Derviş Paşa (kimyager)

Kimyacı Derviş Paşa veya Mehmed Emin Derviş Paşa (1817, Eyüp,^{[1]Kimyager Derviş Paşa. Eyüpsultan Belediyesi.} – 1879, İstanbul), Macar asıllı Osmanlı maden mühendisi, müsteşar, vali, bilim insanı, diplomat, devlet adamı, akademisyen ve yazardır.

Hayatı

Doktor Müderris İsmail Derviş Bey'in babası ve yazar Suat Derviş’in dedesidir. Macar asıllıdır. 12 yaşında iken yeni açılan Mühendishaneye girmiş ve oradan Subay olarak çıkınca Avrupa’ya gönderilmiştir. Birkaç yıl Londra’da, üç sene de Paris’te bulunmuştur. Paris'te Maden Mektebi’ne devam etmiş ve dönüşte Keban ve Ergani madenleri Başmühendisi, sonra Harbiye’de fizik ve kimya hocası ve Harbiye Müdürü olmuştur. 1847’de Ferik rütbesi ile Meclis-i Vâlâ Azası olarak İran hududu için gönderilen heyetle dört sene bulunmuştur. 1861’de Sankt-Peterburg Elçisi, bir yıl sonra Maarif Meclisi Reisi, daha sonra Müsteşarı, 1867’de Askerî Mektepler Nazırı, Şûrâ-yı Devlet azası, Halep Vilayeti, Ankara Vilayeti Valisi olmuştur. Bu yıllarda Paris’te toplanan Askerî Kongrede devlet tarafından murahhas olarak görevlendirilmiş, Rusya harbinden sonra Besarabya hududunun tayinine memur edilmiştir. Abdülaziz zamanında Müşir olmuştur. Dârülfünûn adıyla açılan ilk üniversitede fizik dersleri vermiştir. “Usul-ü Hikmet-i Tabiye” ve “Kimya” adlı iki eseri ile fizik âletlerinin tarifini muhtevi bir risalesi ve daha başka risaleleri vardır.^{[2]İbrahim Alaettin Gövsa / Türk Meşhurları (1946)} Osmanlı-İran sınır anlaşmazlığının giderilmesi için 1847'de Erzurum'da toplanan uluslararası bir komisyonda; Osmanlı Devleti'ni temsil eden heyete başkanlık etmiştir.^{[2]İbrahim Alaettin Gövsa / Türk Meşhurları (1946)[3]Seyahatnamei Hudud. kitapyurdu.com.} Bu heyetin reisi iken Müzekkere ismi ile yazdığı siyasî içerikte bir eseri de basılmıştır.^{[2]İbrahim Alaettin Gövsa / Türk Meşhurları (1946)}

Aldığı görevler

Aldığı çeşitli idari görevler aşağıda sıralanmıştır:^{[4]Kuneralp, Sinan. Son Dönem Osmanlı Erkân ve Ricali (1839-1922), Prosopoprafik Rehber. İsis, 2003, s. 93.}

• Eylül 1859-Eylül 1861: Sankt-Peterburg elçisi

• Ocak-Mayıs 1872: Maârif nazırı

• Eylül 1873-Nisan 1874: Ankara Vilayeti valisi

• Mart 1877: Meclis-i Âyan azası