# Dimitri Kantemiroğlu > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Dimitri_Kantemiro%C4%9Flu > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Dimitri Kantemiroğlu, https://tr.wikipedia.org/wiki/Dimitri_Kantemiro%C4%9Flu (CC-BY-SA-4.0) ![Dimitri Kantemiroğlu](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/82/Dimitrie_Cantemir_02.jpg) *Dimitri Kantemiroğlu (Jean-Baptiste van Mour, public-domain)* **Dimitri Kantemiroğlu** ya da **Dimitri Kantemir** (*Dimitrie Cantemir*, 26 Ekim 1673 - 1723), [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ne bağlı [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan) eyaletinin beyi, [Rumen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumenler) asıllı tarihçi ve yazar, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da yaşadığı süre boyunca [Klasik Türk müziği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Klasik_T%C3%BCrk_m%C3%BCzi%C4%9Fi)ne büyük katkılarda bulunmuş müzik uzmanı. ## Gençlik yılları Dimitri Kantemiroğlu 26 Ekim 1673 tarihinde o zamanlar [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'ne bağlı [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan) eyaleti olarak bilinen bugünkü [Romanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Romanya) sınırları içindeki Silişteni kasabasında (Kasabanın ismi sonradan Dimitrie Cantemir olarak değiştirilmiştir) doğdu. Babası Konstantin [Kantemir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kantemiro%C4%9Flu_ailesi) okuma-yazma bilmediği halde [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan) siyasetinde söz sahibi olmuş bir beydi. Annesi Ana Bantăş ise soylu bir ailenin çok iyi eğitim almış kızıydı. Dimitri ve erkek kardeşi Antioh çok iyi eğitim aldılar. Dimitri gençliğinde [Latince](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latince), [Yunanca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanca) ve Slav dillerinin yanı sıra din bilgisi ve silah kullanmayı da öğrendi. Genç yaşlarda müziğe ilgi duydu. Çağdaş Rumen yazarlarının araştırmalarına göre müzik zevkini, [flüt](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fl%C3%BCt)le [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan) havaları çalan babasından almış, [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan)'dayken müziğin temel kurallarını da öğrenmiştir. Dimitri Kantemiroğlu 14 yaşına geldiğinde [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) babasını [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan) beyliğine atadı. Geleneğe uyularak genç Dimitri 1687 yılında rehin olarak [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a gönderildi. Öğrenimini [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da sürdüren Dimitri, [Rum Ortodoks Patrikhanesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul_Rum_Ortodoks_Patrikhanesi)ndeki akademide [antik Yunan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antik_Yunanistan) ve [Latin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latin) kültürüyle [Bizans](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) ağırlıklı [Ortodoks](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ortodoks) kültürünü, [Enderun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ender%C3%BBn)da ise [Osmanlıca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1ca), [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) ve [Arapça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Arap%C3%A7a) dillerini öğrendi. [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) siyaset ve kültür çevreleriyle yakın ilişki kurdu. [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)'nin siyaseti, kurumları, etnik durumu ve [İslam](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0slam) dini ve sanatına ilişkin bilgiler edindiği gibi Batı'daki hümanizma hareketlerini izlemeyi de ihmal etmedi. Müziğe olan ilgisi İstanbul'da da devam etti. Türk müziğine merak sardı. Kemani Edirneli Ahmed Çelebi'den bu müziğe ait bilgiler, Tamburi Angeliki'den ise [tambur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tambur) öğrendi. [II. Ahmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Ahmed) zamanında [Enderun](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ender%C3%BBn)a öğrenci olarak alındı. Kantemiroğlu'nun besteci olarak önemi, oluşturduğu nota sistemiyle pek çok yapıtı notaya almış olmasındadır. ## Boğdan Beyliği dönemi ![Bir gravürde Dimitri Kantemiroğlu](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ae/Dimitrie_cantemir.jpg) *Bir gravürde Dimitri Kantemiroğlu (public-domain)* Dimitri Kantemiroğlu 1693 yılında babasının yerine [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan) beyliğine getirildi ama hakkındaki şüpheler üzerine ülkesine dönmesine izin verilmedi. Saraya yaptığı ısrarlar sonucu ancak 1710 yılında [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan) beyi olarak ülkesine dönebildi. Ülkesine döndükten sonra yaptığı ilk iş, güvendiği bir adamını Rus Çarı'na göndererek [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'nın desteğiyle [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan) Prensliğini süresiz olarak kendisi ve sonra da evlatları için istemek oldu. Çar [Büyük Petro](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Petro) bu teklifi kabul edince aralarında bugünkü [Ukrayna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukrayna)'nın Lutsk kentinde gizlice bir antlaşma imzalandı. Dimitri Kantemiroğlu bir kısım [boyar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Boyar)la beraber [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) yönetimine isyan bayrağı açtı (Temmuz 1711).[^1] Aynı yıl çıkan [Osmanlı-Rus Savaşında](https://turkipedia.org/tr/wiki/Prut_Sava%C5%9F%C4%B1) [Büyük Petro](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Petro) yenilince Kantemiroğlu Boğdan beyliğinden azledildi. Yerine [Fenerli Rum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fenerli_Rumlar) [Nikola Mavrokordato](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nikolaye_Mavrokordato) getirildi. Canını kurtarmak için [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'ya kaçmak zorunda kalan Kantemiroğlu hayatının geri kalan kısmını Rusya'da geçirdi. Rusya'dayken [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarihi hakkında yazdığı bir eseri ve diğer kitapları sayesinde Rus edebiyatının başlangıcına sebep olduğu ileri sürülmüştür. Dimitri Kantemiroğlu 1723 yılında bugünkü [Ukrayna](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ukrayna)'nın [Harkiv](https://turkipedia.org/tr/wiki/Harkiv) kentinde kendisine ait Dmitrievsk konağında öldü. Kantemiroğlu'nun çocukları [18. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/18._y%C3%BCzy%C4%B1l)da Rusya siyasetinde üst düzeyde rol oynadılar. [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'da gömülen Kantemiroğlu'nun naaşı ancak 200 yıl sonra 1935 yılında ülkesi [Romanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Romanya)'ya gönderilerek [Yaş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ya%C5%9F) kentinde tekrar toprağa verildi. ## Klasik Türk müziğine katkıları [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'da yaşadığı dönemde [ney](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ney) üflediği de söylenen Kantemiroğlu, [saz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ba%C4%9Flama) çalmanın kazandırdığı bilgilerle, [Türk müziği](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_m%C3%BCzi%C4%9Fi)nin kuramsal temelini kısa zamanda öğrendi. O dönemde, kuramsal konuları en iyi bilenlerden biriydi. Müzik meraklısı olan Hazine-i Hümayun müdürü İsmail Efendi ile saray hazinedarı Latif Çelebi'nin ısrarlarıyla ünlü kitabını yazdı (19 yaşında nasıl böyle bir kitap yazabildiği her ne kadar şaibeli ise de). Kısaca [Kantemiroğlu Edvarı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kantemiro%C4%9Flu_Edvar%C4%B1) diye anılan, **Kitab-ı İlmü'l-musiki ala vechi'l-hurufat** (Mûsikiyi Harflerle Tespit ve İcrâ İlminin Kitabı)[^2] adlı kitap iki bölümden oluşur. Birinci bölümde makamlar, perdeler, usuller üstüne müzik teorisi bilgilerini, ikinci bölümde ise [16.](https://turkipedia.org/tr/wiki/16._y%C3%BCzy%C4%B1l) - [17. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/17._y%C3%BCzy%C4%B1l)a ait, arasında kendi bestelerinin de bulunduğu toplam 349 bestenin notasını verir. Kitap [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) padişahı [II. Ahmet](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Ahmed)'e sunulmuştur. Kantemiroğlu'nun kitabında yer alan besteleri kendi buluşu olan bir müzik notasyonuyla kaydetmesi sayesinde birçok besteyi yok olmaktan kurtarmıştır. [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'deki çağdaş müzikoloji çalışmalarında, Kantemiroğlu'nun önemine ilk kez dikkat çeken [Rauf Yekta Bey](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rauf_Yekta) oldu. 1912'de Şehbal dergisinde yayımladığı iki yazı ile Kantemiroğlu'nun biyografisini sundu. [Hüseyin Sadeddin Arel](https://turkipedia.org/tr/wiki/H%C3%BCseyin_Sadeddin_Arel) de aynı dergide bu edvarı yayımlayarak yapıt üstüne açıklamalarda bulundu. O. Wright, [Yalçın Tura](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yal%C3%A7%C4%B1n_Tura) ve [Rumen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumenler) müzikolog Eugenia Popescu-Judetz, Kantemiroğlu hakkında pek çok çalışma yaptılar. Bunlardan biri 1999 ([Popescu-Judetz'in çalışması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Popescu-Judetz%27in_%C3%A7al%C4%B1%C5%9Fmas%C4%B1)), diğeri 2000 yılında ([Yalçın Tura'nın çalışması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yal%C3%A7%C4%B1n_Tura%27n%C4%B1n_%C3%A7al%C4%B1%C5%9Fmas%C4%B1)) [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'de yayımlandı.[^3] ## Edebi kişiliği ![SSCB, posta pulu, Dimitri Kantemiroğlu, 1973 (Michel 4175, Scott 4132)](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b0/USSR_stamp_D.Kantemir_1973_4k.jpg) *SSCB, posta pulu, Dimitri Kantemiroğlu, 1973 (Michel 4175, Scott 4132) (Post of the USSR, designers A. Kovrizhkin, L. Mayorova; processed by Andrei Sdobnikov, public-domain)* Dimitri Kantemiroğlu İstanbul'da yaşadığı süre (1687-1710) boyunca sadece Türk müziği değil, tarih, siyaset, felsefe ve din konularında da birçok kitap yazdı. [Rumence](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rumence)/[Rumca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanca) yazdığı *Divanul sau Gâlceava Înţeleptului cu lumea sau Giudeţul sufletului cu trupul* (1698) (*Vücutla Ruh Arasındaki Anlaşmazlık Konusunda Ulaşılan Hükmün Divanı*) felsefi bir kitaptır. [*Istoria ieroglifică*](https://turkipedia.org/tr/wiki/%3As%3Aro%3AIstoria_ieroglific%C4%83) (1705) Rumence yazılmış ilk roman olarak bilinir. [Rusya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rusya)'dayken yazarlığa devam eden Kantemiroğlu 1714-1716 yılları arasında [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) tarihi hakkında [Latince](https://turkipedia.org/tr/wiki/Latince) bir kitap hazırladı. Batı'da [Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) konusunda oluşan önyargıların büyük kısmına bu kitabın sebep olduğu ileri sürülmüştür. Kitap, [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa) devletlerine [Türkler](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler)'i yenilgiye uğratmak için hayati önem taşıyan siyasal ve askeri öğütler içermekteydi. Çar [Büyük Petro](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Petro) kitabın bir an önce [Rusça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rus%C3%A7a)ya çevrilmesi için emir verdi. Kitap daha sonra 1734 yılında [İngiltere](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngiltere)'de,[^4] 1743 yılında da [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa)'da[^5] yayımlandı. [İngiltere](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0ngiltere) Kraliçesi Caroline'ın uzun süre bu kitabı başucundan ayırmadığı söylenir. 1714 yılında Berlin Kraliyet Akademisi'nin isteği üzerine Kantemiroğlu [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan)'ı coğrafi, etnik ve ekonomik açıdan tanıtan [Descriptio Moldaviae](https://turkipedia.org/tr/wiki/%3As%3Ala%3ADescriptio_Moldaviae) (*Boğdan'ın Tasviri*) kitabını yazdı, [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan)'ın tarihteki ilk haritasını hazırladı. [Roma-Cermen İmparatoru](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kutsal_Roma_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) VI. Karl, hizmetleri karşılığında Kantemiroğlu'nu Roma-Cermen Prensi sıfatıyla onurlandırdı. ### Türkiye'de yayınlanmış kitapları - Kitab-ı ilmül Türk, (1.c.), [Yapı Kredi Yayınları Limited Şirketi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yap%C4%B1_Kredi_Yay%C4%B1nlar%C4%B1_Limited_%C5%9Eirketi), ISBN 975-08-0168-7 - Kitab-ı ilmül Türk, (2.c.), Yapı Kredi Yayınları Limited Şirketi, ISBN 975-08-0169-5 - Kitbü-l ilmül - musiki, Yapı Kredi Yayınlari Limited Şirketi, ISBN 975-08-0060-5 - Osmanlı İmparatorluğunun yükseliş ve çöküş tarihi, (1.c.), [Çağdaş Yayıncılık](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fda%C5%9F_Yay%C4%B1nc%C4%B1l%C4%B1k), ISBN 975-7720-37-2 Cumhuriyet Kitapları - Osm. imparatorluğunun yükseliş ve çöküş tarihi, (2.c), Çağdaş Yayıncılık, ISBN 975-7720-38-0 Cumhuriyet Kitapları ## Türkiye'deki tartışmalar Kantemiroğlu'nun mirasına [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'de hem olumlu, hem de olumsuz yönlerden bakılmıştır. İstanbul'da yaşadığı dönemde Türk müziğine ve Türk kültürüne yaptığı katkılar övgü toplarken, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'dan ayrılıp Rus topraklarına gitmesi ve Osmanlı'ya bağlılıklarından vazgeçen Osmanlı doğumlu Ortodoks kimselere öncülük etmesi[^6] nedeniyle tartışma konusu oldu. 1 Aralık 2003'te İstanbul'un [Şişli](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Ei%C5%9Fli) ilçesinde bulunan [Maçka Parkı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ma%C3%A7ka_Demokrasi_Park%C4%B1)'na dönemin Şişli Belediye Başkanı [Mustafa Sarıgül](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Sar%C4%B1g%C3%BCl)'ün öncülüğüyle bir Dimitri Kantemiroğlu büstü konuldu ve parkın ismi Maçka-Dimitrie Cantemir Parkı olarak değiştirildi. [Transilvanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdel)'nın [Romanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Romanya)'ya katılmasının yıldönümü olduğu için her yıl [Romanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Romanya)'da *Birleşme Günü* adı altında bayram olarak kutlanan 1 Aralık'ta yapılan bu açılış törenine [Romanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Romanya) Cumhurbaşkanı [Ion Iliescu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ion_Iliescu) da katıldı. Kantemiroğlu'nun parktaki bu büstünde aşağıdaki yazı yer almaktadır: *Dimitrie Cantemir* *Romen Prensi (1673-1723) 1698 -1710 yılları arasında İstanbul'da yaşadı. Tarih ve Musikî araştırmacısı. "Osmanlı Devleti'nin yükselişi ve gerileyişinin tarihi" adlı bilimsel eserin yazarı. Bu yere 330. doğum yılı anısına "Maçka - Dimitrie Cantemir Parkı" adı verilmiştir. *Şişli Belediye Başkanlığı 2003 Büstte, Kantemiroğlu'nun Osmanlı yöneticisiyken [Boğdan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bo%C4%9Fdan)'ı Rus Çarı'na gizli antlaşmayla teslim etmesinden bahsedilmemesi, ertesi yıl [Mustafa Sarıgül](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mustafa_Sar%C4%B1g%C3%BCl)'ün [Romanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Romanya) Cumhurbaşkanı'nın elinden [Bükreş](https://turkipedia.org/tr/wiki/B%C3%BCkre%C5%9F)'te Devlet Üstün Hizmet Madalyası alması ve Mustafa Sarıgül'ün daha önce [Romanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Romanya)'da fabrikalarının bulunması [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'de eleştirilere[^7] sebep oldu. Nitekim [18. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/18._y%C3%BCzy%C4%B1l) [Fransız](https://turkipedia.org/tr/wiki/Frans%C4%B1zlar) yazarı [Voltaire](https://turkipedia.org/tr/wiki/Voltaire)'in *XII. Charles'ın Tarihi* adlı kitabında şu cümleler yer alır[^8] *Kantemiroğlu hangi aileden gelirse gelsin tüm varlığını Babıali'ye borçludur. Beyliğinin beratını henüz almışken velinimeti olan Türk Padişahı'na, daha çok umut bağladığı Çar'ın yararı için hainlik etti.* ## Dış bağlantılar - [Özgeçmiş](https://web.archive.org/web/20080216124710/http://www.geocities.com/cortodox/arhiva/2003/02/cantemir.htm) - [Kantemiroğlu ailesinin soyağacı](http://genealogy.euweb.cz/balkan/cantemir.html) - [Kantemiroğlu'nun müziğinden örnek](http://www.goldenhorn.com/sounds/ghp01905.ram) [^1]: İsmail Hakkı Uzunçarşılı. Osmanlı Tarihi. 1996. [^2]: Dimitri Kantemiroğlu, Hazırlayan Yalçın Tura. Mûsikiyi Harflerle Tespit ve İcrâ İlminin Kitabı, I-II c. 2001. [^3]: Eugenia Popescu-Judetz. Prince Dimitrie Cantemir, Theorist and Composer of Turkish Music. 1999. [^4]: Dimitrie Cantemir. The History of the Growth and Decay of the Othman Empire. 1734. [^5]: Dimitrie Cantemir. Histoire de l'Empire Othoman. 1743. [^6]: Faroqhi, Suraiya. Osmanlı İmparatorluğu ve Etrafındaki Dünya. Kitap yayınları, Şubat 2010, s. 87. [^7]: M. Selim Naiboğlu. Mustafa Sarıgül Cantemir. [^8]: Voltaire. XII. Charles'ın Tarihi. 1731.