# Dağılma dönemi Osmanlı donanması

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Da%C4%9F%C4%B1lma_d%C3%B6nemi_Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Dağılma dönemi Osmanlı donanması, https://tr.wikipedia.org/wiki/Da%C4%9F%C4%B1lma_d%C3%B6nemi_Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

Bu liste 1842-1923 yılları arasında [Osmanlı Donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)'na bağlı, buharlı küçük tekneler (*steam launch*) ve motor botu dışındaki bütün gemi ve tekneleri listesini içermektedir.

[Osmanlı Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu) [son dönemlerine](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu_da%C4%9F%C4%B1lma_d%C3%B6nemi) gelirken özellikle [Abdülaziz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClaziz) döneminde güçlenen Osmanlı Donanması [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid) döneminde gerekli ilgiyi görmediğinden çağın gerisinde kalmış, bu açığı kapatmak için [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alman_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu), [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa) ve [Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k)'tan satın alınan gemiler ile takviyeler yapılmıştır.

Padişah I. Abdülaziz, Birleşik Krallık gezisinde [Kraliyet Donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kraliyet_Donanmas%C4%B1)'nı görmüş ve çok etkilenmişti. Ülkeye geri dönünce hemen yeni bir donanma kurma hazırlıklarına girişti ve onun girişimleriyle birçok gemi satın alındı. Ahşap gemilerden oluşan bu yeni donanmanın o günlerde dünyanın en büyük üçüncü donanması olduğu söylenir. Ama bu donanma herhangi bir stratejiye veya savaş planına göre kurulmadığı için sadece dışarıdan satın alınmış "müzelik gemiler" topluluğu olarak kalmıştı.[^1]

1876'da tahta geçen [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid) döneminde ise Osmanlı Donanması, padişahın taht kaygıları ve İstibdat'ın genel yapısı yüzünden yok denilebilecek düzeye indi. Öyle ki Osmanlı Donanması'nı incelemeye gelen İngiliz Amirallik Birinci Lordu William Palmer Osmanlı Donanması hakkındaki raporunda *donanma diye bir şey yoktu* yazmıştır. Dünya genelinde savaş gemileri evrim geçirip zırhlı gemiler öne çıkarken, Osmanlı Devleti'nde Abdülaziz'in donanması Haliç'te çürütülmüştür, dünyada ilk kez Osmanlı tarafından denenen ve denemelerde başarılı olan zırhlı denizaltılar *Abdülhamid* ve *Abdülmecit* bile [Haliç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hali%C3%A7)'e terk edilmiştir, yani Osmanlı Devleti önde başladığı denizaltı yarışına I. Dünya Savaşı'nda elinde tek denizaltı bile olmadan devam etmiştir. Donanma komutanı [Bozcaadalı Hasan Hüsnü Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozcaadal%C4%B1_Hasan_H%C3%BCsn%C3%BC_Pa%C5%9Fa) da padişahın istekleri doğrultusunda donanmanın işlevsiz kalmasına ses çıkarmamıştır.

[1897 Osmanlı-Yunan Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1-Yunan_Sava%C5%9F%C4%B1_%281897%29)'nda donanmanın felâket durumu fark edilmişti. 1897'de savaş başlayınca donanmanın [Haliç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hali%C3%A7)'ten [Çanakkale](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87anakkale)'ye doğru halkın önünde bir gösteri yürüyüşü yapması düşünülmüştü. Fakat daha yürüyüşün başında [*Mesudiye*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mesudiye_%28z%C4%B1rhl%C4%B1%29) zırhlısının 8 kazanından 3'ü patladı, [*Hamidiye*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hamidiye_%28z%C4%B1rhl%C4%B1%29)***nin makine dairesi su doldu. Donanma, ***[***Yeşilköy***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ye%C5%9Filk%C3%B6y)*** Feneri açıklarında toplanacaktı, ama çok az yağan yağmur gemilerin yolunu kaybetmesine yol açtı; *****Hamidiye***** Çanakkale yerine ***[***Lapseki***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lapseki)***'ye ulaştı, *****Hizber***** adlı zırhlı ***[***duba***](https://turkipedia.org/tr/wiki/Duba)*** kayboldu, iki gün sonra ***[***İmralı***](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0mral%C4%B1)*** adasında kıyıya oturmuş bulundu. Askerler bu gösteri yürüyüşünde üniforma giymeyi akıllarına getiremeyecek kadar yetersizdi.***[^2]

Donanma komutanı [Hasan Hüsnü Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bozcaadal%C4%B1_Hasan_H%C3%BCsn%C3%BC_Pa%C5%9Fa) ile rekâbet içerisinde olan Akdeniz Filosu komutanı [Hasan Rami Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_R%C3%A2mi_Pa%C5%9Fa) savaşın bitiminden 15 gün sonra, 21 Haziran 1897'de bir layihâ yazdı. Bu layihâda Osmanlı Devleti'nin bir deniz gücüne ihtiyacı olduğuna vurgu yapılıyor, Yunan donanması'ndaki gemilerin güçleri ve süratlerinden bahsediliyordu. İlk olarak 3-4 [zırhlı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Z%C4%B1rhl%C4%B1), 2 grup [kruvazör](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kruvaz%C3%B6r), çok sayıda 28 mil hız yapan [muhrip](https://turkipedia.org/tr/wiki/Muhrip), 8-10 torpido bot alınmalıydı.[^3] Bunun dışında ise geri kalan yerli gemi ve top üretim sanayiinin daha fazla üzerinde durulmasının masraflı olduğu, yerli üretimden tamamen vazgeçilmesi gerektiği, [Avrupa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Avrupa)'dan çok daha ucuza gemi ve top alınabileceği anlatılıyordu. Donanma personelinin nasıl yetişeceği hakkında ise herhangi bir öneri yoktu.[^4]

[II. Meşrutiyet](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0kinci_Me%C5%9Frutiyet) sonrası ise İstanbul'da [Donanma Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Donanma_Cemiyeti) adlı bir dernek kuruldu. Özellikle [Yunanistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan)'ın aldığı kuvvetli [''Averof'' kruvazörü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yeoryos_Averof_%28z%C4%B1rhl%C4%B1_kruvaz%C3%B6r%29), İstanbul halkını bu konuda hırslandırmıştır. Cemiyet daha sonra İstanbul dışına da yayılmış, hatta padişah [V. Mehmet Reşat](https://turkipedia.org/tr/wiki/V._Mehmed) tarafından sahiplenilmiştir.Toplantılarda, kafelerde donanma için para toplanmıştır. Cemiyet birçok zırhlı ve muhrip almayı başardı.

Cemiyet, 1913'te Birleşik Krallık'a iki [dretnot](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dretnot) siparişi verdi. *Reşadiye* ve *Sultan Osman-ı Evvel* adını alacak bu dretnotlara savaş başladığında Birleşik Krallık el koyup [*HMS ''Erin''*](https://turkipedia.org/tr/wiki/HMS_Erin) ve [HMS ''Agincourt''](https://turkipedia.org/tr/wiki/HMS_Agincourt_%281913%29) isimleriyle İngiliz donanmasına kattı. Birleşik Krallık'ın bu hareketi büyük tepkiye yol açtı, savaş öncesi İngiliz karşıtlığını yükseltti.

Daha sonra [''Goeben'' (''Yavuz'') ve ''Breslau'''nun (''Midilli'') takibi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Goeben_ve_Breslau%27nun_takibi) ile [*Yavuz*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yavuz_%28muharebe_kruvaz%C3%B6r%C3%BC%29) muharebe kruvazörü ve [*Midilliik*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Midilli_%28kruvaz%C3%B6r%29) Kruvazörü Osmanlı Donanması'na katıldı. Bu iki geminin komutanı Amiral [Wilhelm Souchon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Wilhelm_Souchon) İstanbul'da kaldı ve Donanma komutanlığna getirildi (Kurmay Başkanı ise Amiral Arif). [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1) öncesi (27 Ekim 1914) donanmayı düzenleyip şu şekilde gruplara ayırdı:[^5]

## Gemiler

[II. Abdülhamit](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid)d'in saltanatının başlamasından itibaren donanmaya katılan veya katılması öngörülmüş tüm gemilerin listesi ise şu şekildeydi:

### Zırhlı fırkateyn

Bu gemiler [Abdülaziz](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abd%C3%BClaziz)'in saltanatı sırasında [Birleşik Krallık](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birle%C5%9Fik_Krall%C4%B1k)'tan alınan, ama hızla eskidikleri için fazla etkili olamamış büyük zırhlılardır[^6]

### Zırhlı korvet

Osmanlı Donanması'ndaki zırhlı korvetler Abdülaziz döneminde alınmaya başlanmıştır. [II. Abdülhamid](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._Abd%C3%BClhamid) döneminde bir süre iş görmeseler de [Hasan Rami Paşa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hasan_R%C3%A2mi_Pa%C5%9Fa)'nın raporundan sonra tadilat geçirmişlerdir.[^7]

### Muhrip

Bu listede [Donanma Cemiyeti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Donanma_Cemiyeti) tarafından satın alınan iki grup muhrip vardır:[^8]

- Birinci grup [Fransa](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fransa)'ya sipariş edilen *Durandal* sınıfı muhriplerdir. Bu muhripler 1906 yapımıydı, 1907 yılında [İstanbul](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0stanbul)'a geldiler. Osmanlı Donanması'nda "*Taşoz*" sınıfı gemiler olarak görev yapmışlardır.
- İkinci grup ise [Almanya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Almanya)'ya sipariş edilen *S.165* sınıfı muhriplerdir. Bunlar ise 1910 yılında İstanbul'a gelmiş ve Osmanlı Donanması'nda *Yadigâr* sınıfı gemiler olarak görev yapmışlardır.

### Denizaltı

[Osmanlı Donanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_donanmas%C4%B1)'nın elinde üç denizaltı bulunmuş olmasına karşın, bu denizaltılar aktif olarak savaşa katılmamışlar, bu yüzden devletin hiçbir zaman bir denizaltı gücü olmamıştır.

[Yunanistan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yunanistan) ilk denizaltıyı alınca Osmanlı Devleti misilleme olarak İsveçli Nordenfelt firmasından iki denizaltı alıp bu denizaltılara *Abdülhamid* ve *Abdülmecid* isimlerini vermiştir. Abdülmecid'in onarımı ve parçalarının toplanması bitirilemezken, *Abdülhamid* Boğaz'da deneme atışı yapmış, ama başarılı olmasına rağmen [Haliç](https://turkipedia.org/tr/wiki/Hali%C3%A7)'e terkedilmiştir.

Donanmaya [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nda Müstecip Onbaşı isimli bir denizaltı daha katılmıştır.

### Gambot

Donanma'daki gambotlar şu gruplara ayrılabilir:[^9]

- Almanya'dan alınan sac gambotlar: 420 tonluk, 14 mil süratli, üç adet 7,5 luk, iki adet 4,7 lik topları vardı. *Kemal Reis*, *İsa Reis* ve *Hızır Reis* gambotları bu gruptadır.
- Fransa'dan alınan tahta gambotlar: Özellikle [Kızıldeniz](https://turkipedia.org/tr/wiki/K%C4%B1z%C4%B1ldeniz)'de kullanılmak üzere satın alındılar, 1914'te İstanbul'a geldiler. 520 tonluk, 14 mil süratli idiler ve iki adet 6,5 luk, iki adet de 4,7 lik topları vardı. *Sakız*, *Preveze*, [*Aydın Reis*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ayd%C4%B1n_Reis_%28gambot%29), *Burak Reis* bu gruptandı.
- Fransa'ya daha sonra ısmarlanan gambotlar: 200 tonluk, 12,5 mil süratli, bir veya iki adet 4,7 lik top taşıyan gambotlardır. Bunlar *Malatya, Taşköprü, Nevşehir, Nurulbahir, Yozgat, Trabzon, Haliç, Ordu, Refahiye, Antep, Bafra, Kastamonu * gambotlarıdır.

### Yat

*Sultaniye*, *Süreyya*, *Şerifiye*, *Şerifiye / Beylerbeyi*, [*Ertuğrul*](https://turkipedia.org/tr/wiki/MV_Ertu%C4%9Frul), *Söğütlü*, *Şıpka* (silahlı yat), *Trablus* (silahlı yat)

### Avizo

*Talia*, *İzzeddin*, *Fuad*, *İsmail*, *Hanya*, *Kandiye*, *Arkadi*, *Resmo*, Eser-i Nusret sınıfı (*Eser-i Nusret* ve *Medar-i Zafer*), Taif sınıfı (*Taif* ve *Asır*), *Galata*

### Mesaha gemisi

*Beyrut*

### Vapur

*Sürtat*, *Sagir*, *Peyk-i Şevket*, *Eser-i Hayır*, *Ereğli*, *Pesendire*, *Pursut*, *Gemlik*, *Peyk-i Şevket*, *Medar-i Ticaret*, *Tair-i Bahri*, *Mesir-i Bahri*, *Necm-i Şeref*, *Girit*, *Vasıta-i Ticaret*, *Hüma-i Tevfik*, *Hümayış*, *Eser-i Ticaret*, *Vesile-i Ticaret*, *Tuna*, *Silistre*, *Sehber*, *Ereğli*, *Sudaver*, *Peyk-i Ticaret*, *Sulhiye*, *Hüma-i Pervaz*, *Trablusgarb*, *Pir-i Levend*, *Ömer Paşa*, *Gürsur*, *Yıldız*, Müverrid-i Nusret sınıfı (*Müverrid-i Nusret* ve *Şiar-i Nusret*), *Sulhiye*, Sariye sınıfı (*Safiye*, *Nedim*, *Bozcaada*), *Bar*, *Gör*, *Trabzon*, *Haliç*, *Kiyoçya*

### Taşıt / Depit gemisi

Malakof sınıfı (*Malakof* ve *Kars*), *Cidde*, *Hüdeyde*, *Marmara*, *Mekke*, *Dolmabahçe*, *Bezm-i Alem*, *Tirimüjgan*, *Eser-i Cedid*, *Kosova*, Mithat Paşa sınıfı (*Mithat Paşa* ve [*Reşit Paşa*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Re%C5%9Fidpa%C5%9Fa)), *Plevne*, *Urla*, *Nara*, *Mahmut Şevket Paşa*, *Trabzon*, *Samsun*

### Römorkör

*Yenikapı*, *Mesut*, *Samsun*, *Menderes*, *Sürat*, *Katerin*, *Muha*, *Kurt*, *İğtinam*, *Gazal*, *Memo*, *Express*, *Fatihiye*, *İstanbul*, *France*, *Bordeaux*, *Maggie Grech*, *Bospordok*, *Mary Louise*, *Lutèce*, *Eole*, *Paris*, *Liverpool*, *İstinye*, *Foça*, *Elena*, *Cemil*, *Gürçistan*, *Bayraklı*, *Şevkiyat*, *Bornova*, *Dofen*, *Maltepe*, *Sa'na*, *Alemdar*, *Abdül Kadir*, *Arslan*, *Süleymaniye*, *Leonida*, *Menfaat*

### Su deposu veya su tankeri olarak kullanılmış römorkör

*Boyana*, *Çatalca*, *Oltanica*, *Suda*, *Şeref Nüma*, *Ereğli*, *İslahat*, *Marmara*, *Nüzhet*, *Alos*, *Fazılillah*, *Kasım Paşa*, *Fındıklı*, *Kabataş*, *Medvet Resan*, *Cibali*, *Rusçuk*, *Tophane*

### Q-ship

*Dere*

### Karakol gemisi

*Nur-ül Bahir*, *Rüsumet No 1*, *Rüsumet No 2*, *Rüsumet No 3*, *Rüsumet No 4*, *Rüsumet No 5*, *Aydın*, *Bahr-i Sefid*, *İskenderun*, *Sakız*

### Mayın tarama gemisi

Castor sınıfı (*Castor* ve *Pollux*)

### Mayın tarama botu

MTB 1 sınıfı (MTB 1, MTB 2, MTB 3, MTB 4, MTB 5, MTB 6), MTB 7 sınıfı (MTB 7, MTB 8, MTB 9)

## Kayıplar

![Feth-i Bülend Birinci Balkan Savaşı sırasında 31 Ekim 1912 tarihinde Selanik Limanı'nda Yunanistan Deniz Kuvvetleri'nin Nikolaos Votsis komutasındaki torpido botu 11 tarafından batırıldı.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ae/Blowing_up_of_%27Fetih-i-Bulend%27.jpg)
*Feth-i Bülend Birinci Balkan Savaşı sırasında 31 Ekim 1912 tarihinde Selanik Limanı'nda Yunanistan Deniz Kuvvetleri'nin Nikolaos Votsis komutasındaki torpido botu 11 tarafından batırıldı. (public-domain)*

![HMS B11 'nın Mesudiye 'ye karşı saldırısı.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/dd/Dardanelle_raid_sinking_the_Mesudiye.JPG)
*HMS B11 'nın Mesudiye 'ye karşı saldırısı. (public-domain)*

![18 Mayıs 1915 gecesi Çanakkale Boğazı'nı geçtikten sonra 25 Mayıs 1915'te İstanbul'da Stamboul adlı taşıt gemisini torpilleyen HMS E11 (Illustrated London News).](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/63/E11_in_action.jpg)
*18 Mayıs 1915 gecesi Çanakkale Boğazı'nı geçtikten sonra 25 Mayıs 1915'te İstanbul'da Stamboul adlı taşıt gemisini torpilleyen HMS E11 (Illustrated London News). (Hermanus Willem Koekkoek, public-domain)*

[Trablusgarp Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Trablusgarp_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın başladığı 1911 yılından [I. Dünya Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._D%C3%BCnya_Sava%C5%9F%C4%B1)'nın bittiği 1918'e kadar Osmanlı Donanması'nın kayıpları:[^10]

## Ayrıca bakınız

- [Osmanlı Bahriye Nezâreti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bahriye_Nez%C3%A2reti)
- [Osmanlı Donanması donanma komutanları listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Osmanl%C4%B1_Donanmas%C4%B1_donanma_komutanlar%C4%B1_listesi)
- [Türk Deniz Kuvvetleri savaş gemileri listesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/T%C3%BCrk_Deniz_Kuvvetlerinin_aktif_envanteri)

## Dış bağlantılar

- [Naval History, Turkish or Ottoman Navy](http://www.naval-history.net/WW1NavyTurkish.htm)
- [Digger History](https://web.archive.org/web/20110424095109/http://www.diggerhistory2.info/graveyards/pages/units/turkish_navy.htm)

[^1]: Şanlı Bahriye. 2001.
[^2]: Şanlı Bahriye. 2001.
[^3]: Şanlı Bahriye. 2001.
[^4]: Şanlı Bahriye. 2001.
[^5]: Bernd Langensiepen, Ahmet Güleryüz, The Ottoman steam navy, 1828-1923, Naval Institute Press, Annapolis, Maryland, 1995, ISBN 1-55750-659-0, s. 196.
[^6]: Şanlı Bahriye. 2001.
[^7]: Şanlı Bahriye. 2001.
[^8]: Şanlı Bahriye. 2001.
[^9]: Şanlı Bahriye. 2001.
[^10]: Şanlı Bahriye. 2001.