Dört Yüzlü Çeşme (Babaeski)

Dört Yüzlü Çeşme, Meydan Çeşmesi ya da Fatih Çeşmesi Kırklareli ili Babaeski ilçesinde bulunan bir çeşmedir.^{[1]Babaeski Dört Yüzlü Çeşme.}

Tarihçesi

İki adet kitabelik yeri bulunmaktadır ancak bunlar Bulgar işgali sırasında veya Harf İnkılabını yanlış yorumlayan bir grup tarafından kazındığından^{[2]Bulut, Ö. (2019). Kırklareli ve İlçelerindeki Tarihi Su Yapıları [Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi.} yaptıran kişi ve yapıldığı tarih hakkında farklı görüşler bulunmaktadır. Kırklareli Kültür Envanteri'nde kaynaksız bir şekilde 17. yüzyılda inşa edildiği ifade edilmiştir.^{[1]Babaeski Dört Yüzlü Çeşme.} Köylüoğlu, makalesinde yapının inşa tarihini 1834 yılı olarak vermiştir.^{[3]Köylüoğlu, N. (2004). Babaeski'de Bulunan Tarihi Eserler. Yöre Aylık Kültür Dergisi, 51, 16-17.} Evliya Çelebi ise 1650'li yıllarda bölgeyi ziyaret ettiğinde çarşı içindeki bir çeşmeden bahsetmiş, kitabesini aktararak Hicri 962 (Miladi 1554/1555) tarihini vermiştir.^{[2]Bulut, Ö. (2019). Kırklareli ve İlçelerindeki Tarihi Su Yapıları [Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi.} Öztabak'a göre yapı H. 1077 (M. 166/1667) tarihinde yaptırılmıştır.^{[4]Öztabak, M. (2015). Kültür Varlıklarımız, Dört Yüzlü Sultan IV. Murat Çeşmesi, Babaeski.}

Ayrıca Osmanlı arşiv belgelerinde çeşmenin H. 1159 (M. 1746), H. 1193 (M. 1779), H. 1210 (M.1796) ve H. 1245 (M. 1830) tarihlerindeki tamir belgelerine rastlanmıştır.^{[2]Bulut, Ö. (2019). Kırklareli ve İlçelerindeki Tarihi Su Yapıları [Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi.}

11.09.1991 tarih ve 949 sayılı kararla korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmiştir.^{[1]Babaeski Dört Yüzlü Çeşme.}

Mimarisi

Kare planlı, kubbe ile örtülü, dört cepheli bir meydan çeşmesi olarak kesme taş malzemeden inşa edilmiştir.

Günümüzde yalnızca kuzey cephesi kullanılmaktadır. Sivri kemerli niş içerisinde bulunan kitabelikteki kitabe kazınmıştır. Ayna taşının iki tarafında taslık bölümleri bulunmaktadır. Batı cephesi de kuzey cephesinin tekrarı niteliğindedir ancak kitabelik bulunmamaktadır. Güney cephesi yan yana gelmiş iki adet dilimli kaş kemerden oluşmaktadır. Doğu cephesinde ise sivri kemerli bir niş içerisinde kuzey cephesindeki gibi kitabelik bulunmaktadır ve kitabesi kazınmıştır.^{[2]Bulut, Ö. (2019). Kırklareli ve İlçelerindeki Tarihi Su Yapıları [Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi.}

Çeşmenin üzeri kurşun kaplı bir kubbe ile örtülüdür ve kubbenin üzerinde mermer bir âlem bulunmaktadır.

Kitabesi

Yapının kuzey ve doğu cephesindeki kitabelik bölümleri içerisinde bulunan kitabeleri kazındığından okunamamaktadır. Evliya Çelebi, eserinde Babaeski çarşısında bulunan bir çeşmenin kitabesini aktarmıştır.

Evliya Çelebi'nin aktardığı kitabe:

Hâtif-i Gayb dedi târîhin Çeşme-i selbebil-i âb-ı hayât. Ve âsâr-ı acîbe-i hayrât-ı azîm, Sene H. 962 (M. 1554-1555)^{[2]Bulut, Ö. (2019). Kırklareli ve İlçelerindeki Tarihi Su Yapıları [Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi.}

Öztabak ise farklı bir kitabe okunuşu aktarmaktadır.

Öztabak'ın aktardığı kitabe:

Azâbın o sehâ endişe O hünerverzû ‘atâ pîşe kim Kıldı Bâbâ-yı ‘atîk-i ihyâ Akıdub çeşmelerinden tesmîm Ve mine'l – mâi hayâti'l – eşyâ Sihrini remz edüb ol zât – ı fehîm Bâreke Allâh (okunamıyor) Levhaş Allah zehî hayr–ı‘azîm Nûş idenler dedî haylî tarîh' Zemzem – i pâk eser-i İbrâhim Hicri 1077 / M. 1666-67^{[4]Öztabak, M. (2015). Kültür Varlıklarımız, Dört Yüzlü Sultan IV. Murat Çeşmesi, Babaeski.}

Öztabak'ın aktardığı kitabedeki İbrahim ismi dikkate alınarak Osmanlı arşivlerinde H. 09.05.1179 (M. 15.10.1765) tarihinde Baba-yı Atik kasabasında İbrahim Paşa'nın ihya eylediği dört çeşmenin kontrolünü yapan su yolcusu ustanın yaptığı masrafların mütevelliden alınmasını bildiren bir belge ile karşılaşılmıştır.^{[2]Bulut, Ö. (2019). Kırklareli ve İlçelerindeki Tarihi Su Yapıları [Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi.}