# Derviş Paşa (kimyager) > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Dervi%C5%9F_Pa%C5%9Fa_(kimyager) > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Derviş Paşa (kimyager), https://tr.wikipedia.org/wiki/Dervi%C5%9F_Pa%C5%9Fa_%28kimyager%29 (CC-BY-SA-4.0) **Kimyacı Derviş Paşa** veya **Mehmed Emin Derviş Paşa** (1817, [Eyüp](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ey%C3%BCpsultan),[^1] – 1879, [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)), [Macar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macarlar) asıllı [Osmanlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) maden mühendisi, müsteşar, vali, bilim insanı, diplomat, devlet adamı, akademisyen ve yazardır. ![Derviş Paşa'nın portresi](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b5/Mehmed_Emin_Dervi%C5%9F_Pasha.jpg) *Derviş Paşa'nın portresi (Abdullah Freres, public-domain)* ## Hayatı Doktor Müderris İsmail Derviş Bey'in babası ve yazar [Suat Derviş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Suat_Dervi%C5%9F)’in dedesidir. [Macar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Macarlar) asıllıdır. 12 yaşında iken yeni açılan Mühendishaneye girmiş ve oradan Subay olarak çıkınca Avrupa’ya gönderilmiştir. Birkaç yıl [Londra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Londra)’da, üç sene de [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris)’te bulunmuştur. [Paris](https://turkipedia.org/tr/wiki/Paris)'te Maden Mektebi’ne devam etmiş ve dönüşte Keban ve Ergani madenleri Başmühendisi, sonra Harbiye’de fizik ve kimya hocası ve Harbiye Müdürü olmuştur. 1847’de Ferik rütbesi ile [Meclis-i Vâlâ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_V%C3%A2l%C3%A2-y%C4%B1_Ahk%C3%A2m-%C4%B1_Adliyye) Azası olarak İran hududu için gönderilen heyetle dört sene bulunmuştur. 1861’de [Sankt-Peterburg](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sankt-Peterburg) Elçisi, bir yıl sonra Maarif Meclisi Reisi, daha sonra Müsteşarı, 1867’de Askerî Mektepler Nazırı, [Şûrâ-yı Devlet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9E%C3%BBr%C3%A2-y%C4%B1_Devlet) azası, [Halep Vilayeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halep_Vilayeti), [Ankara Vilayeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_Vilayeti) Valisi olmuştur. Bu yıllarda Paris’te toplanan Askerî Kongrede devlet tarafından murahhas olarak görevlendirilmiş, Rusya harbinden sonra Besarabya hududunun tayinine memur edilmiştir. [Abdülaziz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClaziz) zamanında Müşir olmuştur. [Dârülfünûn](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2r%C3%BClf%C3%BCn%C3%BBn) adıyla açılan ilk üniversitede fizik dersleri vermiştir. “Usul-ü Hikmet-i Tabiye” ve “Kimya” adlı iki eseri ile fizik âletlerinin tarifini muhtevi bir risalesi ve daha başka risaleleri vardır.[^2] Osmanlı-İran sınır anlaşmazlığının giderilmesi için 1847'de Erzurum'da toplanan uluslararası bir komisyonda; Osmanlı Devleti'ni temsil eden heyete başkanlık etmiştir.[^3][^4] Bu heyetin reisi iken *Müzekkere* ismi ile yazdığı siyasî içerikte bir eseri de basılmıştır.[^5] ## Aldığı görevler Aldığı çeşitli idari görevler aşağıda sıralanmıştır:[^6] - Eylül 1859-Eylül 1861: Sankt-Peterburg elçisi - Ocak-Mayıs 1872: [Maârif nazırı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ma%C3%A2rif-i_Um%C3%BBmiye_Nez%C3%A2reti) - Eylül 1873-Nisan 1874: [Ankara Vilayeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ankara_Vilayeti) valisi - Mart 1877: [Meclis-i Âyan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Meclis-i_%C3%82yan) azası [^1]: Kimyager Derviş Paşa. Eyüpsultan Belediyesi. [^2]: İbrahim Alaettin Gövsa / Türk Meşhurları (1946) [^3]: İbrahim Alaettin Gövsa / Türk Meşhurları (1946) [^4]: Seyahatnamei Hudud. kitapyurdu.com. [^5]: İbrahim Alaettin Gövsa / Türk Meşhurları (1946) [^6]: Kuneralp, Sinan. Son Dönem Osmanlı Erkân ve Ricali (1839-1922), Prosopoprafik Rehber. İsis, 2003, s. 93.