C3%B6l%C3%A7%C3%BCs%C3%BC) olarak 4+3 ve 4+4+4 kullanılmıştır. Bu yapıtın ortaya çıkmasından bir süre sonra; İslamiyet göçebe Türk toplulukları arasında yayılmaya başlamıştır. Ahmed Yesevi'nin görüşleri Anadolu gizemciliğinin (tasavvuf) temelini oluşturur. Tasavvuf kültürünün temeli bu yapıttadır. [Yunus Emre](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunus_Emre)'nin, [Hacı Bektaş Veli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Bekta%C5%9F-%C4%B1_Veli), [Hacı Bayram Veli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hac%C4%B1_Bayr%C3%A2m-%C4%B1_Vel%C3%AE) gibi mutasavvıfların düşüncelerinin kaynağı bu yapıttır.

Eserde [Ahmed Yesevi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ahmed_Yesev%C3%AE)'nin kurucusu olduğu [Yesevilik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yesev%C3%AElik) [tarikat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarikat)ına ait bilgiler, [derviş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dervi%C5%9F)lik üzerine övgüler, [Cennet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cennet)-[Cehennem](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cehennem) tasvirleri, İslam peygamberinin hayatı ve mucizeleri anlatılır.

- Kitapta Allah aşkı Peygamber sevgisi işlenmiştir.
- Hikmet: Hoş, hayırlı anlamlarına gelir.
- Dini-Tasavvufi Özlü Söz anlamına gelmektedir.
- Sade ve yalın bir dil kullanılmıştır.
- Aruz ve hece ölçüsü bir arada kullanılmıştır.
- Dörtlük ve beyitle yazılmıştır.
- 144 hikmet ve 1 münacaattan oluşur. (2009 yılında bulunan yeni hikmetlerle bilinen hikmet sayısı 217 olmuştur. Dr. Hayatı Bice tarafından hazırlanan 5. baskıda yeni hikmetler günümüz Türkçesi ile de yayınlanmıştır.)
- Eser Karahanlı Türkçesinin Hakaniye lehçesiyle yazılmıştır.
- İstifham (soru sorma) ve Tecahül-i Arif (bilip de bilmezlikten gelme) sanatları kullanılmıştır.
- Ahmed Yesevi hikmetlerinin birleşmesiyle olmuştur ve Karahanlı Türkçesiyle söylemiştir.
- Hikmetler dini tasavvufi şiirlerdir.
- [Peygamber Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed)'in vefât yaşı olan 63 *(*[*Hicrî*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hicr%C3%AE_takvim)*)* yaşından sonra toprağın altında yaşamayı seçmiştir.
- Allah'a yakın olma isteği vardır.
- Şiirlerde ulusal ögeler (ölçü, nazım biçimi, yarım uyak) ile İslamlıktan gelme yabancı ögeler (din ve tasavvuf konuları, yabancı sözcükler) bir arada kullanılmıştır.
- Eserin uyaklanışı abcd dddb eeeb şeklindedir. Dördüncü dizelerin birbiriyle uyaklı oluşu hatta zaman zaman aynen tekrarlanışı bu şiirlerin musiki ile okunmak için söylendiğini gösterir.
- Divan-ı Hikmet'i Ahmed Yesevi yazmamıştır. Ahmet Yesevi'nin kurduğu tarikattaki Şaban Durmuş, Ahmed Yesevi'nin görüşlerini ve düşüncelerini kitap haline getirmiştir.
- Eser 12. yy'a aittir ve manzum bir eserdir.
- Ahmed Yesevî 63 *(*[*Hicrî*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hicr%C3%AE_takvim)*)* yaşından sonra çukur kazdırarak kendini toprağın altına kapatmış, inzivaya çekilmiş ve [İslam peygamberi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam%27da_peygamberler_ve_el%C3%A7iler) [Muhammed](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammed) gibi 63 *(*[*Hicrî*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hicr%C3%AE_takvim)*)* yaşında ölmek istemiştir ama 76 *(*[*Hicrî*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hicr%C3%AE_takvim)*)* - 73 *(*[*Miladî*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Miladi_takvim)*)* yaşında hayata veda etmiştir.
- Türk edebiyatı tarihinde "Divan-ı Hikmet"in önemi İslamiyet'ten sonraki Türk edebiyatının daha önce yazılan [Kutadgu Bilig](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutadgu_Bilig)'den sonraki bilinen en eski örneklerinden biri ve tasavvuf Türk edebiyatının ilk eseri oluşudur.
- Lirik ve didaktik özellik gösterir.

## Hakkındaki yayınlar

İlk kez 12. yüzyılda kitap hâline getirildiği düşünülen Divan-ı Hikmet önceleri yazma nüshalar şeklinde, daha sonraları ise taş basması tekniği ile çoğaltılmıştır. Bilindiği kadarıyla son iki yüz yıl içinde on yedi kez [Taşkent](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ta%C5%9Fkent)'te, dokuz kez [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da, beş kez [Kazan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazan%2C_Tataristan)'da ve birer kere de Buhara ve Kazan’da matbu olarak yayınlanmıştır. Yakın tarihlerde Türkiye'de "Divan-ı Hikmet'ten Seçmeler" adı ile yetmiş adet hikmetten müteşekkil ve Prof. Dr. [Kemal Eraslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kemal_Eraslan) tarafından hazırlanan bir eser T.C. Kültür Bakanlığı tarafından iki kez basılmıştır.Dr. [Hayati Bice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hayati_Bice) tarafından hazırlanan ve Türkiye Diyanet Vakfı tarafından ilk kez 1993 yılında yayınlanan Divan-ı Hikmet'te ise yüz kırk dört adet hikmet yer almaktadır. Bu Divan-ı Hikmet nüshası Türkiye Diyanet Vakfı yayın evlerinden temin edilebilir.

## Divan-ı Hikmet ve Türk Dünyası

[Sovyetler Birliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sovyetler_Birli%C4%9Fi)’nin dağılmasından sonra ortaya çıkan yeni imkânlar Divan-ı Hikmet'in Türk cumhuriyetlerinde yeniden gün ışığına çıkmasını sağlamış ve [Özbekistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96zbekistan)'da Divan-ı Hikmet'in Kiril harfli iki yeni baskısı yapılmıştır. Kazan baskısı esas alınarak Resul Muhammed Aşurbay-oğlu tarafından hazırlanan ve 1992'de Taşkent'te Kiril harfleri ile neşredilen Divan-ı Hikmet kitabının baskı adedi tam beş yüz bin adettir. Divan-ı Hikmet yine 1992 yılında [Türkmenistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkmenistan)’da “Medine’de Muhammed Türkistan’da Hoca Ahmed” adı ile elli bin adet olarak basılmıştır. Son olarak hikmetlerden bir kısmını içeren ve “Akıl Kitabı” adı ile basılan bir yayın da [Kazakistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazakistan)'da 1994 yılında yayınlanmıştır.

## Dış bağlantılar

- [Günümüz Türkçesi ile Divan-ı Hikmet’in tam metni](http://www.divanihikmet.net/)