# Direktör Âli Bey > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Direkt%C3%B6r_%C3%82li_Bey > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Direktör Âli Bey, https://tr.wikipedia.org/wiki/Direkt%C3%B6r_%C3%82li_Bey (CC-BY-SA-4.0) ![Âli Bey](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/41/Yak%C4%B1n_%C3%87a%C4%9Flarda_T%C3%BCrk_Tiyatrosu_Tarihi_Birinci_Cilt_%28page_35_crop%29.jpg) *Âli Bey (Ahmet Refik Altınay (Q6102857), public-domain)* **Direktör Âli Bey** ve ya **Mehmet** **Âli Bey** (1846[^1] - 3 Şubat 1899), [Tanzimat dönemi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat) tiyatro yazarı.[^2] [Ayyar Hamza](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayyar_Hamza) ve [Kokona Yatıyor](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kokona_Yat%C4%B1yor) oyunlarıyla tanındı. Aynı zamanda Batılı anlamda ilk günlükler arasında yer alan [Seyahat Jurnali](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyahat_Jurnali)'nin yazarıdır. ## Hayatı 1846'te [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da doğdu. Kapu Kethüdalarından [Gürcü](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler) asıllı Yusuf Cemil Efendi'nin oğludur.[^3] Babasının 1863 Eylül'ünde *Şam, Halep ve Urfa Sancağı Kapu Kethüdalıği* 'na atandığı belgelerden anlaşılmaktadır. Kethüdalığın [*Tanzimat*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tanzimat) yıllarındaki görevi, illerle hükûmet merkezi arasındaki haberleşmeyi sağlamaktır. Âli Bey, küçük yaşta [Fransızca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zca) öğrendi. Müfettiş, mutasarrıf, vali olarak da [Irak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Irak), [Varna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Varna), [Elazığ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Elaz%C4%B1%C4%9F), [Trabzon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trabzon) bölgelerini dolaştı, *Direktör Âli Bey* lâkabı ile anılmasına neden olan *Düyûnu Umumiye* [Direktör](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%BCd%C3%BCr)lüğünde bulundu. [Teodor Kasap](https://turkipedia.org/tr/wiki/Teodor_Kasap)'ın yayımladığı [*Diyojen*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyojen_%28dergi%29) mizah gazetesine yazdığı [mizahi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mizah) yazılarla, tiyatro çalışmaları ile tanındı. 3 Şubat 1899'da İstanbul'da öldü. Mezarı [Anadolu Hisarı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Hisar%C4%B1)'nda Göksu mezarlığında, babasının ya­nındadır. Şiirleri de vardır. Âli Bey; Tanzimat Tiyatrosu'nda, halk kaynaklarımızdan yararlanan ilk oyun yazarlarımız arasındadır. [Gedikpaşa Tiyatrosu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gedikpa%C5%9Fa_Tiyatrosu) 'na çeviri ve uyarlama oyunlar hazırlamış, [Namık Kemal](https://turkipedia.org/tr/wiki/N%C3%A2m%C4%B1k_Kemal)'le birlikte [*Diyojen*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Diyojen_%28dergi%29)***e yazılar yazmış, birçok eserin sahneye konulmasına büyük emeği geçmiştir.*** ## Eserleri ### Oyun - [*Kokona Yatıyor*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kokona_Yat%C4%B1yor) (Bir perdelik komedi, 1870) - [*Ayyar Hamza*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayyar_Hamza) (Moliere'den adapte, 1871) - *Misafir-i İstiskal* (İki perdelik komedi, 1872) - *Geveze Berber* (İki perdelik komedi, 1873) - *Çıngırak* (İki perdelik komedi, yazma metin, 1876; yeni harflere aktarım ve yayımlanma, Metin And, 1970) - *Letafet* (Üç perde opera komik, 1897) - *Tosun Ağa* (Molière'in *George Dandin* adlı tiyatro eserinden uyarlama komedidir, eser basılmamıştır.) - *Yusuf Aleyhisselam* (Yusuf Suresi'nden Kurgulama Dram, Baskısı Yok, Y*usuf Aleyhisselam Oyununun Oynatılması, BOA, Y..PRK.BŞK.: 00025. 00108. 001, Hicri 13 Nisan 1309 /25 Nisan 1893)* ### Çeviri - *Gavo Minar ve Şürekası* (Edmond Gondinet'in *Gavaut, Minard & Cie* adlı oyunundan çeviri üç perdelik komedi, 1891) - *Evlenmek İster Bir Adam* (Charles-Paul De Kock'un *Un Homme ὰ Marier* (1843) adlı romanından çeviri, 1873) ### Mizah - [*Lehçetü'l-Hakayık*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Leh%C3%A7et%C3%BC%27l-Hakay%C4%B1k) (İlk Türkçe özdeyiş örneklerini içeren[^4] mizahî sözlük, 1897) ### Gezi/günlük - [*Seyahat Jurnali*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seyahat_Jurnali) (Gezi notları, 1897) - *Küçük Bir Seyahat* (Yazma Eser, İBB Atatürk Kitaplığı, Muallim Cevdet Yazmaları, MC Yz K 0041, 59 s.) ### Hikaye - *Seyyareler* (Mitolojik üst kurmaca Hikâye) ## Dış bağlantılar - [Edebi yol](https://web.archive.org/web/20101021051418/http://www.edebiyol.com/direktor_ali_bey.html) [^1]: ÂLİ BEY, Direktör - TDV İslâm Ansiklopedisi. [^2]: Sözlüğü, Türk Edebiyatı İsimler. ÂLÎ BEY, Direktör Mehmed Âlî Bey. [^3]: Murat Kasap, Osmanlı Gürcüleri, İstanbul 2010, s.299-300 [^4]: Arşivlenmiş kopya.