# Damat

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Damat
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Damat, https://tr.wikipedia.org/wiki/Damat (CC-BY-SA-4.0)

**Damat** ([Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a): داماد *dāmād*[^1]), [güvey](https://turkipedia.org/tr/wiki/G%C3%BCvey).

## Osmanlı'da damat kavramı

[Osmanlı İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)nda, [padişah](https://turkipedia.org/tr/wiki/Padi%C5%9Fah)ların kızları, kızkardeşleri veya kardeş kızlarıyla evlenerek [Osmanlı hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Hanedan%C4%B1)yla yakınlık kuran erkekler *damat paşa* adıyla anılırdı. Damat paşalara önceleri *güvey* [16. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/16._y%C3%BCzy%C4%B1l)'da *damat*, daha sonra *damad-ı hazreti şehriyarî* (veya *padişahî*) dendi. Padişah ablasıyla evlenen damatlara da *enişte* denirdi. Saraya damat seçilirken yaş, rütbe veya soyluluğa bakılmaz, daha çok adayın gelecekteki mevkii dikkate alınırdı. İmparatorluğun kuruluş döneminde damat olarak, [Anadolu Selçuklu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti) [aile](https://turkipedia.org/tr/wiki/Aile)lerinden beyler seçilirdi, daha sonra padişahlar kendilerine bağlı sancak beylerini tercih ettiler. İlk damatlar arasında [I. Murat](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Murad)'ın kızı Nefise Hatun ile 1381 yılında [evlenen](https://turkipedia.org/tr/wiki/Evlilik) Karamanoğlu Alâeddin Bey, [I. Mehmed](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Mehmed)'in kızlarıyla evlenen [Candaroğulları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Candaro%C4%9Fullar%C4%B1_Beyli%C4%9Fi)'ndan İbrahim ve Kasım, [Karamanoğulları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Karamano%C4%9Fullar%C4%B1_Beyli%C4%9Fi)'ndan İbrahim, Ali ve İsa Beyler vardır. İlmiye sınıfından damat seçilmedi, yalnız [Yıldırım Bayezit](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Bayezid) kızını Emîr Sultan'a verdi. Eski [Türk](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrkler) ailelerinden seçilen damatlardan biri de [Fatih](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed)'in kızıyla evlenen, Uzun Hasan'ın oğlu Uğurlu Mehmed Mirza'dır.

[16. yüzyıl](https://turkipedia.org/tr/wiki/16._y%C3%BCzy%C4%B1l)'dan başlayarak damatlar, osmanlı memurları arasından seçildi. Doğrudan doğruya padişah kararıyla seçilen kimseye seçim haber verilir ve hazırlanması istenirdi. Damat paşalar, hanedana duydukları saygı yüzünden sultan hanımların bütün isteklerine boyun eğerlerdi, bunun yanında birbirini seven çiftlere de rastlanırdı. [IV. Murat](https://turkipedia.org/tr/wiki/IV._Murad)'ın kızı Kaya Sultan ile [Melek Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Melek_Ahmed_Pa%C5%9Fa) arasındaki [aşk](https://turkipedia.org/tr/wiki/A%C5%9Fk) tarihlerin konu edindiği bir ilişkidir. Padişahlar bazen sevdikleri [vezir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vezir)lerine henüz küçük yaşta bulunan kızlarını nişanlar veya [nikâh](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nik%C3%A2h)larlardı. Bu yüzden kocalarının ölümüyle küçük yaşta dul kalan sultanlar vardır.

Padişah yakınıyla evlenenler eski karılarını boşamak zorundaydılar. Buna karşılık sultan olan olan eşlerini boşayamazlardı. Sultanlar ise isterlerse, hükümdardan izin alarak boşanabilirler, bu [evlilik](https://turkipedia.org/tr/wiki/Evlilik)lere bazen bizzat padişah son verirdi. Örneğin, [veziriazam](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sadrazam) [Lütfü Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/L%C3%BCtfi_Pa%C5%9Fa), eşi olan [Kanunî](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman)'nin kız kardeşi [Şah Sultan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eah_Sultan_%28II._Selim%27in_k%C4%B1z%C4%B1%29)'a hakaret ettiğinden damatlığı ile birlikte veziriazamlığına da son verilmiştir. IV. Murat, kız kardeşi Fatma Sultan'ın kocası [kaptanıderya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaptan-%C4%B1_derya) Çatalcalı Hasan Paşa'ya kızmış ve onu damatlıktan azletmiştir. [II. Abdülhamit](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid), kızı Naime Sultan'ın kocası Kemaleddin Paşa'yı, V. Murat'ın kızıyla buluştuğunu haber alınca damatlıktan çıkarmakla kalmayarak, [Bursa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bursa)'ya sürmüştür.

Taşrada görevli bulunan damat adayları, eşleri sultan hanımların [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'dan çıkmalarına izin olmadığı için merkeze alınırlardı. Damatların memurluk maaşları yanında, günde 1.000 ile 1.500 [akçe](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ak%C3%A7e) arasında değişen ödenekleri ve sultan paşmaklıkları vardı. Damatların İstanbul'da devlet işlerine karışmalarını önlemek için [Fatih](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Mehmed) zamanında konan usuller [Kanuni](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._S%C3%BCleyman) devrine kadar sürdü.

Osmanlı tarihinde pek çok damat yer alır; bunlar arasında değerli devlet adamları olan [Hersekzade Ahmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hersekz%C3%A2de_Ahmed_Pa%C5%9Fa), [Makbul İbrahim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Pargal%C4%B1_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa), [Çorlulu Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87orlulu_Ali_Pa%C5%9Fa), [Sokullu Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sokollu_Mehmed_Pa%C5%9Fa), Kanijeli İbrahim Paşa, [Silâhtar Ali Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silahdar_D%C3%A2mad_Ali_Pa%C5%9Fa), [Nevşehirli İbrahim Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nev%C5%9Fehirli_D%C3%A2mad_%C4%B0brahim_Pa%C5%9Fa), [Koca Ragıp Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Koca_R%C3%A2g%C4%B1b_Pa%C5%9Fa), [Muhsinzade Mehmed Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhsinz%C3%A2de_Mehmed_Pa%C5%9Fa) vb. sayılabilir.

## Ayrıca bakınız

- [Gelin](https://turkipedia.org/tr/wiki/Gelin)

[^1]: Prof. Dr. Hasan Eren (1999) Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü : damat (sayfa: 105)