# Diaohi > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Diaohi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Diaohi, https://tr.wikipedia.org/wiki/Diaohi (CC-BY-SA-4.0) ![12. yüzyılda Diaohi](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Diauehi.svg/1280px-Diauehi.svg.png) *12. yüzyılda Diaohi (ArnoldPlaton, CC-BY-SA-3.0)* - **Adı:** Diaohi - **Başkent:** Zua - **Yaygın diller:** Güney Kafkas dilleri; Hurrice - **Yönetici unvanı:** Kral - **Yönetici:** Sien veya Tseni; Asia; Utupursi (son) - **Yönetici1 dönemi:** y. MÖ 1120 - MÖ 1100 - **Yönetici2 dönemi:** y. MÖ 850 - MÖ 825 - **Yönetici15 dönemi:** y. MÖ 810 - MÖ 770 - **Kuruluş yılı:** MÖ 12. yüzyıl - **Yıkılış olayı:** Kolhis (Huşani kenti) (north part, province of "Hushani") ve Urartular (güney kısmı) arasında ikiye bölündü. - **Yıkılış yılı:** MÖ 8. yüzyıl - **Günümüzdeki durumu:** Gürcistan; Türkiye **Diaohi** veya **Dayaeni** ([Gürcüce](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCce): დიაოხი veya ტაოხი; *okunuşu*: "diaoh'i" veya "t'aoh'i", [Urartuca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urartuca) - Diauekhi, [Asurca](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asurca) - Diaeni, [Grekçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Grek%C3%A7e) - Taochoi, [Ermenice](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ermenice) - [Տայք; Tayk](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tayk_%28tarihsel_b%C3%B6lge%29)), muhtemelen [MÖ 12.](https://turkipedia.org/tr/wiki/M%C3%96_12._y%C3%BCzy%C4%B1l) yüzyılda, [Bronz Çağı Çöküşü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bronz_%C3%87a%C4%9F%C4%B1_%C3%87%C3%B6k%C3%BC%C5%9F%C3%BC) ([*Hitit*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hititler)) sonrası dönemde oluşmuş, [Kuzeydoğu Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kuzeydo%C4%9Fu_Anadolu) bölgesinde bulunan kabileler birliğiydi.[^1] Burada yaşayan kabilelerin [Kartveli dilleri](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCney_Kafkas_dilleri)ni[^2][^3][^4][^5][^6][^7][^8][^9] veya [Hurri dili](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hurrice)ni konuştukları tahmin edilmektedir.[^10][^11][^12][^13][^14] ## Etnografya Çok sayıdaki bilimsel çalışmalara rağmen, Diaohi ülkesindeki nüfus yapısının [etno-linguistik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Etnolinguistik) yapısının ne olduğu kesin olarak tespit edilememiştir.[^15] Genel olarak kabul gören iddia Proto-[Kartveli](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCrc%C3%BCler)[^16][^17][^18][^19][^20][^21] veya [Hurri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hurriler)[^22][^23][^24][^25][^26] topluluklarının oluşturduğudur, bununla beraber Proto-[Kartveli](https://turkipedia.org/tr/wiki/Proto_Kartveli_dili) dillerini konuşan halkın ortaya çıkış yeri olduğu da iddia edilir. Diaohi, Ermeni tarihçi Ronald Grigor Suny (1994) tarafından "Proto-Gürcülerin önemli bir kabile oluşumu" olarak tanımlanır.[^27] ## Tarih ve coğrafya Diaohi Krallığı'ndan [Urartu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Urartular) yazıtlarında bahsedilmektedir.[^28] Genelde (her zaman olmasa da) Asur kralı [I. Tiglat-Pileser](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Tiglat-Pileser)'in üçüncü yılına (MÖ 1118) ait Yonjalu yazıtıyla özdeşleştirilir. Genel coğrafi kapsamı tam olarak bilinmemekle beraber birçok akademisyen, bugünkü kuzeydoğu [Türkiye](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkiye)'deki [Pasinler Ovası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pasinler_Ovas%C4%B1)'nı, diğer akademisyenler ise [Kura Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kura_Nehri)'ni izleyen hat boyunca Türkiye-Gürcistan sınırı çevresini krallığın sınırlarına dâhil eder. Büyük olasılıkla, Diaohi topraklarının sınırları, [Fırat Nehri'nin](https://turkipedia.org/tr/wiki/F%C4%B1rat) kaynağından [Çoruh](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87oruh) Vadisi'ne ve [Oltu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oltu)'ya kadar uzanmış olabilir. Urartu kaynakları Diaohi'nin üç önemli şehrinden bahseder; Zua, Utu ve Sasilu. "Zua" sıkça [Zivin Kale](https://turkipedia.org/tr/wiki/S%C3%BCng%C3%BCta%C5%9F%C4%B1%2C_Sar%C4%B1kam%C4%B1%C5%9F) ile tanımlanır. "Ultu", muhtemelen modern [Oltu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oltu)'dur. "Sasilu" ise bazen Tortomi (bugünkü [Tortum](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tortum) yakınlarındaki Erken Orta Çağ Gürcü [Toponimi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Toponimi)si "Sasire" ile ilişkilendirilir.[^29] Tarihsel coğrafi tanım ve anlatımlara göre, Diaohi birliğinin selefi [Hayasa-Azzi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hayasa-Azzi) (MÖ 1500-1290) federasyonuna benziyordu ve toprakları kabaca Hayasa-Azzi topraklarına karşılık gelmekteydi. [Asurolog](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asuroloji) [Archibald Sayce](https://turkipedia.org/tr/wiki/Archibald_Sayce) Diaohi/Diaeni adını, kurucu kralı *diaus****dan aldığını öne sürmektedir.***[^30] Bu federasyon, [Asur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Asurlular) baskınlarına karşı koyacak kadar güçlüydü, ancak MÖ 1112'de Diaohi kralı olan Sien, Diaohi'yi [Nairi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nairi)'nin en kuzey noktası olarak tanımlayan[^31]Asur kralı [I. Tiglat-Pileser](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Tiglat-Pileser) tarafından yenilgiye uğratılarak esir alındı, sonrasında [vasallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vasal_devlet) karşılığı serbest bırakıldı. MÖ 845'te ise benzer şekilde, Diaohi Asurlular tarafından istila edildi. Savaşı kaybeden Asia, Asur krallığına boyun eğmek zorunda kaldı. Asur kralı [III. Şalmanezer](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._%C5%9Ealmanezer), Diaohi birliğini itaat etmeye zorladı ve kralı Asia'yı, Asurlar ve kendisine bağımlı bir hükümdar hâline getirdi. Diaohi, MÖ 8. yüzyılda yeni ortaya çıkmış olan Urartu bölgesel gücünün hedefi hâline geldi. Hem [Menua](https://turkipedia.org/tr/wiki/Menua) (MÖ 810–785) hem de [I. Argişti](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Argi%C5%9Fti) (MÖ 785–763) Diaohi Krallığına karşı seferberlik ilan etti. I. Argişti, Kral Utupursini'yi yendi ve mal varlığını ilhak etti. Öldürülmekle tehdit edilen Kral Utupursini, çeşitli metaller ve çiftlik hayvanları da dâhil olmak üzere Urartuya haraç ödemek zorunda kaldı. Diaohi krallığı, adına yapılan son referans ve kayıtların tarihi olan MÖ 760'lı yıllarda [Kolhis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kolhis) Krallığı'nın akınları sonrası tarih sahnesinden silindi.[^32][^33] (Dünyanın Dört Köşesinin Kralı" unvanına sahip Asur kralı [III. Şalmanezer](https://turkipedia.org/tr/wiki/III._%C5%9Ealmanezer) kendi yıllıklarında şöyle yazar; Alıntı|*Krallığımın 15. yılında Nairi topraklarına yürüdüm. Dicle'nin kaynağında, sularının çıktığı bir dağ yamacında kraliyet heykelimi yarattım. Orada gücümün (ve) kahramanca işlerimin övgülerini yazdım. (Sonra) Tunibunu Dağı geçidine girdim (ve) Fırat'ın kaynağına kadar Urartunun, Aramu şehirlerini yerle bir ettim, yıktım (ve) yaktım. (Böylece) Fırat'ın kaynağına kadar yürüdüm, tanrılarıma kurbanlar verdim (ve) orada Asur'un silahlarını yıkadım. Asia, Daiēnu topraklarının Kralı bana teslim oldu (ve) ondan vergi ve at haracı aldım. Kraliyet heykelimi yaptım (ve) onun şehrinin içine diktim.* (47'b-51)[^34] ## Ayrıca bakınız - [Hayasa-Azzi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hayasa-Azzi) - [Taokhlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Taohiler) - [Nairi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nairi) - [Anadolu'daki antik krallıklar listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu%27daki_antik_krall%C4%B1klar_listesi) - [Tarihöncesi Gürcistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tarih_%C3%B6ncesi_G%C3%BCrcistan) ## Literatür - [Antonio Sagona](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antonio_Sagona), Claudia Sagona, *Archaeology At The North-east Anatolian Frontier, I: An Historical Geography And A Field Survey of the Bayburt Province (Ancient Near Eastern Studies)* (Hardcover), Peeters (January 30, 2005), ISBN|90-429-1390-8 - Georgia. (2006). [*Encyclopædia Britannica*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica). Retrieved February 14, 2006, from [Encyclopædia Britannica Premium Service](http://www.britannica.com/eb/article?tocId=44320) Webarşiv|url=https://web.archive.org/web/20220120044735/https://www.britannica.com/eb/article?tocId=44320 |tarih=20 Ocak 2022 - Kavtaradze, G. L., "An Attempt to Interpret Some Anatolian and Caucasian Ethnonyms of the Classical Sources", *Sprache und Kultur*, # 3 (Staatliche Ilia Tschawtschawadse Universitaet Tbilisi für Sprache und Kultur Institut zur Erforschung des westlichen Denkens). Tbilisi, 2002. [G. L. Kavtaradze. An Attempt to Interpret Some Anatolian and Caucasian Ethnonyms of the Classical Sources | Anatolia | Hittites](https://www.scribd.com/doc/2449326) - Melikishvili, G. A., "Diauehi". *The Bulletin of Ancient History*, vol. 4, 1950. (Publication in Russian) - [С. Д. Гоготидзе, Локализация «стран» Даиаэн-Диаоха.](https://web.archive.org/web/20070927202158/http://www.nwalliance.ru/PDF/Daiane-Diauekhi.pdf) [^1]: Henri J. M. Claessen; Peter Skalnik; Walter de Gruyter (Jan 1, 1978). The Early State. Mouton Publishers. sid. 259. [^2]: Georgia . (2006). Encyclopædia Britannica. Retrieved February 14, 2006, from Encyclopædia Britannica Premium Service [^3]: Phoenix: The Peoples of the Hills: Ancient Ararat and Caucasus by Charles Burney, David Marshall Lang, Phoenix Press; New Ed edition (December 31, 2001) [^4]: Prince Mikasa no Miya Takahito: Essays on Ancient Anatolia in the Second Millennium B.C. p141 [^5]: C. Burney, Die Bergvölker Vorderasiens, Essen 1975, 274 [^6]: A. G. Sagona. Archaeology at the North-East Anatolian Frontier, p. 30. [^7]: R. G. Suny. The Making of the Georgian Nation, p. 6. [^8]: Ahuja, M.R. and Jain, S.M. (2015) Genetic Diversity and Erosion in Plants: Indicators and Prevention. Springer International Publishing. p.161 [^9]: Burford, T. (2018) Georgia p.14 [^10]: Б. А. Арутюнян. К вопросу об этнической принадлежности населения бассейна реки Чорох в VII—IV вв. до н. э.. Историко-филологический журнал № 1–2 . С. 233–246. ISSN 0135-0536, 1998. [^11]: М. А. Агларов. Дагестан в эпоху великого переселения народов: этногенетические исследования. Институт истории, археологии и этнографии Дагестанского научного центра РАН, s. 191. [^12]: М. С. Капица. История Востока: Восток в древности. Восточная литература, 1997, s. 530. [^13]: А. В. Седов. История древнего Востока. Восточная литература, 2004, s. 872. [^14]: И. М. Дьяконов. Предыстория армянского народа: История Арм. нагорья с 1500 по 500 г. до н. э. Хурриты, лувийцы, протоармяне. АН Арм. ССР, 1968, s. 120. [^15]: İgor M.Dyakonov. Предыстория армянского народа: История Арм. нагорья с 1500 по 500 г. до н. э. Хурриты, лувийцы, протоармяне. АН Арм. ССР, 1968, s. 120. [^16]: Georgia. (2006). Encyclopædia Britannica. [^17]: Phoenix: The Peoples of the Hills: Ancient Ararat and Caucasus by Charles Burney, David Marshall Lang, Phoenix Press; New Ed edition (December 31, 2001) [^18]: Prince Mikasa no Miya Takahito: Essays on Ancient Anatolia in the Second Millennium B.C. p141 [^19]: C. Burney, Die Bergvölker Vorderasiens, Essen 1975, sid 274 [^20]: R. G. Suny. The Making of the Georgian Nation, sid. 6. [^21]: A. G. Sagona. Archaeology at the North-East Anatolian Frontier, sid. 30. [^22]: Б. А. Арутюнян. К вопросу об этнической принадлежности населения бассейна реки Чорох в VII—IV вв. до н. э.. Историко-филологический журнал № 1–2 . С. 233–246. ISSN 0135-0536, 1998. [^23]: İgor M.Dyakonov. Предыстория армянского народа: История Арм. нагорья с 1500 по 500 г. до н. э. Хурриты, лувийцы, протоармяне. АН Арм. ССР, 1968, s. 120. [^24]: М. С. Капица; Л. Б. Алаев; К. З. Ашрафян. История Востока: Восток в древности. 1997, s. 530. [^25]: М. А. Агларов. Дагестан в эпоху великого переселения народов: этногенетические исследования. Институт истории, археологии и этнографии Дагестанского научного центра РАН, s. 191. [^26]: А. В. Седов. История древнего Востока. Восточная литература, 2004, s. 872. [^27]: Ronald Grigor Suny. The Making of the Georgian Nation. Indiana University Press, 1 Ocak 1994, s. 6. [^28]: A. G. Sagona. Archaeology at the North-East Anatolian Frontier, sid. 30. [^29]: G. L. Kavtaradze. An Attempt to Interpret Some Anatolian and Caucasian Ethnonyms of the Classical Sources, p. 80f. [^30]: A.H. Sayce. Cambridge Ancient History, vol. XX. (1925). pp. 169–186. [^31]: Translation of the Phrygian language. maravot.com. [^32]: M. S. Kapitsa; L.B. Alaev; K. Z. Ashrafyan. Bölüm XXIX. Hellenistik dönemde Transkafkasya ve komşu ülkeler // Doğu Tarihi: Antik dönemde Doğu. - M: "Doğu Edebiyatı", 1997. - T. 1. - S. 530. [^33]: Vachnadze M., Guruli V., Bakhtadze MA Gürcistan Tarihi (eski çağlardan günümüze) Tiflis: Tiflis Devlet Üniversitesi, 1993. - 172 s. / MÖ 9.-8. Yüzyıllarda Urartu Menua ve I. Argishti kralları, Diaohi devletini defalarca vurdu. Diaokh kralı Utupursi sürekli bir ayaklanma başlattı: MÖ VIII.Yüzyılın 60'larından itibaren Diaohi'den artık Urartu krallarının yazıtlarında bahsedilmiyor. Urartu kralları diğer Gürcü kabileleriyle de savaştı .. [^34]: Twin Monumental Bulls of Shalmaneser III: 840 BC.