# Cuma Camii (Agra) > Source: https://turkipedia.org/tr/wiki/Cuma_Camii_(Agra) > Last updated: 2026-10-05 > License: CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Credit "Turkipedia contributors" and link to the source. > Based on: Cuma Camii (Agra), https://tr.wikipedia.org/wiki/Cuma_Camii_%28Agra%29 (CC-BY-SA-4.0) ![](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Jami_Masjid_-Agra_-Uttar_Pradesh_-IMG_0282.jpg/1280px-Jami_Masjid_-Agra_-Uttar_Pradesh_-IMG_0282.jpg) * (Anupam Mukherjee, CC-BY-SA-4.0)* - **Yapı adı:** Cuma Camii, Agra - **Konum:** Agra, Uttar Pradeş, Hindistan - **Dini inanç:** İslam - **İnşaat başlangıç yılı:** 1643 - **İnşaat tamamlanma yılı:** 1648 - **İşlevsel durum:** Cami - **Yönetici:** Cihanara Begüm - **Mimari tür:** Cemaat camisi - **Mimari biçim:** Babür mimarisi - **Kubbe sayısı:** 3 - **Malzeme:** Kırmızı Kumtaşı; Mermer **Cuma Camii,** [Uttar Pradeş](https://turkipedia.org/tr/wiki/Uttar_Prade%C5%9F)'in [Agra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Agra) şehrinin tarihi merkezinde bulunan 17. yüzyıldan kalma bir [cemaat camisidir](https://turkipedia.org/tr/wiki/Ulu_cami). [Babür İmparatoru](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bab%C3%BCr_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu_h%C3%BCk%C3%BCmdarlar%C4%B1) [Şah Cihan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eah_Cihan)'ın en büyük kızı [Cihanara Begüm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cihanara_Beg%C3%BCm) tarafından, Şah Cihan'ın hükümdarlığı döneminde inşa edilmiştir. Agra şehrinin ana camisidir ve [Agra Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Agra_Kalesi)'ne yakındır. ## Tarih ![Cuma Camii ve Agra şehri, 1890'lar.](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/95/%27Jumma_Musjid_and_City%2C%27_1890s.jpg) *Cuma Camii ve Agra şehri, 1890'lar. (public-domain)* Resmi saray kroniği *Şahcahannama'daki* anlatımlara göre, Cami-i Kebir'in kökeni, 1637 yılında [Babür İmparatoru](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bab%C3%BCr_%C4%B0mparatorlu%C4%9Fu_h%C3%BCk%C3%BCmdarlar%C4%B1) [Şah Cihan'ın](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eah_Cihan) bir fermanına dayanmaktadır. Şah Cihan, [Agra](https://turkipedia.org/tr/wiki/Agra)'da, [Agra Kalesi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Agra_Kalesi)'nin Delhi kapısının önündeki yeni bir *meydanın* (çarşı) yanında yeni bir cami inşa edilmesini emretti. Şah Cihan'ın en büyük kızı Prenses [Cihanara Begüm](https://turkipedia.org/tr/wiki/Cihanara_Beg%C3%BCm), imparatordan yeni camiye şahsen bağışta bulunma izni istedi ve bu izin verildi*.* Camii, [Babür](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bab%C3%BCrl%C3%BCler) Agra'sındaki dönemin birçok yeniden yapılanma projesinden birisidir ve şehir için cemaat camisi inşa etme girişiminin yenilenmesini temsil ediyordu; daha önce [Yamuna Nehri](https://turkipedia.org/tr/wiki/Yamuna_Nehri) kıyısında bir cami inşaatına başlanmıştı, ancak dikkatler [Tac Mahal](https://turkipedia.org/tr/wiki/Tac_Mahal)'in tamamlanmasına yönelince bu inşaat kesintiye uğramış ve terk edilmişti. Ebba Koch, yer değişikliğinin kale çevresindeki bölgeye taşınmasının iki olası nedenini öne sürmektedir; birinci sebep nehir kıyısı bölgesi dini alandan çok konut alanı olarak değerlendirilmesi ikinci sebep ise yeni caminin Tac Mahal cami binasını gölgede bırakacağından korkulmasıydı. Wayne Begley, eski yerin şehirden çok uzak olmasını neden olarak açıklamaktadır.[^1][^2][^3] İnşaat alanı çoğunlukla kraliyete ait arazideydi, ancak bir kısmı özel sahiplerinden satın alınmak zorunda kalınmıştır. Camiye giden sokakları genişletmek için bir dizi ev yıkılmıştır. Caminin inşaatı 1643'te başlamıştır; akademisyen [Catherine Asher](https://turkipedia.org/tr/wiki/Catherine_Asher) gecikmeyi arazi satın alımına bağlamaktadır. Cami 1648'de tamamlanmış ve beş yüz bin [rupi](https://turkipedia.org/tr/wiki/Rupi)ye mal olmuştur.[^4][^5] Yeni inşa edilen *meydan,* cami ile Agra Kalesi arasındaki alanı kaplıyordu ve Tripolia olarak biliniyordu.[^6] Caminin ana kapısı ve caminin doğu tarafına bitişik bir sur, [1857 Hint Ayaklanması](https://turkipedia.org/tr/wiki/1857_Hint_Ayaklanmas%C4%B1) sırasında kalenin topçuları için daha net bir ateş hattı sağlaması için Agra kalesini işgal eden bir İngiliz garnizonu tarafından yıkılmıştır.Cami ayrıca, kaleye yakınlığı nedeniyle güvenlik tehdidi oluşturduğu gerekçesiyle, patlamaya hazır barutla mayınlanmıştı. 1875 yılına gelindiğinde, Tripolia *Meydanı* artık mevcut değildi; kalenin yakınında bir demiryolu istasyonu yapılması için yıkılmıştı.[^7][^8] ## Mimari Camii, Şah Cihan döneminde yaptırılan imparatorluk şehir camilerinin erken bir örneğidir.[^9] Esas olarak kırmızı kumtaşından inşa edilmiş olup, aralıklı olarak beyaz mermer kullanılmıştır. Cami 1200 metrekarelik bir alanı kaplamakta ve yükseltilmiş bir podyum ile yerden yüksekte bulunmaktadır. Cami yapısındaki süslemeler, mermer kakmalarla kumtaşından yapılmış [kabartma](https://turkipedia.org/tr/wiki/Kabartma)lar ve [kalıplardan](https://turkipedia.org/tr/wiki/Silme) oluşmaktadır. Caminin planı ve cephesi, Şah Cihan'ın on yıl önce [Lahor](https://turkipedia.org/tr/wiki/Lahor)'da inşa ettiği bir diğer Babür camisi olan [Vezir Han Camii](https://turkipedia.org/tr/wiki/Vezir_Han_Camii)'sine benzemektedir.[^10] ![Cami-i Kebir](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a5/Jama_Masjid_in_Agra.jpg) *Cami-i Kebir (Superka, CC-BY-SA-3.0)* ![Cami-i Kebir'in arka cepheden görünümü](https://thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Streets_of_Agra_%28Jama_Masjid%29.jpg/1280px-Streets_of_Agra_%28Jama_Masjid%29.jpg) *Cami-i Kebir'in arka cepheden görünümü (Pavel Suprun (Superka), CC-BY-SA-3.0)* Caminin ibadet salonu, ortadaki yüksek bir [*eyvan*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Eyvan) içine yerleştirilmiş beş giriş kemerine sahiptir.*Eyvan*, Tac Mahal'e benzer şekilde, beyaz mermere işlenmiş siyah harflerle yapılmış [Farsça](https://turkipedia.org/tr/wiki/Fars%C3%A7a) yazıtlar (çoğunlukla Şa[Şah Cihan](https://turkipedia.org/tr/wiki/%C5%9Eah_Cihan)'ın yönetimini öven) içermektedir. İbadet salonunun tepesinde, kırmızı ve beyaz taştan [balıksırtı](https://turkipedia.org/tr/wiki/Bal%C4%B1ks%C4%B1rt%C4%B1) (zikzak) deseniyle süslenmiş üç soğan biçimli kubbe bulunmaktadır. Kubbelerin tepesinde lotus çiçeği şeklinde süslemeler mevcuttur. İbadet salonunda, cemaat camilerinde tipik olan bir [*minber*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Minber) bulunmaktadır, ancak *minberin* benzersiz özelliği, caminin doğu cephesinin bir gravürünü taşımasıdır. Caminin [*avlusu*](https://turkipedia.org/tr/wiki/Sah%C4%B1n) iki taraftan çevrilidir. Bu taraflar, eksenel kapılar taşıyan sürekli kemerli geçitlerden oluşmaktadır. Avlunun ortasında, [abdest](https://turkipedia.org/tr/wiki/Abdest) için kullanılan bir havuz bulunmaktadır.[^11] ## Edebiyatta William Purser'ın bir tablosundan alınan bu caminin gravürü, Letitia Elizabeth Landon'ın şiirsel bir illüstrasyonuyla birlikte *Fisher's Drawing Room Scrap Book* (Fisher'ın Çizim Odası Albümü) (1832) adlı eserinde yer almaktadır.[^12] ## Dış bağlantılar - [Masjid-i Jami Agra - Archnet](https://www.archnet.org/sites/1556) - [Aerial View of the Jama Masjid](https://wikimapia.org/108646/Jama-Masjid-Agra) - [https://www.agraindia.org.uk/monuments/jami-masjid-agra.html](https://www.agraindia.org.uk/monuments/jami-masjid-agra.html) [^1]: Begley, Wayne E.. Kalādarśana : American studies in the art of India. Oxford & IBH in collaboration with American Institute of Indian Studies, 1981, s. 8-10. [^2]: Bautze, Joachim K.. The View of Delhi (1842) Painted for Maharao Ram Singh of Kota and the View of Agra (1866) Painted for Maharao Shatru Sal II of Kota. South Asian Studies, 2008, s. 100-106. [^3]: Koch, Ebba. The city in the Islamic world. Brill, 2008, s. 563. [^4]: Begley, Wayne E.. Kalādarśana : American studies in the art of India. Oxford & IBH in collaboration with American Institute of Indian Studies, 1981, s. 8-10. [^5]: Koch, Ebba. The city in the Islamic world. Brill, 2008, s. 563. [^6]: Bautze, Joachim K.. The View of Delhi (1842) Painted for Maharao Ram Singh of Kota and the View of Agra (1866) Painted for Maharao Shatru Sal II of Kota. South Asian Studies, 2008, s. 100-106. [^7]: Bautze, Joachim K.. The View of Delhi (1842) Painted for Maharao Ram Singh of Kota and the View of Agra (1866) Painted for Maharao Shatru Sal II of Kota. South Asian Studies, 2008, s. 100-106. [^8]: Kudaisya, Gyanesh. Region, Nation, "Heartland": Uttar Pradesh in India's Body Politic. SAGE Publications, 2006, s. 53. [^9]: Koch, Ebba. Mughal architecture : an outline of its history and development, 1526-1858. Prestel, 1991, s. 118-119. [^10]: Koch, Ebba. Mughal architecture : an outline of its history and development, 1526-1858. Prestel, 1991, s. 118-119. [^11]: Koch, Ebba. Mughal architecture : an outline of its history and development, 1526-1858. Prestel, 1991, s. 118-119. [^12]: Landon, Letitia Elizabeth. Fisher's Drawing Room Scrap Book, 1832. Fisher, Son & Co., 1831, s. 42.