# Dânişmendliler Beyliği > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2ni%C5%9Fmendliler_Beyli%C4%9Fi > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Dânişmendliler Beyliği, https://tr.wikipedia.org/wiki/D%C3%A2ni%C5%9Fmendliler_Beyli%C4%9Fi (CC-BY-SA-4.0) ![1097'deki Nikea Kuşatması öncesi Anadolu haritası, 1071 Malazgirt Meydan Savaşı'nın yerini de göstermektedir.](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Anadolu_1097.svg/1280px-Anadolu_1097.svg.png) *1097'deki Nikea Kuşatması öncesi Anadolu haritası, 1071 Malazgirt Meydan Savaşı'nın yerini de göstermektedir. (tr:en:User:Mapmaster, CC-BY-SA-3.0)* - **Adı:** Dânişmendliler Beyliği - **Başkent:** Sivas; Niksar - **Yaygın diller:** Eski Anadolu Türkçesi; Orta Çağ Yunancası - **Resmî din:** İslam - **Yönetim biçimi:** Monarşi - **Yönetici unvanı:** Bey - **Yönetici:** Dânişmend Gazi (ilk); Nasreddin Muhammed (son) - **Yönetici1 dönemi:** 1071/1075-1084 - **Yönetici2 dönemi:** 1175-1178 - **Dönem:** Yüksek Orta Çağ - **Kuruluş yılı:** 1071/1075 - **Yıkılış yılı:** 1178 - **Ö:** Büyük Selçuklu İmparatorluğu - **Ö1 bayrağı:** Flag of Great Seljuk Empire.png - **A:** Anadolu Selçuklu Devleti - **A1 bayrağı:** Flag of Sultanate of Rum.svg **Dânişmendliler Beyliği**, 1071/1075–1178 yılları arasında [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas) merkez olmak üzere; [Çorum](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87orum), [Tokat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tokat_%28%C5%9Fehir%29), [Niksar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Niksar), [Amasya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amasya), [Malatya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malatya), [Elazığ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Elaz%C4%B1%C4%9F_%28il%29), [Kayseri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kayseri) şehirleri civarında kurulmuş bir [Anadolu beyliğidir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_beylikleri). [II. Kılıç Arslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/II._K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7_Arslan) tarafından yıkılmıştır. İlk başkenti Niksar olup sonraki başkenti Sivas'tır. [Anadolu Selçuklu Devleti](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu_Sel%C3%A7uklu_Devleti)'ne katılan ilk Türk beyliğidir. ## Adı Dânişmend'in kelime anlamı [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a)da "bilgili adam" olup, [İbnü'l-Esîr](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0bn%C3%BC%27l-Es%C3%AEr) gerçek adı Taylu olan gazinin Türklere muallimlik yaptığı için dânişmend unvanı alıp melikliğe dek yükseltildiğini bildirmiştir. Dönemin kaynaklarında tam adı *"Melik-i Muazzam Dânişmend Ahmed Gazi bin Ali et-Türkmâni"* şeklinde zikredilmektedir. Kaynaklarda beyliğin kurucusu [Dânişmend Gazi](https://turkipedia.org/tr/wiki/D%C3%A2ni%C5%9Fmend_Gazi)'nin [Azerbaycan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Azerbaycan)'da Arrân ve civarında yaşayan bir Türkmen ailesine mensup olduğu belirtilmektedir. [Birinci Haçlı Seferi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Birinci_Ha%C3%A7l%C4%B1_Seferi) tarihi hakkında kendi dönemiyle ilgili bilgi veren en önemli tarihçilerinden [Albertus Aquensis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Albertus_Aquensis) ve 12. yüzyıl tarihçilerinden Sur başpiskoposu [Willelmus Tyrensis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Surlu_William) de Dânişmendlilerin Türk asıllı bir hanedan olduğunu belirtmektedirler. İbn Hamdun ve İzzeddin İbn Şeddad, Dânişmend Gazi'nin Türkiye Selçuklu Devleti'nin kurucusu Süleyman Şah'ın dayısı olduğunu söylemektedir.[^1] Beyliği [Edessalı Mateos](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edessal%C4%B1_Mateos) "Tanismanios", Bizanslı tarihçi [Nikitas Honiatis](https://turkipedia.org/tr/wiki/Nikitas_Honiatis) ise "Persarmen Taismanios" olarak anmıştır. Khoanites'İn verdiği "İran Ermenileri" tanımlamasının beyliğin kökenine dair tartışmaları beraberinde getirmiş beyliğin adının Dânişmendlilerin kısmen hüküm sürdüğü eski [Armeniakon](https://turkipedia.org/tr/wiki/Armeniakon)'a mı, aşiret ya da hanedanın soyuna mı vurgu yaptığı kesinlik kazanmamıştır.[^2] ## Kuruluş yılları Kaynaklarda adı "Melik-i Muazzam Dânişmendli Ahmed Gazi bin Ali et-Türkmâni" şeklinde geçen Dânişmend Ahmed Gazi, [Sultan Alparslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alp_Arslan)'ın 1064 yılında çıktığı Kafkasya seferi sırasında orduya katılmış ve bu tarihten itibaren Alparslan'ın hizmetine girmiştir.[^3] [Malazgirt Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malazgirt_Meydan_Muharebesi)'na da katılan Dânişmend Gazi, zaferin kazanılmasında önemli rol oynadı. 1080 yılında [Bizanslılar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bizans_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu)dan [Sivas](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sivas)'ı aldı ve Dânişmendli Hanedanını kurdu. Sivas'ı bir üs olarak kullanan Dânişmend Gazi; Çavuldur, Tursan, Kara Doğan, Osmancık, İltekin ve Karatekin adlı emirleriyle Amasya, Tokat, Niksar, Kayseri, Zamantı, Develi ve Çorum'u fethederek, beyliğine kattı. Birinci Haçlı Seferi'nde başkenti [İznik](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C4%B0znik)'i kaybederek [Anadolu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Anadolu) içlerine çekilen [I. Kılıçarslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7_Arslan)'ın yardımına koştu. I. Kılıçarslan'a Haçlılarla yaptığı [Eskişehir Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Dorileon_Muharebesi_%281097%29)'nda destek sağladı. Haçlılar bu savaşı kazanarak Anadolu içlerine ilerlemeye devam ettiler. Ancak Dânişmendlilerin ve Anadolu'daki diğer Türk birliklerinin saldırıları sonucu Haçlı orduları kuvvetlerinin büyük bir bölümünü kaybettiler. Dânişmentliler 1100 yılında Bizans Devletinden bağımsız olarak hüküm süren Malatya'yı kuşattılar. Antakya'yı ele geçirerek [Antakya Prensliği](https://turkipedia.org/tr/wiki/Antakya_Prensli%C4%9Fi)'ni kurmuş olan Haçlı hükümdarı [Boemondo](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._Boemondo), [Malatya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Malatya)'nın yardımına koştu. Ancak yenilerek, Dânişmendlilerin eline tutsak düştü. Malatya 1103 yılında Dânişmendlilerin eline geçti. Dânişmend Gazi, elinde esir bulunan Boemondo'yu iki yüz altmış bin dinar karşılığı serbest bıraktı. Ancak bu hareketi, [I. Kılıçarslan](https://turkipedia.org/tr/wiki/I._K%C4%B1l%C4%B1%C3%A7_Arslan)'la arasını açtı. [Maraş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kahramanmara%C5%9F) civarında yapılan savaşta yenilen Dânişment Gazi, 1104 yılında öldü. Beyliğin başına oğlu [Melik Gazi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Melik_Gazi) geçti. ## Dânişmendli mimari eserleri - [Kayseri Ulu Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kayseri_Ulu_Camii) (1143) - [Niksar Ulu Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/Niksar_Ulu_Camii) (1145) - Kayseri Gülük Camii ve Medreseleri - Amasya Halife Gazi Türbesi - [Melik Gazi Türbesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Melikgazi_T%C3%BCrbesi) (1164) - Tokat [Yağıbasan Medresesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ya%C4%9F%C4%B1basan_Medresesi_%28Tokat%29) (1152) - Niksar [Yağıbasan Medresesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ya%C4%9F%C4%B1basan_Medresesi_%28Niksar%29) (1158) ## Dış bağlantılar - [Dânişmendoğlu Aynüddevle'nin bakır sikkesi](https://web.archive.org/web/20071102165441/http://www.turknumismatik.org.tr/turkish/yayinlar/bultenler/bulten0500/B0500_M02.html) - Bosworth, Clifford Edmund (2004) *The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual*, [Edinburgh University Press](https://turkipedia.org/tr/wiki/Edinburgh_University_Press), s.215, [Online](http://books.google.com.tr/books?id=mKpz_2CkoWEC&pg=PA215&dq=&hl=tr&sa=X&ei=_1aqUfbYKbGV7AaIsoHYCQ&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false) [^1]: Abdulkerim Özaydın, Dânişmend Gazi , İslam Ansiklopedisi, Cilt 8, Sayfa 468 [^2]: Özhan Öztürk. Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi . Genesis Yayınları. Ankara, 2011. 2. Baskı s. 453-55. ISBN 978-605-54-1017-9. Yazar Öztürk, ayrıca Danişmendiler ile Pavlusçular ve bugünkü Alevi toplumu arasında bağlantı kurmaya çalışmıştır [^3]: Danişmend Oğulları'nın Dinî ve Millî Siyaseti, Prof Mikail Bayram, (Selçuk Üniversitesi Tarih Bölümü), Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 131, Bağlantı