# Cungar Hanlığı

> Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Cungar_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1
> Last updated: 2026-10-05
> License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source.
> Based on: Cungar Hanlığı, https://tr.wikipedia.org/wiki/Cungar_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1 (CC-BY-SA-4.0)

![Cungar Hanlığı Haritası (18. yüzyıl)](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Map_of_the_Dzungar_Khanate%2C_in_1717.png/1280px-Map_of_the_Dzungar_Khanate%2C_in_1717.png)
*Cungar Hanlığı Haritası (18. yüzyıl) (HorseBro the hemionus, CC-BY-SA-4.0)*

- **Adı:** Cungar Hanlığı
- **Tür:** Bozkır imparatorluğu
- **Başkent:** Gulca
- **Yaygın diller:** Oyratça, Çağatayca
- **Resmî din:** Tibet Budizmi
- **Yönetim biçimi:** Monarşi
- **Yönetici unvanı:** Han
- **Yönetici:** Erdeni Batur (ilk); Galdan Boshugtu Khan; Tsewang Dorji Namjal
- **Yönetici1 dönemi:** 1632-1653
- **Yönetici2 dönemi:** 1671-1697
- **Yönetici3 dönemi:** 1745-1750
- **Dönem:** Yeni Çağ
- **Kuruluş yılı:** 1634
- **Yıkılış yılı:** 1758
- **İstatistik yılı:** 1650
- **Yüzölçümü istatistiği:** 3.600.000
- **Nüfus istatistiği:** 600.000
- **Ö:** Oyrat Hanlığı; Çağatay Hanlığı; Hoşut Hanlığı
- **Ö2 bayrağı:** Flag of Chagatai Khanate.svg
- **A:** Çing Hanedanı

**Cungar Hanlığı**, 1620'de [Oyrat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oyrat) olarak bilinen Batı Moğollarının [Cungarya](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cungarya) bölgesine yerleşmeleri ve zamanla bu kabilelerin birleşmelerinin sonucunda kurulan bir bozkır hanlığıydı. Hanlık, 1634'te [Oyrat Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oyrat_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın nihayete ermesi sonucunda [Erdeni Batur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdeni_Batur) tarafından kuruldu. Cungarlar, 1680 ve 1688 yılları arasında [Tarım Havzası](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tar%C4%B1m_Havzas%C4%B1)'nı fethettiler. 1717'de [Tibet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tibet)'i fethettiler ve [Moğol](https://turkipedia.org/tr/wiki/Mo%C4%9Follar) devleti olan [Khoshut Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ho%C5%9Fut_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nı yıktılar. 1653-1677 yıları arasında hanlıkta taht kavgaları baş göşterdi. [Kaldan Batur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaldan_Batur) ülke idaresini eline geçirdi ve **Boshogtu Han** unvanını aldı.

## Tarihi

### Kazak Hanlığı ile Savaş

1678-1680 yıları arasında [Yarkent Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yarkand_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ile savaştılar ve fethettiler. 1681-1685 yılları arasında [Kazak Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ile savaştılar, ilk çarpışmalarını kaybettiler. [Kazak](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak) hanları anlaşmazlığa düşünce tekrar saldırıp kazandılar. Böylece [Kazak Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın doğusunu işgal ettiler. 1687-1688 yılında [Halha Moğolları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halha_Mo%C4%9Follar%C4%B1) ile [Altay Dağları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Altay_Da%C4%9Flar%C4%B1)'ı geçip [Baykal Gölü](https://turkipedia.org/tr/wiki/Baykal_G%C3%B6l%C3%BC) yakınlarında [Ruslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar)la dostane ilişkiler kurup ateşli silahlar temin ettiler. 30.000 [Oyrat](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oyrat) askeriyle az sayıda [Rus kozaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar_%28Slav%29) ile [Erdene Zuu Manastırı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdene_Zuu_Manast%C4%B1r%C4%B1) yakınlarında [Halha Moğolları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halha_Mo%C4%9Follar%C4%B1)na saldırdılar. [Halha Moğolları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halha_Mo%C4%9Follar%C4%B1) Hanı [Öndör Gegeen Zanabazar](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%96nd%C3%B6r_Gegeen_Zanabazar), [Çing Hanedanlığına](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ing_Hanedan%C4%B1) kaçtı ve [İmparator Kangxi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kangxi)'ye sığındı.

### Çing Hanedanlığı ile Savaş

Cungar Hanlığı'nı [Çing Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ing_Hanedan%C4%B1) için tehlike gören [İmparator Kangxi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kangxi) [Liao Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Liao_Nehri) yakınkınlarında [Ulan Butung Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulan_Butung_Muharebesi) ile [Cungarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oyrat) geri çekilmeye zorlandı. [Cungarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oyrat)ın gücünü fark eden [İmparator Kangxi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kangxi) 100.000 askerini Moğolistan'a götürdü [Jao Modo Savaşı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Jao_Modo_Sava%C5%9F%C4%B1)yla [Cungarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oyrat)ı yendi. [Kaldan Batur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaldan_Batur)'un eşi [Ana Dara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ana_Dara) öldürüldü. [Ana Dara](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ana_Dara) **Cungar Hanlığı**'nın kuruluşunda savaşçıları savaşa sürükleyen bir kraliçe eşiydi. Çing ordusu 20.000 sığır ve 40.000 koyun ele geçirdi.

![Cungar Hanlığı ve Çing Hanedanı'nın 1688'den 1757'ye kadar olan savaşları](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a4/Qing_Dzungar_wars.jpg)
*Cungar Hanlığı ve Çing Hanedanı'nın 1688'den 1757'ye kadar olan savaşları (SY, CC-BY-SA-4.0)*

1693–1705 yıları arasında Çağatay isyanı olarak adlandırılan isyan patlak verdi. [Yarkand Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yarkand_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nın kukla hanı Muhammed Sultan [Çing Hanedanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ing_Hanedan%C4%B1), [Buhara Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Buhara_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ve [Babür İmparatorluğu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bab%C3%BCrl%C3%BCler)'ndan yardım istedi. 1693'te Muhammed Sultan, 30.000 esir alarak Cungar Hanlığı'na başarılı bir saldırı gerçekleştirdi. 1696'da Akbaş Han tahtı ele geçirdi. Kaşgar şehrini ileri gelenleri [Akbaş Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akba%C5%9F_Han)'ı tanımadılar ve [Akbaş Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Akba%C5%9F_Han) Kırgızlarla ittifak kurdu. [Cungarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oyrat) Çağataylı olmayan bir hükümdar Mirza Alim Şah Bey kukla olarak getirdi. Çağataylı hanlarının yönetimini sonsuza dek sona erdi. Cungarlar, 1698'de [Kazak Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazak_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1) ile yapılan savaşta Doğu Kazakistan'ı kaybettiler ve [Ruslar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ruslar)'dan yardım istediler.

### Çing Hanedanlığı ile İkinci Savaşı

1717 yılında [Hoşhut Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ho%C5%9Fhut_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)'nı yıktılar. Misilleme olarak [İmparator Kangxi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kangxi) askerî sefer başlattı. [Salven Nehri Muharebesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Salven_Nehri_Muharebesi)'ni kaybetti.[Cungarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oyrat) Çing ordusu tamamen yok ettiler. 1720'de ikinci sefer yapan [İmparator Kangxi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kangxi) savaşı bu sefer kazandı ve [Tibet](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tibet)'i ele geçirdi. 1727'de [Kaldan Seren](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaldan_Seren) Han oldu [Kazaklar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kazaklar)a ve [Halha Moğolları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halha_Mo%C4%9Follar%C4%B1)na karşı savaşa devam etti. Ertesi yıl [Çing İmparatoru](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87ing_Hanedan%C4%B1) İmparator Yongzheng 10.000 kişilik bir askeri kuvveti [Halha Moğolları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Halha_Mo%C4%9Follar%C4%B1)na destek için Moğolistan'a gönderdi. [Erdene Zuu Manastırı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdene_Zuu_Manast%C4%B1r%C4%B1) yakınlarında savaştılar ve [Cungarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oyrat) savaşı kaybetti. 1731'de [Cungarlar](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oyrat), daha önce Turpan'a saldırdı. Çing Hanedanlığı'na kaçan Emin Hoca, Turpan halkını [Kansu](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kansu)'ya yerleştirdi.

1745'te [Kaldan Seren](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaldan_Seren) öldü; oğlu [Lama Dorjı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lama_Dorj%C4%B1) küçük kardeşi [Seren Dorjı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seren_Dorj%C4%B1)'nın tahtını ele geçirdi. Ancak kuzeni [Davatsi Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Davatsi_Han) ve [Khoid Moğolları](https://turkipedia.org/tr/wiki/Khoid_Mo%C4%9Follar%C4%B1) lideri [Emirsana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emirsana) tarafından tahttan indirildi. 1755 baharında, [İmparator Qianlong](https://turkipedia.org/tr/wiki/Qianlong) [Davatsi Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Davatsi_Han)'a karşı 50.000 kişilik bir ordu gönderdi. Neredeyse hiç direnişle karşılaşmadılar ve 100 gün içinde Cungar Hanlığını yok ettiler.

## Sonuçları

- [Emirsana İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Emirsana_%C4%B0syan%C4%B1) (1755–1757)
- [Altışehir Hoca İsyanı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Alt%C4%B1%C5%9Fehir_Hoca_%C4%B0syan%C4%B1) (1757–1759)
- [Oyrat-Cungar Soykırımı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Oyrat-Cungar_Soyk%C4%B1r%C4%B1m%C4%B1)

## Cungar Hanlığı Liderleri

- [Kharkhul](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kharkhul),
- [Erdeni Batur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Erdeni_Batur),
- [Senge Batur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Senge_Batur),
- [Kaldan Batur](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaldan_Batur), 'Boshogtu Khan
- [Kağan Rabtan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ka%C4%9Fan_Rabtan),
- [Kaldan Seren ](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kaldan_Seren),
- [Seren Dorj Namjal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Seren_Dorj_Namjal),
- [Lama Dorjı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lama_Dorj%C4%B1),
- [Davatsi Han](https://turkipedia.org/tr/wiki/Davatsi_Han),
- [Amursana](https://turkipedia.org/tr/wiki/Amursana)

## Ayrıca bakınız

- [Çağatay Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C3%87a%C4%9Fatay_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)
- [Doğu Çağatay Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Do%C4%9Fu_%C3%87a%C4%9Fatay_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)
- [Kansu Uygur Krallığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kansu_Uygur_Krall%C4%B1%C4%9F%C4%B1)
- [Yarkand Hanlığı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yarkand_Hanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1)