Dâmad Murtazâ Paşa

Dâmad Murtazâ Paşa (ö. 1 Nisan 1636, Revan), beylerbeyi ve vezirlik görevlerinde bulunmuş Osmanlı komutanı ve devlet adamıdır. Boşnak asıllı olan Paşa, Budin, Özi ve Diyarbakır beylerbeyiliklerinde bulunmuş, IV. Murad'ın kız kardeşi Ayşe Sultan ile evlenerek saraya dâmad olmuş ve Revan'ın Safevîlerce kuşatılması sırasında hayatını kaybetmiştir.

Hayatı

Hayatının ilk yıllarıyla ilgili bilgi bulunmamaktadır. Boşnak asıllı^{[1]Kılıç, Orhan. Budin ve Tımışvar Eyaletlerinin Paşaları: Karşılaştırmalı bir Analiz. Ankara Üniversitesi, 2019, s. 211.} olup Enderûnda eğitim görmüştür.^{[2]Kılıç, Orhan. Batı Karadeniz Kıyısında Bir Osmanlı Eyaleti: Özi/Silistre* (İdari Taksimat ve Yönetim). DergiPark, 2017, s. 48,64.} Bosna beylerbeyiyken 29/30 Ağustos 1626'da vezirlikle Budin beylerbeyi oldu.^{[3]A' budai pasák.. 1841.} Murtazâ Paşa, 1630 yılı Şubat ayı başında Özi Kalesinin muhafazasına serdar olmasıyla Budin beylerbeyi görevinden ayrılmıştır.^{[4]Kılıç, Orhan. Budin ve Tımışvar Eyaletlerinin Paşaları: Karşılaştırmalı Bir Analiz. DergiPark, 2019, s. 211.} Özi beylerbeyi görevindeyken 9 Eylül 1630'da Lehlerle barış antlaşmasının imzalanmasında görev almıştır.^{[5]Özdemir, Rukiye. 55/1 Numaralı Lehistan Ahidname-i Hümayun Defterine Göre XVII-XVIII. Yüzyıllarda Osmanlı-Lehistan İlişkiler. Kafkas Üniversitesi, 2020, s. 282.}

1632 yılına kadar Özi beylerbeyi olan Murtazâ Paşa,^{[2]Kılıç, Orhan. Batı Karadeniz Kıyısında Bir Osmanlı Eyaleti: Özi/Silistre* (İdari Taksimat ve Yönetim). DergiPark, 2017, s. 48,64.} 6 Ocak 1632 yılında Diyarbakır beylerbeyi olarak görülmektedir. Bu göreve getirildikten sonra padişahın emriyle eski sadrazam Hüsrev Paşa'yı Tokat'ta idam ettirmiştir.^{[6]Gül, İsmail. Osmanlı Devleti’nde Sultan IV. Murad Dönemi Yeniçeri İsyanları (1623–1640). DergiPark, 2006, s. 37,47,50,51,53,54,96 208.}

1633 yılı Şubat ayında, IV. Murad'ın kızkardeşi ve isyancı askerlerce öldürülen eski sadrazam Hafız Ahmed Paşa'nın dul eşi olan Ayşe Sultan ile evlenerek saraya dâmad olmuş, böylelikle dâmad lakabıyla anılmaya başlanmıştır.^{[3]A' budai pasák.. 1841.} Diyarbakır beylerbeyiyken, Özi valiliği dönemindeki deneyimi nedeniyle 1634 yılı başlarında, Lehistan'a karşı sefer hazırlıkları kapsamında İstanbul'a çağrılmıştır. Nisan ayı başlarında da padişah IV. Murad'ın komutasındaki orduyla sefere çıkan Murtazâ Paşa, Lehlilerin barış istemesi sonrasında padişah İstanbul'a dönse de kendisi serdar tayin edilerek güvenlik amaçlı emrine verilen orduyla ilerleyişini sürdürmüştür. Murtazâ Paşa, Lehlilerle yürütülen barış görüşmesinde de aktif rol oynamış ve aynı yıl içerisinde de (27 Temmuz 1634) Lehlilerle barış yapılmıştır.^{[6]Gül, İsmail. Osmanlı Devleti’nde Sultan IV. Murad Dönemi Yeniçeri İsyanları (1623–1640). DergiPark, 2006, s. 37,47,50,51,53,54,96 208.}

1635 yılı baharında IV. Murad komutasındaki Osmanlı ordusu Safevîler üzerine Revan Seferi düzenlenmiştir. Bu esnada Diyarbakır beylerbeyi olan Murtazâ Paşa, Safevilerin Van üzerine harekete geçmesinin duyulmasıyla karşı harekâta geçmiş ve Van'a Safevi saldırısını önlemiştir.^{[7]Bilgin, Feridun. Aziz Efendi’nin Risâlesinde Kürt Emîrleri (IV. Murad Dönemi, 1623-1640). DergiPark, 2019, s. 1-19.} 8 Ağustos 1635 tarihinde Revan'ın ele geçirilmesiyle Erzurum beylerbeyliği göreviyle birlikte buranın muhafazasıyla görevlendirilmiştir.^{[8]Ünver, A. Süheyl. Dördüncü Sultan Murad'ın Revan Seferi Kronolojisi Şevval 1044 (1635) Recep 1045 (1635). Belleten, 2019, s. 564.} IV. Murad'ın İstanbul'a dönmesiyle birlikte Safeviler yeniden harekete geçmiştir. Revan Kalesi, Safevilerin üç aylık kuşatması sonucunda 1 Nisan 1636'da düşerken, Murtazâ Paşa'da kuşatmanın sonlarına doğru ölmüştür.^{[6]Gül, İsmail. Osmanlı Devleti’nde Sultan IV. Murad Dönemi Yeniçeri İsyanları (1623–1640). DergiPark, 2006, s. 37,47,50,51,53,54,96 208.[7]Bilgin, Feridun. Aziz Efendi’nin Risâlesinde Kürt Emîrleri (IV. Murad Dönemi, 1623-1640). DergiPark, 2019, s. 1-19.}