Dilşad Hatun

Dilşad Hatun (; ö. 27 Aralık 1351) ('Mutlu Kalpli' anlamına gelir), ayrıca Delşad, Çobanoğulları prensesidir. İlhan Ebu Said Bahadır Han'ın ve ondan sonra Celâyir Sultanlığı'nın ilk hükümdarı olan Hasan-ı Büzürg'ün eşi ve oğlu ve halefi Şeyh Üveys Celâyir'in annesidir.

Ailesi

Dilşad Hatun, Demasq Kaja'nın kızı^{[1]A History of Persian under Ratar Dominion (AD 1265 - 1502) Literature. Cambridge University Press, 17 Ekim 2013, s. 171.} ve İlhanlılar döneminin önde gelen Moğol emiri olan Emir Çoban'ın torunudur. Annesi Tursin Hatun, Ahmed Teküder^{[2]Abu Bakr al-Qutbi Ahri. History of Shaikh Uwais, and Important Source for the History of Adharbijan in the Fourteenth Century. Mouton, 1954, s. 83.} ile Armini Hatun'un kızı Konchak Hatun' ile Irinjin Kurkan'ın^{[3]Rashid al-Din Tabib. Compendium of Chronicles. Harvard University, 1999, s. 547.} kızıdır. Sultan Bakht Hatun, Dendi Şah Hatun ve Alam Şah Hatun adında üç kız kardeşi vardır.^{[4]Howorth, Sir Henry Hoyle. History of the Mongols: The Mongols of Persia. B. Franklin, 1888, s. 608.} Halası, önce Hasan Büzürg'un, sonra da Ebû Said'in karısı olan Bağdat Hatun'dur.^{[5]Iqbal. 1955, s. 63.}

Ebû Said Bahadır ile evliliği

1327 yılında babasının vefatından sonra Dilşad Hatun, önce Hasan Büzgür ile evlendikten sonra Ebu Said'in karısı olan halası Bağdat Hatun'un himayesine girdi. Dilşad olgunluğa erişince Ebû Said ona âşık oldu. Halası Bağdat Hatun'dan boşanmış ve 1333'te onunla evlenmiştir.^{[6]Ghiyās̲ al-Dīn ibn Humām al-Dīn Khvānd Mīr. Habibü's-siyer: Moğol ve Türk hâkimiyeti. Harvard University, 1994, s. 125.} Ömrünün sonlarına doğru eşlerinden pek memnun değildi ama Dilşad'ı çok seviyordu. Bu nedenle Bağdat çok kıskanç olmuştur.^{[7]Dalkesen, Nilgün. Genger Roles and Women's Status in Central Asia and Anatolia Between the Thirteenth and Sixteenth Centuries (Thesis). 2007.}

Dulluğu

Ebû Said'in 1335'te vefatından sonra vezir Gıyaseddin Muhammed, Arpa Han'u halefi olarak seçmiştir. Ebu Said'in çocuğuna hamile olan Dilşad, amcası Oyrad kabilesinin reisi ve Diyarbekir valisi olan Emir Ali Padişah'ın yanına kaçmıştır. Onun varlığı Ali Padişah'ın konumunu güçlendirmiştir.^{[8]Papers on Inner Asia - Issue 30. Indiana University, s. 50.} Yedi ay sonra, 18 Mayıs 1336'da bir kız çocuğu doğurmuştur.^{[9]Charles, Melville. DELŠĀD ḴĀTŪN. Encyclopaedia Iranica.}

Hasan-ı Büzürg ile evliliği

Kısa bir süre sonra Ali Padişah, tahtın rakibi olan Hasan tarafından mağlup edilmiş ve öldürülmüştür; Hasan daha sonra Dilşad ile evlenmiştir.^{[9]Charles, Melville. DELŠĀD ḴĀTŪN. Encyclopaedia Iranica.} Hasan'dan üç oğlu olmuştur: 1356'da babasının yerine geçen Şeyh Üveys;^{[10]Nizami, Khalid Ahmad. Supplement to Elliot & Dowson History of India, Volume 3. Idarah-i Adabiyat-i Delli, 1981, s. 87.} 1367-68'de ölen ve Necef'e gömülen Kasım ve annesinin ölümünden kısa bir süre önce 3 Ağustos 1351'de doğan ve 1371-72'de ölen Zahid.^{[9]Charles, Melville. DELŠĀD ḴĀTŪN. Encyclopaedia Iranica.}

Siyasi etkisi

Dilşad, babasını öldüren Mısr Hoca'nın ölümüne sebep olmuştur. Hasan'la evli olmasına rağmen, bir kısmı Bağdat'ta geçici sığınma hakkı bulan Çobanoğulları akrabalarının bir parçası olarak kalmıştır.^{[9]Charles, Melville. DELŠĀD ḴĀTŪN. Encyclopaedia Iranica.}

1347 yazında kuzeni Melik Eşref başkente bir sefer düzenlediğinde, Fırat kıyısındaki Komak Kalesi'ne kaçmak isteyen Hasan'ı kalıp şehri savunmaya ikna ettiği rivayet edilir. Çobanoğulları ordusu geri çekildiğinde Dilşad, Celâyirlilerin peşini bırakmadı ve hatta Melik Eşref'in bazı yandaşlarını memnuniyetle karşılandı.^{[9]Charles, Melville. DELŠĀD ḴĀTŪN. Encyclopaedia Iranica.}

Dilşad Hatun, Suriye'de önemli bir nüfuza sahip olduğu gibi, Celayirli Irak'ta da tartışmasız bir güce sahipti. Fakirlere karşı hayırsever olduğu rivayet edilir.^{[9]Charles, Melville. DELŠĀD ḴĀTŪN. Encyclopaedia Iranica.}

Ölümü

Dilşad Hatun 27 Aralık 1351'de vefat etmiş ve Necef'te defnedilmiştir. Hasan'ın Malek Eşref'e sempati duyduğundan şüphelenerek zehirlediği düşünülüyor. Hasan, onun ölümünden sonra onun ajanlarını ve ortaklarını ele geçirdi.^{[9]Charles, Melville. DELŠĀD ḴĀTŪN. Encyclopaedia Iranica.}