# Dirhem > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Dirhem > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Dirhem, https://tr.wikipedia.org/wiki/Dirhem (CC-BY-SA-4.0) ![Kırmızıdaki uluslar şu anda dirhemi kullanıyor. Yeşil renkteki uluslar, dirhem adında bir alt bölümü olan bir para birimi kullanır.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Dirham.svg/1280px-Dirham.svg.png) *Kırmızıdaki uluslar şu anda dirhemi kullanıyor. Yeşil renkteki uluslar, dirhem adında bir alt bölümü olan bir para birimi kullanır. (Feminist, CC-BY-SA-4.0)* ![Halife Ömer bin Abdül Aziz nin Gümüş Dirhemi 718-719](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/34/Dirham_of_Umar_II%2C_718-719.jpg) *Halife Ömer bin Abdül Aziz nin Gümüş Dirhemi 718-719 (CC-BY-SA-2.5)* ![721-722'de basılan II. Yezid'in gümüş dirhemi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bb/Dihram_of_Yazid_II%2C_721-722.jpg) *721-722'de basılan II. Yezid'in gümüş dirhemi (CC-BY-SA-2.5)* ![2.Mervan 'ın Gümüş Dirhemi 749-745 CE](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/10/Dirham_of_Marwan_II_ibn_Muhammad%2C_AH_127-132.jpg) *2.Mervan 'ın Gümüş Dirhemi 749-745 CE (8-th century mint masters, CC-BY-SA-2.5)* ![As-Saffah 'ın 754-758 Gümüş Dirhemi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ae/Dirhem_of_al-Saffah%2C_AH_132-136.jpg) *As-Saffah 'ın 754-758 Gümüş Dirhemi (CNG, CC-BY-SA-2.5)* ![El-Hadi'nin Gümüş Dirhemi, MS 786-787'de al-Haruniye'da basılmıştır.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6a/Dirhem_of_Al-Hadi%2C_AH_170.jpg) *El-Hadi'nin Gümüş Dirhemi, MS 786-787'de al-Haruniye'da basılmıştır. (8-th century mint master, CC-BY-SA-2.5)* ![Al-Mu'tasım'ın gümüş dirhemi, MS 836-837'de al-Muhammadiya'da basılmıştır.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/77/Dirham_of_al-Mu%27tasim%2C_AH_221.jpg) *Al-Mu'tasım'ın gümüş dirhemi, MS 836-837'de al-Muhammadiya'da basılmıştır. (9th-century mintmasters, public-domain)* ![Emevi Halifeliği'nin hala Sasani motiflerini takip eden ilk gümüş sikkelerinden biri, Haccac bin Yusuf adına basılmıştır.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5c/Arab-Sasanian_Dirham_in_the_name_of_al-Hajjaj_ibn_Yusuf.jpg) *Emevi Halifeliği'nin hala Sasani motiflerini takip eden ilk gümüş sikkelerinden biri, Haccac bin Yusuf adına basılmıştır. (User:Cplakidas (uploader), CC-BY-SA-2.5)* ![Daha sonra Emevi Halifeliğinin gümüş dirhemi, MS 729-730'da Belh'te basıldı ( H. 111)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e5/Silver_Dirham.png) *Daha sonra Emevi Halifeliğinin gümüş dirhemi, MS 729-730'da Belh'te basıldı ( H. 111) (ZeroFiveZerome ( talk ), public-domain)* **Dirhem**, **dirham** **veya** **drahm** gümüş bir madeni paraydı ve hala birçok [Arap ülkesinde](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap_Birli%C4%9Fi) kullanılmakta olan bir para birimidir. Aynı zamanda ilgili kütle birimidir. Adı, eski Yunan para birimi olan [*drahmi*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Drahmi)*den* türemiştir.[^1] ## Ağırlık birimi olarak Dirhem, Kuzey Afrika, Orta Doğu ve İran'da kullanılan bir ağırlık birimiydi; daha sonra değişen değerlerle Adal olarak bilinir. İslam hukukunda dirhemin değeri 14 kırat, 10 dirhem = 7 miskal idi. Geç Osmanlı İmparatorluğu'nda (Ottoman Turkish), standart dirhem 3.207 [g](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gram) idi;[^2] 400 dirhem eşittir bir [Okka](https://turkipedia.org/tr/wiki/Okka) . Osmanlı dirhemi, kendisi de Roma drahmisine dayanan [Sasani](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sasani_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) dirhemine ([Orta Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Fars%C3%A7a) : *drahm*) dayanıyordu. 1895'te [Mısır'da](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C4%B1s%C4%B1r) 47.661 troy tanesine (3.088 [g](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gram)) eşdeğerdi.[^3] Şu anda İslam dünyasında, kesin değeri tartışılsa da (3 veya 2.975 gram) gümüş ölçmek için bir kütle birimi olarak Dirhem'i yeniden canlandırmak için bir hareket var.[^4] ## Tarih ![711-712 ve 882-883 arasında yayınlanan 214 gümüş dirhem içeren yığın, Lublin Müzesi .](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Silver_hoard_from_Lublin-Czech%C3%B3w.jpg/1280px-Silver_hoard_from_Lublin-Czech%C3%B3w.jpg) *711-712 ve 882-883 arasında yayınlanan 214 gümüş dirhem içeren yığın, Lublin Müzesi . (CC0-1.0)* "Dirham" kelimesi nihayetinde Yunan madeni parası olan [*drahmi*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Drahmi)*den* (δραχμή) gelir.[^5] Yunanca konuşan [Bizans İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [Levant'ı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Levant) kontrol etti ve [Arabistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap_Yar%C4%B1madas%C4%B1) ile ticaret yaptı, sikkeyi İslam öncesi ve sonrasında orada tedavüle soktu. Başlangıçta Farsça bir kelime olarak kabul edilen bu para birimiydi ([Orta Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Orta_Fars%C3%A7a) *drahm* veya *dram*); daha sonra 7. yüzyılın sonlarına doğru madeni para, hükümdarın adını ve dini bir ayeti taşıyan İslami bir para birimi haline geldi. Dirhem, Perslerin madeni parasıydı. Araplar kendi madeni paralarını oluşturdular. İslami dirhem 8 danik idi.[^6] Dirhem, [Endülüs](https://turkipedia.org/tr/wiki/End%C3%BCl%C3%BCs) ([Mağribi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Morolar) [İspanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0spanya)) ve [Bizans İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) dahil olmak üzere birçok Akdeniz ülkesinde basıldı ve 10. ve 12. yüzyıllar arasında [Avrupa'da](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa), York[^7] ve Dublin gibi [Viking](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vikingler) bağlantılarının olduğu bölgelerde para birimi olarak kullanılabiliyordu. 9. ve 10 yüzyıl başlarında [Buhara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara)'da gıtrifiyye adlı para birimi kullanıldı. Ğıtrifiyye dirhemi de denilen bu paralar, sarı bakırdan mamül, 100 tanesi tartılmadan 1 gümüş dirheme eş tutulan, halkın evlilik, köle ticareti ve diğer ticari aktivitelerinde kullanılan genel tedavül aracı olarak kullanılmıştır. [Harun el Reşid](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harun_Re%C5%9Fid)'in Horasan valisi [Ğıtrif bin Attab](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%9E%C4%B1trif_bin_Attab) tarafından bastırılmıştır. Attab'ın kardeşi olan [Müseyyeb](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCseyyeb)'in de valiliğinde benzer dirhemler bastırdığı bilinmektedir. Bahsi geçen bu dirhemlerden [İbn Havkal](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0bn_Havkal) ve [Makdisi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Makdis%C3%AE) de bahsederler. Bunlardan başka [Maveraünnehir](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%A2ver%C3%A2%C3%BCnnehir) civarında sık kullanılan dirhemlerden bir diğeri de [Muhammediyye](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhammediyye) dirhemleridir.[^8][^9] ## Ayrıca bakınız - [Dinar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dinar) [^1]: Oxford English Dictionary, 1st edition, s.v. 'dirhem' [^2]: based on an oka of 1.2828 kg; Diran Kélékian gives 3.21 g (Dictionnaire Turc-Français, Constantinople: Imprimerie Mihran, 1911); Γ. Μπαμπινιώτης gives 3.203 g (Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Athens, 1998) [^3]: OED [^4]: Levantine weights and standard parcels: a contribution to the metrology of the later Middle Ages. October 1982, s. 471-488. [^5]: Oxford English Dictionary, 1st edition, s.v. 'dirhem' [^6]: BBC Art of Persia [^7]: In addition to Islamic dirhams in ninth and tenth century English hoards, a counterfeit dirham was found at Coppergate, in York, struck as if for Isma'il ibn Achmad (ruling at Samarkand, 903-07/8), of copper covered by a once-silvery wash of tin (illustrated in Richard Hall, Viking Age Archaeology, [series Shire Archaeology] 2010:17, fig. 7). [^8]: İBN FADLAN SEYAHATNAMESİ ve EKLERİ. Yeditepe Yayınevi, 2010, s. 17. [^9]: Sebahattin, Samur. İslam Coğrafyacılarına göre Horasan; Yeri ve X. Yüzyıldaki Durumu. İSAM (İslam Araştırmaları Merkezi), s. 99.